Bu gün İngiltərənin tanınmış uşaq romanı yazıçısı Enid Blaytonun doğum günüdür.
Kulis.az onun haqqında materialı təqdim edir.
Uşaqlıq illərində xəyal gücümüzün sərhədlərini genişləndirən, bizi gizli keçidlərin, sirli adaların və sehrli meşələrin içinə çəkən müəlliflərdən söz düşəndə ilk xatırlanan isim şübhəsiz ki, Enid Blaytondur. XX əsrin ən məhsuldar və ən çox oxunan uşaq yazıçılarından biri olan Blayton, yaratdığı unikal aləmlərlə milyonlarla uşağın qəlbində silinməz izlər qoyub. Lakin onun bu ecazkar yaradıcılığının arxasında həm heyranedici, həm də kifayət qədər ziddiyyətli bir həyat hekayəsi dayanır.
1897-ci ildə Londonda dünyaya gələn Enid Blaytonun uşaqlıq illəri elə də hamar keçməmişdi. Kiçik yaşlarında valideynlərinin boşanması və sevimli atasının evi tərk etməsi onda dərin psixoloji yaralar açmışdı. Məhz bu mənəvi boşluğu doldurmaq üçün o, sığındığı tək limana — öz daxili xəyal dünyasına və yazıya yönəldi. Blayton üçün mütaliə və hekayə yazmaq böyüklərin mürəkkəb və ağrılı dünyasından qaçış vasitəsinə çevrilmişdi. Musiqi müəllimliyi təhsili almasına baxmayaraq, o, tezliklə uşaq ədəbiyyatına olan sevgisini kəşf edərək bütün həyatını yalnız və yalnız yazmağa həsr etdi.
_1786435095.jfif)
Enid Blaytonun yaradıcılığı haqqında danışarkən onun inanılmaz iş qabiliyyəti və fenomenal məhsuldarlığı xüsusi vurğulanmalıdır. Həyatı boyunca 800-dən çox kitab qələmə alan yazıçı, bəzən gün ərzində 10 000 sözdən çox yazırdı. Bəzi tənqidçilər onun bu sürətinə şübhə ilə yanaşaraq "kölə yazıçılardan" istifadə etdiyini iddia etsələr də, Blayton bu şayiələri qətiyyətlə rədd edirdi. O, öz iş rejimini tam bir intizamla idarə edirdi: yazıçılıq onun üçün bir növ trans halı idi. Blayton daktilonunn arxasına keçər, gözlərini yumaraq xəyalındakı obrazların canlanmasına izin verər və baş verənləri sadəcə kağıza köçürərdi. "Bəşəriyyətin ən məşhur beşliyi" ("The Famous five"), "Gizli yeddilər" ("The Secret seven"), "Macəra seriyası" və heç vaxt qocalmayan balaca oyuncaq oğlan "Noddi" ("Noddy") kimi dünyaca məşhur əsərlər məhz bu unikal metodu vasitəsilə ərsəyə gəlmişdi.
Blaytonun kitablarının uğur sirri onun uşaq psixologiyasını mükəmməl anlamasında idi. O, birbaşa uşaqlar üçün yazırdı. Onun hekayələrində uşaqlar sadəcə müşahidəçi deyil, hadisələrin mərkəzində duran, tapmacaları həll edən, böyüklərdən asılı olmadan müstəqil qərarlar verən qəhrəmanlar idi. Blaytonun dilinin sadəliyi, hadisələrin dinamikliyi və hər fəslin sonunda qoyulan həyəcanlı suallar oxucunu kitabdan ayırmağa imkan vermirdi.
Maraqlı faktlardan biri odur ki, Blayton kitablarında təsvir etdiyi "zəngin pikniklər", "kərə yağlı çörəklər" və "zəncəfilli qazlı sular" İkinci Dünya müharibəsinin çətin və qıtlıq illərində yaşayan uşaqlar üçün sözün həqiqi mənasında bir mənəvi qida və təsəlli rolunu oynayırdı.
Bununla belə, onun parlaq yaradıcılıq yolu tamamilə hamar olmadı. 1950-1960-cı illərdə Blayton ciddi tənqidlərə məruz qaldı. Bəzi kitabxanalar və BBC onun əsərlərini məhdudlaşdırdı; bəzi tənqidçilər onun üslubunu "çox sadə", obrazlarının dünyagörüşünün dövrün sinfi və irqi qərəzlərini əks etdirdiyini deyirdilər. Lakin maraqlıdır ki, bu qadağalar və tənqidlər onun populyarlığına zərrə qədər də təsir etmədi. Oxucuları - yəni uşaqlar onu sevməkdə davam edirdilər. Çünki Blayton heç vaxt oxucusuna yuxarıdan aşağı baxmır, onlara nəsihət vermir, sadəcə xəyali macəranın yoldaşına çevrilirdi.
_1786435112.jfif)
Yazıçının şəxsi həyatı isə onun kitablarındakı xoşbəxt və qayğısız mühitdən xeyli fərqlənirdi. İki dəfə ailə quran Blaytonun qızları ilə münasibətləri ziddiyyətli olmuşdu. Böyük qızı Cillian anasını qayğıkeş və sevgi dolu bir insan kimi xatırlasa da, kiçik qızı İmojen anasının real həyatda soyuq, emosional baxımdan uzaq və yalnız öz uydurma dünyası ilə yaşayan bir qadın olduğunu iddia edirdi. Bu fakt Enid Blaytonun insan münasibətlərindəki mürəkkəbliyi, xəyal dünyasında yaratdığı mükəmməlliklə həyatın reallıqları arasındakı ziddiyyəti bir daha gözlər önünə sərir.
Ömrünün son illərində altsheymer xəstəliyindən əziyyət çəkən və 1968-ci ildə vəfat edən Enid Blayton özündən sonra nəhəng bir ədəbi irs qoyub getdi. Bu gün onun əsərləri 90-dan çox dilə tərcümə olunub və 600 milyondan çox nüsxə ilə satılaraq Şekspir və Aqata Kristi kimi nəhənglərlə bir sırada, dünyanın ən çox tərcümə edilən müəllifləri arasında yer alır.
Yekun olaraq demək olar ki, Enid Blayton sadəcə bir yazıçı deyil, uşaq ədəbiyyatında bütöv bir dövrdür.
O, uşaqlıq məsumiyyətini, dostluq sadiqliyini və kəşf etmək həvəsini kağız üzərində ölümsüzləşdirmiş, oxumağı sevməyən uşaqlara belə kitab sevgisi aşılamağı bacarmış nadir xəyal memarlarındandır.
