Kulis.az bəşəriyyətin indiyədək sirrini aça bilmədiyi Voyniç əlyazması haqqında materialı təqdim edir.
Dünya kitabxanalarında minlərlə qədim əlyazma, tozlu rəflərdə isə minilliklərin sirlərini pıçıldayan milyonlarla səhifə var.
Bəşəriyyət qədim Misir heroqliflərini oxudu, şumerlərin mixi yazılarını çözdü, hətta ölü dillərin sükutunu pozmağı bacardı.
Lakin bir kitab var ki, artıq neçə əsrdir ən dahi beyinlərə, ən güclü kompüterlərə və ən təcrübəli linqvistlərə meydan oxuyur.
Bu, bəşəriyyətin hələ də bir cümləsini belə anlaya bilmədiyi yeganə əsər – Voyniç əlyazmasıdır.
Hər şey 1912-ci ildə, polyak əsilli antikvar Vilfrid Voyniçin İtaliyanın Fraskati şəhəri yaxınlığındakı bir monastırda qəribə bir əlyazmanı kəşf etməsi ilə başladı.
240 səhifəlik bu kitab nə latın, nə yunan, nə də bəşəriyyətə məlum olan hər hansı bir əlifba ilə yazılmışdı.
Parçalanmış cildi, saralmış perqamentləri və sirli rəsmləri ilə bu əsər elə ilk baxışdan başqa bir dünyadan gəlmiş kimi görünürdü.
Karbon analizi göstərdi ki, kitab XV əsrin əvvəllərində (1404-1438) hazırlanıb.
Lakin onun müəllifi kimdir? Nəyi gizlətməyə çalışıb? Və ən əsası, o, hansı dildə "danışır"? Bu suallar hələ də cavabsızdır.
Voyniç əlyazmasını sadəcə "yazılı mətn" adlandırmaq olmaz. Kitab rəsmlərlə doludur və bu rəsmlər mətndən daha çox sual doğurur.
Əlyazma şərti olaraq bölmələrə ayrılır:
Botanika: Burada dünyada heç bir bioloqun tanımadığı, xəyali və ya mutasiyaya uğramış bitki təsvirləri var.
Bir hissəsi məlum bitkilərə bənzəsə də, kökləri və yarpaqları tamamilə fərqli quruluşdadır.
Astronomiya və astrologiya: Günəş, Ay və ulduz xəritələri ilə yanaşı, bürclərin simvolları təsvir olunub.
Lakin bu xəritələr bizim bildiyimiz səma cisimləri ilə tam üst-üstə düşmür.
Bioloji bölmə: Bəlkə də kitabın ən qəribə hissəsidir. Burada bir-birinə borularla bağlanmış su hövzələrində çimən çılpaq qadın təsvirləri var.
Bəzi tədqiqatçılar bunun insan orqanizminin daxili proseslərini simvolizə etdiyini düşünürlər.
Kosmologiya, farmakologiya və reseptlər: Məlum olmayan bitki kökləri, dərman qabları və uzun, mürəkkəb mətnlər...
İkinci Dünya müharibəsinin ən mürəkkəb hərbi şifrələrini (məsələn, "Enigma") sındıran kriptoqraflar Voyniç əlyazması üzərində illərlə baş sındırıblar.
Müasir dövrdə isə süni intellekt və superkompüterlər işə salınıb. Lakin kitab öz sükutunu pozmur.
Linqvistik analizlər göstərir ki, bu, sadəcə uydurulmuş hərflər toplusu deyil. Mətndə real dillərin strukturu var: sözlər müəyyən bir qanunauyğunluqla təkrarlanır, sait və samitlərin düzülüşü təbii dilin ritminə uyğundur.
Lakin o, nə Avropa, nə Şərq, nə də hər hansı bir qədim ləhcə ilə eyniləşmir. Sanki müəllif özü üçün yeni bir kainat və yeni bir dil icad edib.
Bu kitab haqqında onlarla nəzəriyyə mövcuddur. Bəziləri hesab edir ki, bu, dahi rəssam və alim Leonardo da Vinçinin uşaqlıq qeydləridir (baxmayaraq ki, karbon analizi fərqli tarix göstərir).
Digərləri isə bunun orta əsr kimyagərlərinin təqiblərdən qaçmaq üçün yaratdığı gizli "bilik anbarı" olduğunu deyirlər.
Ən skeptik yanaşma isə budur: Kitab möhtəşəm bir fırıldaqdır. XV əsrdə kimlərsə zəngin bir kralı və ya imperatoru aldadıb "gizli sirlər kitabı" adı ilə baha satmaq üçün bu cəfəngiyatı hazırlayıb.
Lakin sual yaranır: hər hansı bir fırıldaqçı bu qədər dərin riyazi və linqvistik məntiqi olan bir mətni 240 səhifə boyu qoruya bilərdimi?
Bu gün Voyniç əlyazması ABŞ-ın Yel Universitetinin kitabxanasında, xüsusi şəraitdə saxlanılır.
O, bəşəriyyətin hər şeyi bildiyini zənn etdiyi bir dövrdə bizə acizliyimizi xatırladan bir abidədir. Kitabın ilk səhifəsini açan hər bir tədqiqatçı eyni ümidlə başlayır: "Bəlkə sirri mən tapdım?".
Lakin Voyniç hələ ki, öz müəllifinin sirrini, bitkilərinin kökünü və sözlərinin mənasını özündə saxlayaraq gülümsəyir.
Bəlkə də elə gözəlliyi də ondadır: hər şeyin aydın olduğu bir dünyada bizə hələ də möcüzələrin və tapmacaların qaldığını xatırladır.
