"Bizdə tərcümə işi bədahətəndir" - Qismət

"Bizdə tərcümə işi bədahətəndir" - Qismət
17 aprel 2024
# 11:00

Kulis.az Qismətin yeni yazısını təqdim edir.

Görünür, bizdə tərcümə işi də impulsiv, bədahətən, spontan xarakterlidir.

150 cilddə "Don Kixot" romanı bir cild şəklində təqdim olunub, halbuki əsər iki cilddir, üstəlik, bizdə çap olunan əsərin birinci (əsas sayılan) cildi yox, ikinci cildidir. Qoqolun seçilmiş əsərləri çap olunub, içində "Ölü canlar" yoxdur.

Tərcümə nəzəriyyəsi ilə bağlı mənim ən sevdiyim kitablardan biri Lourens Venutinin yazdığı “Tərcüməçinin görünməzliyi” (The Translators invisibility) əsəridir.

undefined

Venuti bu kitabında təxminən belə deyir:

"Tərcüməçi əsərin kölgədə qalsa da, həmmüəllifidir və eynilə əsərin əsas müəllifi kimi onun da mətndə göründüyü və gizləndiyi müstəvilər olur".

Venuti belə bölür: Əgər tərcümə mətni oxucuya axıcı, rəvan, ana dilində yazılmış kimi gəlirsə, burada tərcüməçi görünməzdir, ismi-pünhandır. Ancaq bu bizdə zənn edildiyi kimi, mütləq yaxşı hal deyil. Çünki bu metodda tərcüməçi çox vaxt mətni öz kültürünə adaptasiya edir, orijinalın özünəməxsusluğunu öz mədəniyyəti xeyrinə əhliləşdirir. Yəni bu metodun keçərli olduğu yer var, səhv olduğu yer var.

Tutalım, Bodler bir şeirində yunan muzalarının adlarını sadalayırsa, tərcüməçi kimi sən rahatlıq adına bütün muzaların adının hamısını “pəri” edirsənsə, Venutiyə görə, burada kontekstə müstəmləkə münasibəti bəsləyirsən.

Biri də var, tərcüməçinin göründüyü mətnlər. Tərcüməçi yad mədəniyyətin vacib elementlərini, rənglərini mümkün dərəcədə saxlamağa, hətta onun yaxşı anlaşılması üçün ətək qeydlərində şərhlər yazmağa başlayırsa, burada tərcüməçi görünməyə başlayır və mətn elan edir ki, mən tərcüməyəm.

Venuti deyir ki, tərcüməşünaslıqda həmişə orjinal mətni ata-mətn, tərcümə mətnini isə ögey övlad sayırlar. Yəni çox vaxt tərcüməçi əlinə düşən bu ögey övladı həqiqi atasına yox, özünə oxşatmağa çalışır.

# 383 dəfə oxunub

Oxşar xəbərlər

Mədəniyyət Nazirliyi Ramiz Əskərin vəfatı ilə bağlı nekroloq yaydı

Mədəniyyət Nazirliyi Ramiz Əskərin vəfatı ilə bağlı nekroloq yaydı

16:25 22 may 2024
"Qadın kişidən zəifdir, bu, həqiqətdir..." - Niyə Marsa qadın gödərmək istəyirlər?

"Qadın kişidən zəifdir, bu, həqiqətdir..." - Niyə Marsa qadın gödərmək istəyirlər?

16:00 22 may 2024
Depardyeyə daha bir ittiham

Depardyeyə daha bir ittiham

16:00 22 may 2024
Kıvanç Tatlıtuğ 12 milyonluq təklifi rədd etdi

Kıvanç Tatlıtuğ 12 milyonluq təklifi rədd etdi

15:30 22 may 2024
Ramiz Əskər vəfat etdi

Ramiz Əskər vəfat etdi

14:39 22 may 2024
“Sonuncu hərbi əmr”  nəşr olundu

“Sonuncu hərbi əmr” nəşr olundu

14:30 22 may 2024
# # #