Kulis.az Lənkəran Dövlət Dram Teatrı səhnəsində yazıçı-dramaturq Hüseynbala Mirələmovun “Gəlinlik paltarı” əsəri əsasında səhnələşdirilmiş eyniadlı tamaşanın premyerasından təəssürat yazısını təqdim edir.
Ötən gün Lənkəranda səhnənin işıqları sönüb pərdələr qalxanda zala qəribə bir sükut çökdü. Sanki hər kəs daxilində hansısa xatirəni, bir ümidin köhnə izini, bəlkə də çoxdan üstünü örtməyə çalışdığı bir ağrını özü ilə götürüb tamaşaya gətirmişdi. Tamaşa başlamamışdan öncə belə, havada görünməyən bir həyəcan dolaşırdı – pıçıltılar asta-asta kəsilir, baxışlar səhnəyə yönəlirdi. Hər kəs anlayırdı ki, bu axşam danışılacaq hekayə təkcə səhnədə baş verməyəcək, həm də qəlblərin içində davam edəcək.
Lənkəran Dövlət Dram Teatrının səhnəsində Hüseynbala Mirələmovun eyniadlı əsəri quruluşçu rejissor, əməkdar mədəniyyət işçisi, Dağıstan Respublikasının əməkdar artisti Laləzar Hüseynovanın interpretasiyasında psixoloji dərinliyi ilə seçilən bir səhnə həlli ilə təqdim olundu. Rejissor tamaşada pafosdan, süni dramatizmdən qaçaraq, aktyor oyununu ön plana çıxarmağı bacarıb. Bu tamaşanın əsas yükü məhz aktyorların çiyinlərində idi və onlar bu yükü daşımağı bacardılar. Laləzar Hüseynovanın quruluşunda hər səhnə hesablanmış, hər pauza düşünülmüş, hər baxış bir cümlə qədər təsirli idi.
Fənayə obrazını canlandıran aktrisa tamaşanın emosional mərkəzi idi. Onun oyunu baxışlarla, pauzalarla, hisslərin yüksək təqdimatı ilə qurulmuşdu. Finala doğru obrazın daxili sınmasını aktrisa süni dramatik effektlərə qaçmadan, daxili psixoloji transformasiya ilə təqdim etdi. Göz yaşını zorla “oynamaq” yox, içində yaşamaq seçimi onun ifasını inandırıcı və təsirli edirdi. Onun səhnədə susduğu anlar belə danışır, səssizliyi belə dialoq yaradırdı. Zalda əyləşənlər həmin anlarda nəfəsini saxlayır, sanki obrazın iç dünyasına bir addım da yaxınlaşırdı.
Qadir obrazını aktyor isə real və çoxqatlı ifa edirdi. Onun təqdim etdiyi Qadir nə tam haqlı, nə də tam haqsız idi – o, həyatın içindən çıxmış, dilemmanın içində qalan, seçimlərinin nəticəsini daşımağa məcbur olan bir insan idi. Aktyorun səs tonundakı dəyişmələr, ani susqunluqlar və emosional partlayışlar obrazın daxili ziddiyyətlərini aydın göstərirdi.
Haris və Fədai rollarındakı aktyorlar tamaşaya dinamika gətirdilər. Onların səhnə plastikasında, dialoq tempində bir canlılıq vardı. Bəzən yumor çalarları, bəzən sərt replikalar tamaşanın ritmini dəyişir, monotonluğa yol vermirdi. Onların hər biri səhnədə cəmiyyətin bir tərəfini simvolizə edən obrazlara çevrildi. Bu obrazlar vasitəsilə tamaşaçı təkcə fərdi deyil, ictimai müstəvidə də düşünməyə sövq olunurdu.
Rahibə və Zinayə rollarını ifa edən aktrisalar isə qadın xarakterlərinin müxtəlif psixoloji qatlarını göstərdilər. Rahibənin içindəki ehtiyatlılıq, bəzən taleyə boyun əymə tonu, Zinayənin isə daha sərt və açıq mövqeyi səhnədə maraqlı kontrast yaradırdı. İki fərqli qadın modeli – biri boyun əyən, digəri açıq danışan – tamaşanın ideya qatını dərinləşdirirdi. Onların dialoqları sanki səhnədə yox, həyatın özündə baş verirdi.
Rəqs səhnələri xüsusi qeyd olunmalıdır. Elvin Məmmədovun quruluşunda plastika sadəcə estetik element deyildi, psixoloji vəziyyətin davamı idi. Xüsusilə kollektiv səhnələrdə hərəkətlərin sinxronluğu və musiqi ilə harmoniyası əsərin emosional pik nöqtələrini gücləndirdi. Səhnə plastikasında bədii simvolizm açıq hiss olunurdu. Hərəkətlər bəzən daxili çırpıntının, bəzən də susdurulmuş hayqırtının ifadəsinə çevrilirdi.
Səhnə tərtibatı və işıq həlli də aktyor oyununu tamamlayırdı. Quruluşçu rəssam Fuad Hüseynov, rəssam Sevən Həsənli ilə birgə səhnə vizualını minimalizm və daxili dramatizm üzərində qurub. İşığın bəzən yalnız bir obrazın üzünə düşməsi, digərlərinin kölgədə qalması daxili tənhalığı vizual olaraq gücləndirirdi. Kölgə ilə işıq arasında qurulan bu vizual dialoq tamaşanın psixoloji atmosferini daha da dərinləşdirirdi. Tamaşanı isə Nurana Nəcəfova idarə edib və səhnə arxasında bütün texniki detalların ahəngini qoruyub.
Bir saat iyirmi dəqiqə ərzində davam edən tamaşa boyu zal gah səssizliyə qərq oldu, gah da emosional alqışlarla titrədi. Bu alqışlar təkcə uğurlu səhnə işinə yox, həm də toxunulan həqiqətlərə idi.
“Gəlinlik paltarı” bu axşam Lənkəran səhnəsində təkcə süjet xəttini danışmadı. Aktyor oyunu vasitəsilə insanın içində qırılan səsləri, dilə gətirə bilmədiyi qorxuları göstərdi. Tamaşa zalında əyləşən hər kəs öz həyatından bir parça tapırdı – bir xatirə, bir peşmanlıq, bir itirilmiş arzu.
“Gəlinlik paltarı” tamaşası sadəcə bir səhnə əsəri deyil, insan taleyinin zərif və ağrılı məqamlarını açan psixoloji bir səfər idi. “Gəlinlik paltarı” ideya, xatirə, ümid və simvol kimi bütün hadisələrin mərkəzində dayanırdı. O, gözlə görünməsə də, hər dialoqda, hər pauzada hiss olunurdu. Səhnədə konkret bir gəlinlik paltarı nümayiş olunmasa da, onun simvolik varlığı tamaşanın bütün qatlarına hopmuşdu.
Bu tamaşa yalnız bir qadının şəxsi faciəsi haqqında deyil. Ailə münasibətləri, sədaqət, mənəvi dəyərlər və cəmiyyətin fərdin taleyinə təsiri tamaşanın əsas ideya qatını təşkil edirdi. “Gəlinlik paltarı” burada xoşbəxt gələcək arzusunun rəmzidir, lakin hadisələrin inkişafı göstərir ki, hər arzu gerçəkləşmir və insan taleyi bəzən gözlənilməz istiqamət alır. Tamaşa bir sual qoyur: insan arzuları ilə reallıq arasında harada dayanmalıdır?
“Gəlinlik paltarı” sadəcə nümayiş olunmadı, o, yaşandı. Səhnədə görünməyən bir paltarın simvolunda sevginin saflığı, arzuların kövrəkliyi və reallığın sərtliyi bütün çılpaqlığı ilə tamaşaçıya təqdim olundu.
“Gəlinlik paltarı” təkcə toy gününün atributu deyil. O, saf başlanğıca inamdır. O, “hər şey yaxşı olacaq” deyə qurulan səssiz bir dua, sevginin kövrəkliyinə yazılmış ağ bir məktubdur. Amma həyat həmişə ağ rəngdə olmur. Bəzən o ağlığın üzərinə görünməyən ləkələr düşür, bəzən o parıltı reallığın sərt işığında solur. Tamaşa məhz bu ləkələrin izini göstərdi – sakit, səssiz, amma təsirli şəkildə.
Rollarda geniş və maraqlı aktyor heyəti çıxış edib. Tamaşanın mərkəzi fiquru – Fənayə obrazı bu səhnə işində iki aktrisa tərəfindən canlandırılır: Ayşən Əsədova və Gülər Kərimova. Rahibə rolunda Şəbnəm Hüseynova, Zinayə rolunda isə Aynur Əhmədova və Təranə Fərəcova çıxış edir. Kişi obrazları da paralel heyətlə təqdim olunur: Qadir rolunu Allahverən Babayev və Elçin Hacıyev ifa edir. Haris rolu Saleh Əzimzadə və Teymur Hacızadəyə həvalə olunub. Səyyad Əliyev və Cəfər Səlimov Fədai roluna səhnə həyatı verir. Rufa obrazını Aysel Babazadə və Nurana Nəcəfova canlandırır. Rəqs səhnələrində isə Elvin Məmmədov və Günel Bağırova iştirak edirlər.
Bu kollektivin birgə işi nəticəsində “Gəlinlik paltarı” bir saat iyirmi dəqiqəlik səhnə həyatı qazandı. Hər aktyor öz obrazına fərdi çalar gətirsə də, ansambl oyununun bütövlüyü qorunurdu. Səhnədə heç kim tək deyildi – nə personajlar, nə də onları yaşadan aktyorlar. Bu birlik tamaşaya canlı nəfəs verirdi.
Və məhz bu komandanın vahid nəfəsi tamaşanı sadəcə nümayişdən çıxarıb, yaşanan səhnə hadisəsinə çevirdi.
Sonda aktyorlar səhnəni tərk etdilər, alqışlar yüksəldi, pərdələr endi. Amma “Gəlinlik paltarı”nın ötürdüyü güclü enerji və saflığa çağırış ideyaları səhnədən tamaşaçıların qəlbinə köçüb orada özünə yuva saldı və kiminin xatirəsində, kiminin vicdanında, kiminin yarımçıq qalmış arzularında yer aldı.
Teatrın ən böyük gücü də elə budur: o, insanı “daxili mən”i ilə üz-üzə qoyur, özünü daha dərindən anlamağa təşviq edir. Və Lənkəran səhnəsində həmin axşam bu üzləşmə baş verdi – sakit, dərin və unudulmaz şəkildə…
Lənkəran Dövlət Dram Teatrının mətbuat xidməti
