Bu gün görkəmli fransız boyakar, İmpressionizmin yaradıcılarından biri Kamil Pisarronun doğum günüdür.

Kulis.az Rəna Nevzatın sənətçi haqqında yazısını təqdim edir.

Kamil Pissarro 1830-cu il iyulun 10-da Karib dənizində yerləşən Sent-Tomas adasında, yəhudi ailəsində anadan olub. O dövrdə bu ada Danimarkanın müstəmləkəsi idi və rəssam həyatının sonuna qədər Danimarka vətəndaşı olaraq qaldı. Gənc Kamilin gələcəyi əvvəlcədən müəyyən edilmiş kimi görünürdü: atası onun da ailə biznesinə qoşulmasını və tacir olmasını istəyirdi. Lakin Pissarronun qəlbi rənglərlə, təbiətlə döyünürdü. Adanın isti günəşi, dənizin mənzərələri və yerli xalqın gündəlik həyatı onun ilk ilham mənbəyi oldu.

Tacir olmaq istəməyən Pissarro 22 yaşında danimarkalı rəssam Frits Melbi ilə birlikdə Venesuelaya qaçır. İki il orada yaşadıqdan və durmadan rəsm çəkdikdən sonra atası nəhayət, oğlunun sənət sevgisinə təslim olur və onu oxumaq üçün Parisə göndərir. Paris o vaxtlar dünyanın incəsənət paytaxtı idi. Pissarro burada rəssamlıq təhsili almağa başlayır, lakin tezliklə akademik qəliblərin ona dar gəldiyini anlayır. O, məşhur rəssam Kamil Koronun emalatxanasına gedir və onun "təbiəti olduğu kimi çəkmək" fəlsəfəsindən dərindən təsirlənir.

"Avtoportret"

***

1860-cı illərdə Parisin məşhur "Guerbois" kafesi gənc, üsyankar rəssamların toplaşdığı məkana çevrilmişdi. Klod Mone, Ogüst Renuar, Alfred Sisley, Pol Sezan və Kamil Pissarro tez-tez burada görüşür, klassik rəssamlıq qaydalarına qarşı çıxış edir və yeni yollar axtarırdılar. O dövrün rəsmi sənət qurumu olan "Paris Salonu" onların əsərlərini rədd edir, çox aydın, səliqəli və "qüsursuz" tablolar tələb edirdi. Lakin bu gənclər studiyalarda yox, açıq havada işləmək, işığın anlıq təsirlərini tutmaq və həyatı bütün təbiiliyi ilə kətan üzərinə köçürmək istəyirdilər.

"Les Patis mənzərəsi"

Pissarro bu qrupun ən yaşlı və ən təcrübəli üzvü idi. O, gənc rəssamları ətrafına toplayan, aralarındakı mübahisələri həll edən və sərgi təşkil etmək üçün onları cəsarətləndirən əsas fiqur oldu. 1874-cü ildə tarixə düşən ilk impressionizm sərgisinin baş tutmasında onun təşkilatçılıq qabiliyyəti mühüm rol oynadı. Tənqidçilər bu sərgini ələ salıb onlara istehzayla "impressionistlər" (təəssüratçılar) adını versələr də, bu qrup sənət tarixində yeni bir dövrün qapısını açdı.

***

Digər impressionistlərdən fərqli olaraq Pissarronun yaradıcılığında su mənzərələri və ya şəhərin əyləncəli həyatı yox, torpaq və kənd həyatı əsas yer tuturdu. Mone çayların, Deqa balerinaların, Renuar isə kafelərin rəssamı idisə, Pissarro torpağın, əkinçilərin və kəndlilərin rəssamı idi. O, illərlə Parisin ətrafındakı Pontuaz və Lüvesen kimi kəndlərdə yaşamış, oradakı sadə insanların gündəlik həyatını sevgiylə kətana köçürmüşdü.

"Tarlada işləyən kəndli qadın"

Onun tablolarında kəndlilər romantikləşdirilmir və ya süni şəkildə qəhrəmanlaşdırılmırdı. Pissarro onları sadəcə işləyərkən, tarlada, bağda təbii vəziyyətlərində təsvir edirdi. Rəssamın fəhlə sinfinə rəğbəti və anarxist baxışları da burada öz sözünü deyirdi: o, cəmiyyətin ən sadə, əməkçi təbəqəsinin həyatını böyük hörmətlə rəsm edirdi. Onun fırça zərbələri qalın və kobud idi, çünki o, torpağın sərtliyini və təbiətin həqiqi toxumasını hiss etdirmək istəyirdi. İşıq və kölgə oyunlarını ustalıqla işləyən rəssam təbiətin fəsillərə görə necə dəyişdiyini inanılmaz bir həssaslıqla göstərirdi.

***

Pissarronun ən böyük xüsusiyyətlərindən biri onun daim öyrənməyə və yeniliklərə açıq olması idi. 1880-ci illərin ortalarında 50 yaşını keçməsinə baxmayaraq, o, impressionizmin verdiyi imkanlarla kifayətlənmədi. O, rəsmlərində formasızlığın artdığını düşünür və daha elmi bir yanaşma axtarırdı. Bu axtarışlar onu gənc rəssamlar Jorj Söra və Pol Sinyakla tanış etdi.

"Şaxta"

Beləliklə, Pissarro Neo-İmpressionizm (və ya Puantillizm) axınına qoşuldu. Bu texnikada rənglər palitrada qarışdırılmır, kətan üzərinə kiçik, xalis rəng nöqtələri şəklində yanaşı vurulurdu. İzləyici tabloya uzaqdan baxdıqda göz bu rəngləri avtomatik olaraq birləşdirirdi. Pissarro bir neçə il bu çətin və yorucu texnika ilə möhtəşəm əsərlər yaratdı. Lakin sonradan bu metodun onun təbiətə olan kortəbii sevgisini və sərbəstliyini məhdudlaşdırdığını anladı və 1890-cı illərdə yenidən öz köhnə, daha sərbəst impressionist üslubuna qayıtdı. Buna baxmayaraq, puantillizm sınağı onun rəsmlərinə daha işıqlı və zəngin tonlar qazandırdı.

***

Ömrünün son illərində Pissarronun həyatında kədərli bir dövr başladı. Gözündə yaranan ciddi infeksiya səbəbindən həkimlər ona açıq havada, küləkdə və tozda rəsm çəkməyi qadağan etdilər. Bir ömrü açıq havada, təbiətin qoynunda keçirən bir rəssam üçün bu, ağır bir zərbə idi. Lakin sənətə olan sevgisi ona yeni bir çıxış yolu tapmağa kömək etdi.

"Monmartr bulvarı gecə vaxtı"

Pissarro Parisin, Ruanın və Dieppin müxtəlif otellərində yuxarı mərtəbələrdə otaqlar kirayələməyə başladı. O, artıq təbiəti deyil, pəncərədən aşağıya baxaraq şəhərin səs-küylü, dinamik həyatını çəkirdi. Beləliklə, rəssamın məşhur şəhər mənzərələri silsiləsi yarandı. Onun "Monmartr bulvarı" seriyası dünya rəngkarlığının şedevrlərindən sayılır. Pissarro eyni küçəni fərqli fəsillərdə, fərqli hava şəraitində və günün müxtəlif saatlarında dəfələrlə rəsm edərək işığın şəhər üzərindəki sehrli təsirini kətana həkk etdi. Gecənin qaranlığında yanan küçə fənərləri, yağışdan islanmış səkilər, at arabaları və tələsən insanlar – bütün bunlar rəssamın pəncərəsindən bir teatr səhnəsi kimi görünürdü.

***

Kamil Pissarro 1903-cü il noyabrın 13-də Parisdə vəfat etdi. O, sağlığında digər həmkarları kimi böyük sərvət qazanmasa da, həyatını tamamilə sənətə və inanclarına həsr etmiş bir insan kimi dünyadan köçdü. Gözəl qəlbli, müdrik və səbirli xarakteri ilə o, bir çox gənc rəssamın – xüsusən də Pol Sezan və Pol Qogenin həyatında həlledici rol oynamışdı.

Bu gün dünyanın ən böyük muzeylərinin baş köşəsini bəzəyən Pissarro tabloları, sadəcə rənglərin ahəngi deyil, eyni zamanda sənətə verilən dürüst bir ömrün hekayəsidir. O, bizə sübut etdi ki, əsl inqilablar həmişə səs-küylə olmur; bəzən bir fırça, bir kətan və dünyaya sevgi dolu bir baxışla da incəsənət tarixini kökündən dəyişmək mümkündür.

Pissarronun yaratdığı cığır, sadəcə öz dövrünün deyil, özündən sonra gələn neçə-neçə rəssam nəslinin sənət yolunu işıqlandırmağa davam edir.

• “Bir milyonluq fırıldaq” tamaşasının premyerası oldu
• "Dünya başdan-başa nə imiş dedin?" - Əli Kərimin şeirləri
• Çap mediası subyektlərinə dəstək müsabiqəsinin nəticələri açıqlandı