news-inner
clock12:10 calendar-gray 28 Aprel 2016 view-gray307 dəfə oxunub
view-gray307 dəfə oxunub

Təkamüldən yaranan Adəm

Sizi bilmirəm, mən səmavi kitablardakı əhvalatları poetik nümunələr kimi oxuyuram.

Çünki, poetik dillə də yazılıb.

Bu kitablarda elmi dəqiqlik axtarmaq, müəyyən detalları təcrübədə əldə olunmuş bilgilərlə əks, yaxud eyni qütblərə qoymaq doğru deyil.

Məsələn, “Tövrat”ın ahənginə baxaq:

Tanrı göyləri yaratdı,

gördü gözəldi,

yerləri yaratdı,

gördü gözəldi

meşələri, çayları yaratdı və s.

Üslub tamamilə bədiidir.

Yaxud “Quran”:

Biz iki dünya qərar verdik, biri-birinə qovuşmaz.

Fikir poetik deyilib.

Kimi bu ayəni dəniz və okean sularının tərkibinə görə biri-birinə qarışmaması, kimi göyün atmosfer təbəqələri, kimi maddi və mənəvi dünyalar, kimi də paralel dünyalar kimi yozur.

Və maraqlı bilirsiniz nədir: yozumların hamısı doğrudur!

"Quran"dakı “arvadı döymək” ifadəsinin onlarla yozumunu görmüşəm.

Hətta yozumların birində, söhbətin insandan, yəni qadından deyil, nəfsin döyülməsi, incidilməsindən getdiyi bildirilirdi.

Bu mənada, ya lehinə, ya əleyhinə elmi faktların səmavi kitablarla qiyaslanmasını yanlış hesab edirəm.

Dünyanın elmi izahı da var, poetik izahı da!

Səmavi kitablar yaradıcılıqdır və yaradıcılıq nümunələri çoxlu yozuma imkan verir.

Eynən Füzulinin qəzəlləri, Coysun, Folknerin romanları kimi.

Bir anlıq Adəm və Həvva, İsanın çarmıxa çəkilməsi, Nuh tufanı əhvalatlarını bəşəriyyətin yaddaşından silsək, nə qədər bədii əsər və film öz məzmununu itirəcəkdir.

Bu mətnlərin enerjisi zaman-zaman mədəniyyəti qidalandırıb.

İstər təsdiq, istər inkar planında.

Dünyanın ən böyük bədii, kino, rəsm, hətta, musiqi əsərləri bu və ya digər şəkildə dini kitablarla əlaqədədir.

Hardan gəlməyindən asılı olmayaraq (səmadan, yoxsa insan beynindən) bu kitablar, bəşəriyyətin dünəninə, bu gününə və sabahına təsir edən, onu yaradan kitablardır.

Kiməsə gülməli gələ bilər, ancaq mən, tozcuqlardan yaranan kainatla, torpaqdan yaranan Adəm arasında nəhəng bir metafora görürəm.

Dünya bu gün də Zevsin Olimpdəki səltənəti kimi iyerarxikdir.

Ailədən tutmuş, dövlətlərə, dövlətlərdən tutmuş beynəlxalq təşkilatlara, hüceyrədən tutmuş qalaktikalar sisteminə qədər.

Mədəniyyət nəyəsə inanmaq, nəyisə gözləməkdir.

Eyni zamanda, bütün inam və gözləntilərin şərtiliyini qəbul etməkdir.

Gözlədiyin İsa Məsih də ola bilər, Mehdi Əz Zaman da, Qodo da.

Nəticə dəyişmir.

O ki qaldı şəriətə, yəni səmavi kitabların kargüzarlıq institutlarına, onları elə daha çox lağa qoyan, dindar şair və yazıçıların özləri olub.

Xülasə, poetik məntiqdə təkamüllə səmavi kitabda yazılanlar biri-birini inkar etmir.

Poetik məntiqdə Adəm təkamüldən yarana bilər.

Çünki orda ad yoxdur, bədii təyin var və təkamül sözü Allah sözüylə sinonim kimi işlənə bilər.

Səmavi kitablar, “Gözüm səndən su içmir” ifadəsi qədər yanlışdır.

Biz bu ifadəyə məcazi yox, müstəqim mənada yanaşsaq, gülməli vəziyyət alınar.

Əks halda, fizika ilə ədəbiyyatın heç bir fərqi olmazdı.

Mənə qalsa, dünya elmlə dinin ikisi də yerləşəcək qədər genişdir.

Hətta bu iki fərqli istiqamətlər biri-birinin yaranmasına, inkişafına təsir edir.

Yaradıcılıq isə, hər sənətkarın öz səmavi kitabıdır.

Oxşar xəbərlər

Xəbər lenti

Azad Qaradərəlinin yeni kitabı çap olundu
18:30 12 İyun 2021
Məşhur aktrisalar eyni filmdə
17:23 12 İyun 2021
Filmi qorxudan başqa ölkədə çəkdilər: Ölüm fətvası verilən yazıçının romanı necə ekranlaşdı?
16:30 12 İyun 2021
Bu roman yazılmalı deyildi – Seymur öz romanından yazır...
15:40 12 İyun 2021
Aleksandr Sokurov yeni filmindən danışdı
14:20 12 İyun 2021
Ramil Əhmədin Orxan Pamukla bağlı kitabı çap olundu
12:55 12 İyun 2021
İsa Hüseynovun qızı: “Uşaqları olmadığı üçün anamı ondan boşatdırmaq istəyirmişlər” - Müsahibə
12:30 12 İyun 2021
Məşhur filmin ikinci adı bəlli oldu
11:39 12 İyun 2021
Respublika Gənclər Kitabxanası Belinskiyə həsr olunmuş silsilə materiallar hazırlayıb
10:12 12 İyun 2021
“Almanı atdım xarala” mahnısındakı gizli məna nədir? – Unudulmaz mahnılar
09:03 12 İyun 2021
Kamal Abdullaya "Şərəf" ordeni təqdim edildi
18:42 11 İyun 2021
Nizami haqda yeni monoqrafiya - Rus dilində
18:01 11 İyun 2021
Atası anasını öldürməsin deyə, evdəki bıçaqları gizləyən qızcığaz
17:25 11 İyun 2021
Vaqif Səmədoğlu medalı sahiblərinə təqdim edildi
16:44 11 İyun 2021
Mikayıl Müşfiqə aid olduğu bildirilən qalıqlarla bağlı araşdırmaya fasilə verildi
16:02 11 İyun 2021
Xəyanət etməyən azərbaycanlı kişilərin problemi
15:14 11 İyun 2021
Rejissorumuz beynəlxalq mükafat aldı
14:36 11 İyun 2021
Atamı öldürən səbəb - Alpay Azər yazır
13:45 11 İyun 2021
Bu gün Kulisdə premyeradır – Qaçırmayın!
13:01 11 İyun 2021
Qızını məcbur aborta göndərdi, 17 yaş kiçik aktyorla eşq yaşadı, övladı ilə eyni xəstəxanada can verdi – Xalq artistindən 10 inanılmaz fakt
12:17 11 İyun 2021