writer1

Cəlil Cavanşir

Məqalə sayı

294
clock09:30 calendar-gray 07 Aprel 2015 view-gray1400 dəfə oxunub
view-gray1400 dəfə oxunub

Diletant haqqında fəlsəfi esse

Üzeyir Mehdizadəyə və onun alovlu pərəstişkarlarına...

Diletant, diletantlıq nədir?

Bu yazımda yuxarıdakı sualın cavabını tapmağa çalışacam. Bir növ diletant filosofluq edəcəm. Böyük sənətkarımız Aşıq Telli Borçalının təbirincə desək, “Elə sizin ajığınıza”.

Diletant fransız sözüdür (diletánt) – xüsusi hazırlığı, sistematikliyi olmadan hər hansı bir elm və ya sənətlə məşğul olan adam; həvəskar.

Bilmirəm, fikir vermisinizmi, bütün diletantlar bir-birinə bənzəyir.

– Diletant iddialıdır.

Həyatın bütün sahələrindəki diletantların mütləq bir oxşar cəhəti var – iddia!

Elmdə də, musiqidə də, kinoda da, ədəbiyyatda da diletantın iddiası yerə-göyə sığmır. Onun-bunun ağzından eşitdiyi fikirlərlə meydan sulayır. Tez-tez özünü öyür, gözə soxmağa çalışır. Diplomlar, təltiflər, titullar üçün ürəyi gedir. “Müəllim”, “cənab”, “bəy”, “ustad” müraciətindən hədsiz dərəcədə xoşbəxt olur. Özünü təqdim edəndə titullarını sıralamaqla yanaşı adının qarşısına “müəllim” sözünü əlavə etməyi unutmur. Məsələn, tanımadığı bir adama zəng edib:

“Sizi narahat edən Diletant müəllimdir” – təqdimatını etməyi vacib sayır.

“Mənim əsərlərim”, “Mənim elmi işim”, “Mənim elmi məqaləm”, “Mənim uğurlarım”, “Mənim layihəm”, “Mənim ideyam”, "Mənim albomum", "Mənim konsertim", "Mənim dinləyicim", "Mənim oxucum" deməkdən zövq alır. Bir sözlə, diletantın eqosu yerə-göyə sığmır. Onun düşük iddiaları ətrafdakıların lağ hədəfi olsa da, o bundan utanmır. Çünki boş iddiaların arxasında böyük bir nadanlıq gizlənir...

– Diletant paxıldır.

O, mütləq peşəkarın, istedadlının, qabiliyyətlinin paxıllığını çəkir, bacardıqca başqalarını aşağılamağa, əzməyə, ruhdan salmağa çalışır.

Peşəkarlığın yolu enişli-yoxuşlu, girintili-çıxıntılı, nahamardır. Peşəkarlıq əziyyət tələb edir. Çox oxumaq, çox yazmaq, çox səhv etmək peşəkarı qorxutmur. Ona görə də hər şeyi asanlıqla, rahathulqum əldə edən diletant peşəkara paxıllıq edir, onun əzablı uğurunu həzm edə bilmir.

– Diletant qəzəblidir.

Diletantın tənqidə dözümü yoxdur. O tənqidi bağışlamır və onu tənqid edənlərə mane olmaqdan zövq alır. Tənqid ona mane olur, qorxudur, geri çəkilməyə məcbur edir. Diletantlar tez-bazar “uğur” qazandığı üçün onun ətrafında mütləq bir dəstə məddah toplaşır. Məddahlar faktiki olaraq diletantı gözdən salsa da, o bunu hiss etmir. O məddaha sevgiylə, tənqidçiyə qəzəblə yanaşır.

– Diletant yaltaqdır.

İstedadlının və peşəkarın paxıllığını çəksə də, imkan düşdükcə peşəkara, istedadlıya yaltaqlanır. Yüksək dairələrdə özündən də qeyri-peşəkar havadarları olan diletant ani sıçrayışlarla qabağa gedir, mahnı bəstələyir, klip çəkdirir, kitab yazır, əsərləri səhnəyə qoyulur, elmi işini müdafiə edir, elmi kəşfinə patent alır, qəzet açır, sayt yaradır, mükafatlar alır. Bütün bunları əlahəzrət pulun və möhtərəm “dayday”ın hesabına əldə etdiyi üçün hər ikisinin köləsinə çevrilir. Daxili əzikliyi, kompleksləri də məhz buna görə ona əzab verir.

– Diletant kobuddur.

Ən güclü silah hesab edilən sözlərdən kifayət qədər yaxşı istifadə edə bilmədiyi üçün, kobudluq, köntöylük edir. Ala-çiy düşüncəsi onu fərqli situasiyalarda çətin vəziyyətə salır.

Tez karıxır.

Kobudluq, yekəbaşlıq etməklə özünü vəziyyətdən çıxarmağa cəhd edir. Bu isə vəziyyəti daha da pisləşdirir.

– Diletant tələskəndir.

Qarşısına qoyduğu hədəflərə çatmaq üçün hamını əzməyə hazırdır. Əlinə düşən fürsəti hiyləgərcəsinə dəyərləndirib, tələsik şöhrət qazanmağa meylli diletant çox zaman bunu bacarır. Kütlə diletanta inanır. O hər zaman kütlənin ruhuna uyğun görkəmdədir. Kütləni ovsunlamağı, ehtizaza gətirməyi bacarır. Onun musiqisi dəbdədir, kitabları oxunur, dərslikləri tədris olunur, kitabları satılır, efirlərdə səliqəli və ütülü cümlələri qızıla bərabər tutulur. O hər yerdə tələsir. Həmişə zamanın, vaxtın azlığından şikayət edir.

Bu kiçik fəlsəfi esse sizə azacıq da olsa diletantı tanıtdırdı. Amma yadımdaykən deyim, siz də unutmayın: peşəkarlar hər zaman diletanta möhtacdır.

Bu fikri izah etməyəcəm, elə belə, aforizm kimi yadda saxlayın...

REKLAM

Yazarın digər yazıları

Xəbər lenti

Azərbaycan rəssamlarından Kazanda "Məxməri etiraflar"
17:03 03 Avqust 2020
Kim unudub məni yol ayrıcında? - Zərdüşt Şəfinin anım günü
15:58 03 Avqust 2020
Heyvanlar nə vaxtdan qurbana çevrildi? - Qurbanetmə aktının yaranması
14:53 03 Avqust 2020
Şəhid generalımız haqqında kitab nəşr edildi - Pulsuz paylanacaq
13:48 03 Avqust 2020
Şon Penn özündən 31 yaş kiçik qızla gizlin evləndi
13:08 03 Avqust 2020
Ramiz Rövşənin "Yenə bu şəhərdə üz-üzə gəldik" şeirinə rok yazıldı - Video
12:05 03 Avqust 2020
Məşhur aktyor dünyasını dəyişdi
11:14 03 Avqust 2020
Azərbaycan bəstəkarının musiqisi ABŞ festivalında səsləndirildi
10:33 03 Avqust 2020
Həbs olunan məşhur bəstəkarın Üzeyir bəyə məktubu: "Etdiyim başsız hərəkət məni sənət aləmindən ayırdı” - İlk dəfə
09:05 03 Avqust 2020
Şərif Ağayarın essesi Fransa mətbuatında
16:35 02 Avqust 2020
Səsin görüntüyə çevrilməsi və kinonun yaranışı - Cavid Təvəkkül yazır...
15:08 02 Avqust 2020
Kinematoqrafçılar İttifaqı Kulisin əməkdaşına mükafat verdi
13:45 02 Avqust 2020
Azərbaycan kinosunu düşünməyən məmurlar və tək qalmış gənc rejissorlar - Milli Kino Günü
12:02 02 Avqust 2020
Fəxrəddin Manafov: "İmkanım olsaydı, qadınları taxtda əyləşdirərdim" - Müsahibə
09:01 02 Avqust 2020
Salam Sarvanın kitabı Ukraynda nəşr olundu
19:07 01 Avqust 2020
İstanbul Film Festivalının qalibi açıqlandı
17:44 01 Avqust 2020
Məşhur rejissor vəfat etdi
17:00 01 Avqust 2020
Tbilisidə Nəriman Nərimanovun yubileyi qeyd olundu
16:33 01 Avqust 2020
“Azərbaycan kino sənəti tarixi” nəşr olunacaq
15:50 01 Avqust 2020
“Qarabağ şikəstəsi”nin şikəst Qarabağıyıq - Qardaşxan Əzizxanlının şeiri
15:09 01 Avqust 2020