Bu gün tanınmış fransız yazıçı Jan de Lafontenin anım günüdür.
Kulis.az onun həyatı və yaradıcılığı ilə bağlı materialı təqdim edir.
XVII əsr Fransa ədəbiyyatının tanınmış simalarından biri də Jan de Lafonten idi. O, yalnız bir yazıçı deyil, həm də dövrünün sosial həqiqətlərini incə yumor, dərin müşahidə və bədii ustalıqla ifadə edən bir sənətkar idi. Onun adı bu gün daha çox təmsil janrı ilə yanaşı çəkilsə də, Lafonten əslində müxtəlif ədəbi formalarda özünü sınamış, lakin məhz qısa, mənalı və düşündürücü əsərləri ilə yadda qalmışdır.
1621-ci ilin yayında Fransanın Şampan bölgəsində yerləşən Şato-Tyeri şəhərində dünyaya gələn Lafonten məmur ailəsində böyüyüb. İlk təhsilini kənd məktəbində alan, daha sonra Reyms kollecində oxuyan gənc Lafonten atasının yolunu davam etdirərək hüquq sahəsinə yönəldi. Lakin onun ruhu qanun maddələrində deyil, sözün sehrində yaşayırdı. Dostlarının tövsiyəsi ilə antik müəllifləri mütaliə etməsi, həmçinin fransız humanistləri ilə tanışlığı onun ədəbi dünyagörüşünü formalaşdırdı. Xüsusilə Rable və Maronun təsiri altında o, həyatın həm gülməli, həm də acı tərəflərini eyni ustalıqla görməyi öyrəndi.
_French_poet_-_(MeisterDrucke-927573)_1776068623.jpg)
Onun ilk qələm təcrübəsi olan “Xacə” komediyası uğur gətirməsə də, bu uğursuzluq Lafonteni ruhdan salmadı. Əksinə, o, öz yolunu axtarmağa davam etdi. Bir müddət maliyyə naziri Fuke tərəfindən himayə olunması ona yaradıcılıq üçün imkan yaratdı. Lakin Fukeyin həbsindən sonra Lafontenin çətin günləri başladı. O, hətta kral XIV Luis qarşısında çıxış edərək mərhəmət çağırışı etdiyinə görə saray çevrələrində narazılıqla qarşılandı. Buna baxmayaraq, o, ədəbi mühitdən uzaq düşmədi və Parisdə Molyer kimi görkəmli sənətkarlarla dostluq etdi.
Lafonten yaradıcılığının zirvəsi onun təmsillərində özünü göstərir.
1668-ci ildə nəşr olunan “Seçilmiş mənzum təmsillər” əsəri onu ədəbiyyat tarixində ölümsüz etdi. İlk baxışda bu təmsillər uşaqlar üçün yazılmış sadə hekayələr təsiri bağışlasa da, əslində onlar dərin fəlsəfi və ictimai məna daşıyır. Hətta Jan-Jak Russo belə bu əsərlərin uşaqlar üçün deyil, daha çox böyüklər üçün yazıldığını vurğulamışdı.
Lafonten təmsillərində həyatın sərt və bəzən ədalətsiz reallıqları bütün çılpaqlığı ilə əks olunur. Onun yaratdığı heyvan obrazları əslində insan cəmiyyətinin simvolik portretləridir. Şir obrazında təqdim edilən hökmdar, əslində, hakimiyyətin qəddar və özünəvurğun simasını təcəssüm etdirir. Tülkü yaltaqlığın, uzunqulaq isə zəiflərin taleyinin rəmzinə çevrilir. “Vəhşilər taun zamanı” təmsilində güclülərin günahlarının bağışlanması, zəiflərin isə ən kiçik səhvə görə cəzalandırılması cəmiyyətin ədalətsiz quruluşunu ifşa edir. Bu, Lafontenin ən kəskin sosial tənqid nümunələrindən biridir.
Onun əsərlərində yalnız tənqid deyil, həm də insana böyük sevgi hiss olunur. Sadə insanların sədaqəti, dostluğu və fədakarlığı yazıçı tərəfindən xüsusi məhəbbətlə təsvir edilir. Lafonten üçün əsl dəyər məhz xalqın içində idi. O, zadəganların təkəbbürünü, burjuaziyanın xırdaçılığını ifşa edərkən belə, insanın daxili aləmini incəliklə açmağı bacarırdı.
Lafontenin novellaları və nağılları da onun yaradıcılığının mühüm hissəsini təşkil edir. Bu əsərlərdə həyatsevərlik, yüngül yumor və sərbəst üslub üstünlük təşkil edir. O, süjetləri tez-tez Bokkaçço və digər müəlliflərdən götürsə də, onları tamamilə yeni forma və məzmunla təqdim edirdi. Onun qələmində klassik süjetlər sanki yenidən doğulurdu.
Bütün bunlara baxmayaraq, Lafonten sadə və bir qədər də unutqan insan kimi tanınırdı. Hətta bir dəfə kralın qarşısına çıxarkən öz kitabını evdə unutduğunu etiraf etməsi onun xarakterinin bu cəhətini aydın göstərir. Onun sərbəst həyat tərzi də dövründə müxtəlif rəvayətlərin yaranmasına səbəb olmuşdu.
1695-ci ildə Parisdə vəfat edən Lafonten özündən sonra zəngin və təsirli ədəbi irs qoyub. Onun əsərləri təkcə Fransada deyil, bütün dünyada oxunur və sevilir. Təmsilləri bir çox böyük yazıçılar üçün ilham mənbəyinə çevrilmiş, müxtəlif ədəbiyyatlarda yeni formalar almışdır.
Lafonten yaradıcılığı bizə bir həqiqəti xatırladır: həyat nə qədər mürəkkəb və ədalətsiz olsa da, onu anlamağın və ifadə etməyin ən təsirli yolu bəzən sadə bir hekayədən keçir.
Onun təmsilləri əsrlər keçsə də aktuallığını itirmir, çünki insan təbiəti dəyişmir. Və məhz buna görə Jan de Lafonten ədəbiyyat tarixində yalnız bir yazıçı deyil, həm də insan ruhunun incə müşahidəçisi kimi yaşayır.
