Bu gün görkəmli ABŞ rəssamı Edvard Hopperin doğum günüdür.
Kulis.az sənətçi haqqında materialı təqdim edir.
Edvard Hopper 1882-ci ildə Nyu-Yorkun Nayak qəsəbəsində, holland əsilli dindar və orta təbəqəyə mənsub bir ailədə dünyaya gəlib.
Erkən yaşlarından rəsmə böyük həvəs göstərən Edvard ilk təhsilini Nyu-York İllüstrasiya Məktəbində alıb. Daha sonra Nyu-York İncəsənət Məktəbinə daxil olaraq dövrün məşhur realist rəssamı Robert Henridən dərslər alıb. Henri tələbələrinə akademizmin sərt qaydalarından uzaqlaşmağı öyrədir, klassik gözəllik axtarışı əvəzinə gündəlik həyatın, şəhər reallıqlarının və sadə insanların bəzəksiz təsviri fəlsəfəsini aşılayırdı.
"Avtomat"
Hopper bu yanaşmanı dərindən mənimsədi. 1906–1910-cu illərdə Avropaya, xüsusilə də Parisə etdiyi üç böyük səyahət zamanı o, o dövrdə sürətlə yayılan kubizm, fovizm və abstraksiya kimi avanqard cərəyanlara maraq göstərmədi. Əvəzində Eduard Mane və Edqar Deqa kimi fransız realistlərinin üslubuna, eləcə də təbii işığın fəza üzərindəki sehrli oyununa heyran qaldı. Vətənə qayıtdıqdan sonra uzun illər öz rəsmlərini sata bilməyən rəssam dolanışığını təmin etmək üçün reklam agentliklərində və jurnallarda illüstrator kimi çalışmalı oldu. Bu kommersiya fəaliyyəti onu mənəvi cəhətdən sıxsa da, burada qazandığı kompozisiya qurmaq, işıq-kölgə balansını nizamlamaq və vizual hekayə yaratmaq bacarığı onun gələcək üslubunun təməlinə çevrildi.
"Erkən bazar səhəri"
Hopper Amerika realizmini sadə təsvirçilikdən uzaqlaşdıraraq ona dərin psixoloji, həzin və kinematoqrafik bir ölçü qazandırdı. Rəssamın yaradıcılığının ən məhsuldar dövrü ABŞ-ın böyük sarsıntılarla üzləşdiyi 1930–1940-cı illərə təsadüf edir. Böyük Depressiyanın gətirdiyi iqtisadi çöküş, ardınca isə İkinci Dünya Müharibəsinin yaratdığı qlobal qeyri-müəyyənlik və qorxu atmosferi onun əsərlərinə dərindən təsir etdi. Hopper heç vaxt açıq siyasi mövqe nümayiş etdirmədi, ideoloji şüarlar və ya müharibə səhnələri çəkmədi. Lakin onun fırçasından çıxan səssiz tablolar dövrün kollektiv psixologiyasını, cəmiyyətin daxili həyəcanını və repressiv atmosferini istənilən siyasi mətndən daha təsirli şəkildə əks etdirirdi.
"Yanacaqdoldurma məntəqəsi"
Rəssamın 1942-ci ildə – Perl-Harbor hücumundan dərhal sonra, müharibənin ən qaranlıq günlərində ərsəyə gətirdiyi "Gecəquşları" tablosu onun şah əsəridir. Hazırda Çikaqo İncəsənət İnstitutunda sərgilənən bu əsər sənaye cəmiyyətində insanın dərin tənhalığını, özgələşməsini və daxili gərginliyini vizual dildə ifadə edən mükəmməl psixoloji dramdır. Tabloda Nyu-Yorkun boş küçəsində yerləşən, parlaq flüoresan işığı altında parlayan bucaq formalı bir künc kafesi təsvir olunub. Kompozisiyanın ən diqqətçəkən detalı kafenin çölə açılan heç bir qapısının görünməməsidir. Bu qapısız şüşə konstruksiya sanki işıqlı bir akvariumu və ya tələni xatırladır. Çöldəki zülmət küçə ilə içəridəki kəskin, soyuq sarı-yaşıl işıq arasında sanki keçilməz bir divar var. Şüşə həm içəridəkiləri xarici dünyanın təhlükəsindən qoruyur, həm də onları öz daxili sükutlarına həbs edir.
"Gecəquşları"tablosu
Kafedə dörd nəfər var: yan-yana əyləşmiş qadın və kişi, arxası tamaşaçıya çevrilmiş tənha müştəri və piştaxta arxasında çalışan ofisiant. Qadınla kişinin əlləri bir-birinə toxunacaq qədər yaxın olsa da, aralarında heç bir göz təması yoxdur. Onlar fiziki olaraq eyni məkanı bölüşsələr də, emosional baxımdan fərqli aləmlərdədirlər. Arxası bizə tərəf oturan fiqur isə şəhər anonimliyinin rəmzidir; üzünü görmədiyimiz bu şəxs hər müasir insanın tənhalığının ümumiləşdirilmiş obrazına çevrilir. Nyu-Yorkda mümkün hava hücumlarına görə qaranlıq rejiminin tətbiq edildiyi dövrdə zülmətin ortasında kəskin işıq saçan bu kafe hər an zərbəyə məruz qala biləcək kövrək bir sığınacaq təəssüratı yaradır. İşıq və rəng kontrastından ustalıqla istifadə edən Hopper, əsərini bu sözlərlə şərh etmişdi: "Gecəquşları mənim tənhalıq haqqında düşündüklərimi göstərir. Mən bunu xüsusi olaraq planlaşdırmamışdım, lakin görünür, şüursuz olaraq böyük şəhərin tənhalığını çəkmişəm."
"Səhər günəşi"
Hopperin tablolarındakı bomboş şəhər küçələri, tənha yanacaqdoldurma məntəqələri, kimsəsiz qatar vaqonları, eləcə də pəncərədən naməlum nöqtəyə baxan fiqurlar bütöv bir nəslin mənəvi böhranını və daxili təcridini səssizcə qeydə alırdı. Onun kətandakı obrazları heç vaxt qışqırmır, lakin onların sükutu tamaşaçının ruhuna kədər kimi çökür. Edvard Hopperin yaratdığı vizual estetika — xüsusilə işıq və kölgənin kəskin ziddiyyəti, kadrın kinematoqrafik quruluşu — bu gün də müasir kinematoqrafiyaya güclü təsir göstərməyə davam edir. Alfred Hiçkokun məşhur "Psixo" filmindəki evdən tutmuş, Vim Venders və Devid Linç kimi nəhəng rejissorların vizual dünyasına qədər onun kətanlarının izini görmək mümkündür.
"Dəmiryolu kənarındakı ev"
Müasir meqapolis həyatında, sosial şəbəkələr və rəqəmsal texnologiyalar əsrində insanların kütlələr içində yaşadığı "rəqəmsal tənhalıq" və emosional məsafə qaçılmaz olduqca, Hopperin təxminən bir əsr əvvəl çəkdiyi obrazlar bu günün insanının daxili vəziyyətinin ən bariz inikası kimi yenidən kəşf edilir. Dünyanın ən nüfuzlu muzeylərində onun əsərlərinə həsr olunmuş sərgilər bu gün də milyonlarla ziyarətçi toplayır. Hopper müasir insanın daxili aləmini, gizli qorxularını və tənhalıq hissini ən yaxşı anlayan, zamana qalib gəlmiş dahi ustad kimi öz aktuallığını hər zaman qoruyub saxlayır.
