writer1

Aliyə

Məqalə sayı

997
clock10:34 calendar-gray 21 İyun 2017 view-gray236 dəfə oxunub
view-gray236 dəfə oxunub

Qadınlar niyə ağılsızdır?

“Əgər bütöv bir cinsin ən görkəmli nümayəndəsinin belə incəsənətdə həqiqətən də böyük, dahicəsinə və orijinal bir şey yaratmadığını, yaxud dünya üçün əbədi dəyərə malik olan heç bir töhfə vermədiyini nəzərə alsaq, qadınlardan nə isə fərqli bir şey gözləmək olmaz. Bu, rəsmə münasibətdə daha da pisdir; bu sənətin texnikası bizim olduğu qədər onlar üçün də əlçatandır. Ona görə də bu sahədə daha səylə çalışırlar. Amma yenə də fəxrlə göstərə biləcəkləri bir əsər yoxdur; çox sadə bir səbəbə görə ki, gərəkli və rəsm üçün birbaşa vacib olan düşüncə obyektivliyi qadınlarda çatışmır. Onlar həmişə subyektiv olanın üzərində vurğu edirlər. Buna görə də sıradan qadınların rəsmlərə ümumiyyətlə həssaslığı yoxdur: çünki “təbiət heç vaxt hoppanmır”. Hələ Uarte 300 ildir məşhur olan kitabı “Elmlərə yönəlik qabiliyyətlərin tədqiqi” əsərində iddia edir ki, qadınlar daha yüksək qabiliyyətlərə malik deyillər.”

Bunlar Artur Şopenhauerin “Qadın haqda qeydlər”indəndir. Tək bu deyil, zaman-zaman ciddi fikir adamları, filosoflar yazıçılar qadın mövzusuna belə rasist yanaşmalar ortaya qoyublar. Və müasir fikir, yazı adamları, “o boyda filosofun” yazdıqlarını bir əsas kimi tirajlayıblar. Amma tək qadın məsələsidirmi? Faşizmə nə qədər yazıçı haqq qazandırdı? Ya ki quldarlığa? Artur Rembo qul ticarəti işinə qoşulmamışdımı? Amma bu o demək deyil ki, quldarlıq düzgündür ya da faşizm mütərəqqi idi.

Amma tənqid tənqiddir. Hər necə olursa olsun. Bir qayda olaraq belə bəsit tənqidlər nəticəyə əsaslanır: Elm, ədəbiyyat, fəlsəfə sahəsində ortaya ciddi nəticə qoymuş qadınlar barmaqhesabı qədər azdır. Və bu nəticəyə əsaslanan “ifşaedici” tənqidə görə, bu qadının bioloji olaraq “yarımçıq” məxluq olmasına, bədii və analitik təfəkkürünün olmamasına, təbiətən müdriklik və düşüncədən qıtlıq çəkdiklərinə görədir.

Nəticəyə əsaslanan tənqid səbəbləri görməzdən gəlir və rasizmə, seksizmə, bəsitliyə yuvarlanır, cəmiyyətdə onsuz da hökmran olan maskulinizmə bəraət qazandırır. Əlbəttə ki, ən azı 23 əsr tamhüquqlu insan saymadıqları məxluqdan inkişaf göstəriciləri axtarmaq səmimi yanaşma deyil.

Açıram Aristotelin “Poetika” kitabını. Bu teatr mütəxəssisləri üçün vacib sayılan kitablardandır. Bir yerdə eramızdan əvvəl 5-ci əsrdə, demokratiyanın çiçəklənməyə başladığı Yunanıstanda yaşamış müəllifin belə bir qeydini oxuyuram: “Qəhrəman o zaman xarakterə çevrilir ki, sözdə və əməldə hansısa bir keyfiyyət qazansın, məsələn nəciblik. Sonuncu hər bir kəsə aid ola bilər. Hətta qadın və qul da nəcib ola bilir, halbuki, hər ikisi aşağı, alçaq məxluqlardır”. Qəbilə və xalqların adətlərindən misal gətirmirəm. Mədəniyyətin, demokratiyanın çiçəkləndiyi qədim Yunanıstandan hesablamağa başlayıram 23 əsri.

E.Reklyunun “İnsan və torpaq” kitabından belə bir hissə oxumuşdum: Qədim kannibalist tayfalarda kahinin dini mərasimdən sonra yeyilmək üçün seçdiyi kök qəbilə üzvü seçilən andan sonra özünə insan kimi yox, yeriyən ət parçası kimi yanaşırmış, hətta bədənilə bişirmək üçün tərəvəz də toplayırmış.

Göstərilən münasibətin insanın özünə olan münasibəti dəyişməsi haqda parlaq bir misaldır. XX əsrin ikinci yarısında səs hüququ qazanan qadın elmə, mədəniyyətə, incəsənətə nə töhvə verib sualına beləcə cavab vermək olar: o öz bədəni ilə bişirmək üçün tərəvəz yığdığı üçün elə də çox töhfə verə bilməyib. Gərək bağışlayasınız. Bu qeyri-ciddi suala məhz belə cavab lazımdır...

Yeni dalğanın kinorejissoru Jan Lük Qodarın “xalq hakimiyyətə gəlir” film ideyası bir fantaziya olaraq gələcəkdən yox, tarixdən xəbər verir: “Birinci hissə: hakimiyyəti sosialistlər ələ keçirir. İkinci hissə: Sosialistləri qadınlar devirir. Üçüncü hissə: qadınları uşaqlar devirir. Dördüncü hissə; uşaqları heyvanlar devirir...

REKLAM

Yazarın digər yazıları

Xəbər lenti

Türkiyəni Avroviziyada təmsil edən qrupun solisti vəfat etdi
19:07 11 Avqust 2020
Azərbaycanda doğulmuş yəhudi rəssamın sərgisi olacaq
18:46 11 Avqust 2020
Tarantino filmdən imtina etdi
18:15 11 Avqust 2020
Nəşriyyat yeni müsabiqə elan etdi - Şərtlər
17:39 11 Avqust 2020
Dünyanın sonuncu tənha adamı - Kamal Abdullanın romanları haqda...
16:58 11 Avqust 2020
Nənəmin laylası öpür üzümdən – Şeirlər
15:44 11 Avqust 2020
Məşhur şairin məzarı tapıldı - Foto
14:52 11 Avqust 2020
İntihar edən məşhur aktyorun həyatı film olur
14:01 11 Avqust 2020
Sevdiyi kişidən məcbur ayırdılar, əri xalası qızıyla evləndi, gənc yaşında xiffətdən öldü – Faciələrə dözməyən “Nəsimi”nin Şəmsi
13:11 11 Avqust 2020
Uşaqlıqda hərbçi atamın, gənclikdə hərbçi sevgilimin yolunu gözləmiş adamam – Fəridə yazır...
12:06 11 Avqust 2020
"Azərbaycan Böyük Vətən müharibəsi illərində" kitabı nəşr olunub
11:27 11 Avqust 2020
Əri hamilə yoldaşını dənizdə niyə boğdu? - Günel Natiq yazır...
10:42 11 Avqust 2020
Sevda Ələkbərzadə yeni mahnısını təqdim etdi - Video
10:05 11 Avqust 2020
Atamın əlləri - Sərdar Aminin yeni hekayəsi
09:01 11 Avqust 2020
Özünü Ancelina Coliyə çevirən gənc oğlan - Fotolar
18:43 10 Avqust 2020
İlğım - Şəhla Nihanın yeni hekayəsi
17:59 10 Avqust 2020
Kinonun böhrana təsiri - Çarli Çaplin nə demək istəyirdi?
17:14 10 Avqust 2020
Mədəniyyət nazirinin müşaviri və şöbə müdirləri vəzifəsindən azad edildi
16:24 10 Avqust 2020
Rusların Yer planetində açdıqları "Cəhənnəm qapısı": Əlli ildir, bağlaya bilmirlər - Foto
16:02 10 Avqust 2020
Yazıçı Səfər Alışarlının yeni kitabı çap olundu
15:45 10 Avqust 2020