Kulis.az "44 günün yaddaşı" layihəsindən Azərbaycanın Milli Qəhrəmanı Şükür Həmidov haqqında materialı təqdim edir.

Şükür Həmidov 1975-ci il aprelin 1-də Qubadlı rayonunun Armudlu kəndində anadan olub. Atası Nəriman Həmidov ibtidai sinif müəllimi kimi fəaliyyət göstərib, anası Şərqiyyə Həmidova isə evdar qadın olub. Ş.Həmidov 10 uşaqdan ibarət (altı bacı və üç qardaş) çoxuşaqlı ailənin doqquzuncu övladı kimi dünyaya gəlib.

Onun erkən təhsil dövrü tamamilə Qubadlı rayonu ilə bağlıdır. Həmidov 1982-ci ildən 1990-cı ilə qədər Qubadlı rayonunun Başarat kənd tam orta məktəbində təhsil alıb. 1980-ci illərin sonları və 1990-cı illərin əvvəllərində Dağlıq Qarabağ və ətraf bölgələrdə yaranmış hərbi-siyasi böhran onun peşə seçiminə həlledici təsir göstərib. Birinci Qarabağ müharibəsinin aktiv fazaya keçməsi ilə Ş.Həmidov 1990-cı ildə sənədlərini Cəmşid Naxçıvanski adına Hərbi Liseyə verib və hərbi sistemə inteqrasiya olunub.

Həmidovun hərbi liseydə təhsil aldığı dövrdə, 1993-cü il avqustun 31-də Qubadlı rayonu Ermənistan silahlı qüvvələri tərəfindən işğal edilib. Bu hadisə nəticəsində Həmidovlar ailəsi məcburi köçkün statusu alaraq Sumqayıt şəhərinə köçməyə məcbur olub. Ailə Sumqayıtda əvvəlcə birotaqlı mənzildə, iki ay sonra isə yataqxanada məskunlaşıb. Məhz bu demoqrafik və sosial yerdəyişmə Həmidovun psixoloji motivasiyasını formalaşdıran əsas amillərdən biri hesab edilir.

Şükür Həmidovun hərbi təhsil illəri Azərbaycan ordusunun qeyri-nizami dəstələrdən nizami ordu strukturuna keçid dövrünə təsadüf edir. Tədqiqat materiallarında yer alan və onun sağlığında verdiyi müsahibələrdən aydın olur ki, hələ lisey kursantı olarkən o və yoldaşları cəbhədəki proseslərə birbaşa müdaxilə etmək istəyiblər. Həmidovun xatirələrinə əsasən, gənc kursantlar tağım şəklində hərbi məktəbi icazəsiz tərk edərək qatarla cəbhəyə yollanmağa cəhd edib, lakin hərbi rəhbərlik tərəfindən Yevlax şəhərindəki yun zavodu ərazisində saxlanılaraq geri qaytarılıblar. Bu insident onun intizam çərçivəsində, lakin yüksək döyüş motivasiyası ilə inkişaf etdiyini göstərir.

1993-cü ildə hərbi liseyi bitirdikdən dərhal sonra o, Bakı Ali Birləşmiş Komandanlıq Məktəbinə (indiki Heydər Əliyev adına Hərbi İnstitut) qəbul olub. 1995-ci ildə institutu "Motoatıcı" ixtisası üzrə bitirərək, ilk zabit rütbəsi olan leytenant rütbəsini alıb. Həmidovun zabit kimi karyerasının başlanması 1994-cü il Bişkek protokolunun imzalanması ilə əldə edilən atəşkəs dövrünə təsadüf edir. Özünün operativ təhlillərinə görə, atəşkəs razılaşması ordunun formalaşması və peşəkar zabitlərin yetişdirilməsi üçün qaçılmaz və müsbət bir strateji pauza olub. O bu dövrü indiki qüdrətli ordu strukturunun texniki və kadr bazasının yaradılması üçün həlledici mərhələ kimi qiymətləndirirdi.

Şükür Həmidovun karyerasının ən uzunmüddətli ardıcıl fazası Naxçıvan Muxtar Respublikasındakı (NMR) hərbi hissələrlə bağlıdır. Sənədlər təsdiq edir ki, o, 1995-ci il iyunun 7-dən 1999-cu il iyunun 22-nə qədər Culfa şəhərində yerləşən "N" saylı hərbi hissədə motoatıcı tağım komandiri vəzifəsində fəaliyyət göstərib. Ümumilikdə 11 il NMR ərazisindəki bölmələrdə xidmət edən zabit, tağım komandiri vəzifəsindən başlayaraq bölük komandiri, tabor komandirinin müavini, tabor komandiri və qərargah rəisi vəzifələrinə qədər yüksəlib.

Operativ idarəetmə vərdişlərini elmi-taktiki baza ilə möhkəmləndirmək məqsədilə, Həmidov 2006-cı ilin avqustundan 2008-ci il iyunun 25-nə qədər Azərbaycan Silahlı Qüvvələrinin Hərbi Akademiyasının müdavimi olub və təhsilini uğurla başa vurub. Akademiyadan məzun olduqdan sonra, 2009-cu il sentyabrın 10-na qədər hərbi birləşmələrdə xidmət edib və növbəti dörd il ərzində fərqli hərbi hissələrdə qərargah rəisi kimi strateji idarəetmədə iştirak edib. Cənub cəbhəsində qüvvələrin yenidən qruplaşdırılması siyasəti çərçivəsində, 2015-ci il fevralın 3-də o, Füzuli rayonunun Horadiz şəhərində yerləşən "N" saylı hərbi hissədə komandir müavini – qərargah rəisi təyin olunub. Növbəti operativ addım olaraq, həmin ilin iyulun 15-də müvafiq hərbi hissənin (bəzi mənbələrdə 702 saylı briqada kimi istinad edilir) komandiri vəzifəsinə gətirilib.

Şükür Həmidovun hərbi lider kimi ən mühüm sınağı və ictimaiyyət tərəfindən tanınması 2016-cı ilin 2-5 aprel tarixlərində baş vermiş intensiv hərbi əməliyyatlarla bağlıdır. Həmin vaxt polkovnik-leytenant rütbəsini daşıyan Həmidov Horadizdə yerləşən hərbi hissənin komandiri idi və birbaşa Cəbrayıl rayonu istiqamətindəki cəbhə xəttinə cavabdehlik daşıyırdı.

Aprelin 1-dən 2-nə keçən gecə qarşı tərəfin kəşfiyyat-təxribat qruplarının aktivləşməsi müşahidə edilib. Həmidovun komandanlıq etdiyi ön xətdəki nizamlı atıcı əsgərlər ilkin hücumun qarşısını alıb. Bundan dərhal sonra, komandir Mayis Bərxudarovun ümumi rəhbərliyi və koordinasiyası altında Azərbaycan qüvvələri əks-hücum əməliyyatına başlayıb.

Əməliyyatın əsas hədəfi strateji əhəmiyyətə malik Lələtəpə yüksəkliyi idi. Bu yüksəklik uzun illər ərzində qarşı tərəf tərəfindən dərin mühəndislik istehkamları ilə təchiz edilmiş və hərbi ədəbiyyatda "yenilməz Ohanyan xətti" kimi təbliğ olunmuşdu. Şükür Həmidovun rəhbərliyi altında hərəkət edən qüvvələrin dəqiq koordinasiyası nəticəsində bu müdafiə zolağı cəmi 40 dəqiqə ərzində yarılıb və əməliyyatın başlamasından bir saat sonra Lələtəpə yüksəkliyi tam nəzarətə götürülərək orada Azərbaycan bayrağı sancılıb.

Həmidov bu əməliyyatın uğurunu bölmələrin soyuqqanlı, cəsarətli və peşəkar şəkildə idarə olunması ilə əlaqələndirirdi. O, şəxsi heyətin psixoloji vəziyyətini təsvir edərkən əsgərlərin irəliləmək əzmini xüsusi vurğulayıb. Tədqiqat materiallarında yer alan əlamətdar bir epizodda qeyd edilir ki, aprelin 3-də yağan güclü yağış və soyuq hava şəraitində Həmidov fiziki cəhətdən zəif görünən bir əsgərə isinmək üçün arxa səngərə getməyi əmr edib, lakin əsgər titrəyərək "Komandir, mənə geriyə yox, irəli getməyi əmr elə" cavabını verib. Bu nümunə, bölmədəki döyüş ruhunun və komandirə inamın yüksək səviyyədə olmasının bariz göstəricisidir.

Göstərdiyi taktiki şücaətə və hərbi-əməliyyat tapşırıqlarını qüsursuz icra etdiyinə görə, Azərbaycan Respublikası Prezidentinin müvafiq sərəncamı ilə Şükür Həmidova "Azərbaycanın Milli Qəhrəmanı" fəxri adı verilib və "Qızıl Ulduz" medalı təqdim edilib. Diqqətçəkən məqam odur ki, Həmidov (eyni sərəncamla ölümündən sonra təltif edilən Murad Mirzəyev və Samid İmanovla birlikdə) son 17 il ərzində sağlığında bu ada layiq görülən ilk zabit olub. Həmçinin, 2016-cı il mayın 10-da Lələtəpə istiqamətindəki ön səngərdə müdafiə rəhbərliyi tərəfindən ona vaxtından əvvəl "polkovnik" rütbəsi təqdim edilib.

Lələtəpə əməliyyatından sonra o, 2-ci Ordu Korpusunun komandir müavini təyin edilib. Onun hərbi nüfuzu yalnız Qarabağ cəbhəsi ilə məhdudlaşmırdı; 2018-ci ilin mayında NMR ərazisində (Günnüt əməliyyatı nəticəsində) 10,000 hektardan çox ərazinin nəzarətə götürülməsində fərqlənən Naxçıvan Əlahiddə Ümumqoşun Ordusunun hərbi hissələrinin döyüş bayraqları qrupuna rəhbərlik etməsi onun ordudakı elitar mövqeyini göstərirdi.

27 sentyabr 2020-ci ildə başlayan İkinci Qarabağ müharibəsi Şükür Həmidovun hərbi karyerasının yekun, ən intensiv mərhələsi hesab olunur. 2-ci Ordu Korpusunun komandir müavini olaraq o, cənub cəbhəsində aparılan hücum əməliyyatlarının idarə edilməsində, qüvvələrin koordinasiyasında və cəbhə xəttinin yarılmasında birbaşa iştirak edib. Həmidovun komandanlıq etdiyi və iştirak etdiyi əməliyyat marşrutu Cəbrayıl, Füzuli, Hadrut, Zəngilan və Qubadlı rayonlarının nəzarətə götürülməsini əhatə edirdi.

Polkovnik Həmidov üçün Qubadlı istiqamətindəki əməliyyatlar həm strateji, həm də şəxsi xarakter daşıyırdı. 18 yaşında məcburi köçkün kimi tərk etdiyi yurduna sərkərdə kimi qayıtması, ordudakı psixoloji motivasiya baxımından mühüm amil idi. O cümlədən, atası Nəriman Həmidova doğma torpaqları azad edəcəyinə dair verdiyi söz sənədlərdə xüsusi olaraq vurğulanır.

Oktyabrın sonlarına doğru Azərbaycan qüvvələri Qubadlı şəhərinin yaxınlığına çatdıqda toqquşmaların dinamikası daha da şiddətləndi. 2020-ci il oktyabrın 22-də səhər saatlarında Qubadlı rayonunun Mahmudlu kəndi istiqamətində həlledici əhəmiyyət daşıyan strateji təpənin azad edilməsi uğrunda hücum əməliyyatı həyata keçirilirdi. Səngərdə, ön xətdə qüvvələri idarə edən polkovnik Şükür Həmidov bu döyüş zamanı qarşı tərəfin artilleriya mərmisinin partlaması nəticəsində ağır yara alaraq hadisə yerində həlak olub. Onun nəşi döyüş yoldaşları və əsgərləri tərəfindən atəş altından çıxarılaraq təxliyə edilib.

Oktyabrın 22-si axşam saatlarında nəşi Sumqayıt şəhərinə gətirilib, oktyabrın 23-də isə Bakı şəhərindəki II Fəxri Xiyabanda hərbi protokola uyğun olaraq dəfn edilib. Dəfn mərasimində Müdafiə Nazirliyinin rəhbərliyi, generallar və ictimaiyyət nümayəndələri iştirak edib, Azərbaycan Prezidenti telefon vasitəsilə polkovnikin atasına başsağlığı verərək onun adının doğulduğu Qubadlıda əbədiləşdiriləcəyini elan edib.

Şükür Həmidov hərbi xidmətdə olduğu dövrdə 11 avqust 2003-cü ildə Könül Əliyeva ilə ailə qurub. Bu evlilikdən 2005-ci il təvəllüdlü Əzizə adlı qızı və 2008-ci il təvəllüdlü Nurlan adlı oğlu dünyaya gəlib. Şükür Həmidovun atası, 1932-ci il təvəllüdlü Nəriman Həmidov oğlunun ölümündən təqribən üç il sonra, 11 avqust 2023-cü ildə 91 yaşında vəfat edib.

Şükür Həmidovun irsinin rəsmiləşdirilməsi və ictimai yaddaşda qorunması məqsədilə xüsusi qərarlar qəbul edilib. Azərbaycan Respublikası Nazirlər Kabinetinin 10 sentyabr 2025-ci il tarixli qərarı ilə Qubadlı şəhərindəki mərkəzi küçələrdən birinə onun adı verilib. Həmçinin, şəhidin hərbi və mülki şəxsi əşyaları Milli Azərbaycan Tarixi Muzeyinin əməkdaşı Zümrüd İsmayılovanın iştirakı ilə muzeyin İkinci Qarabağ müharibəsi fonduna rəsmi şəkildə təhvil verilib.

• “Gəl, bu gecə taleyin inadını sındıraq” - Günay Mirinin şeirləri
• Xalq rəssamı Fərhad Xəlilov: ""İstiqlal" ordeninin şəkilini hazırlayanda heç fikirləşməzdim ki, bunu alacam"
• Azərbaycan əsilli rusiyalı reper Navai Qazaxıstandan deportasiya olundu