Bu gün adı tarixdə Venesiyalı səyyah, yazıçı və casus kimi tanınan Cakomo Kazanovanın anım günüdür.

Kulis.az onun həyatı və yaradıclığı haqqında maraqlı faktları təqdim edir.

Cakomo Kazanova dedikdə ağla ilk növbədə "böyük aşiq" gəlsə də, o, əslində dövrünün ən parlaq intellektuallarından, yazıçılarından və macəraçılarından biri olub. Onun ensiklopedik biliyi, fəlsəfi baxışları və sarsılmaz azadlıq eşqi həyatını inanılmaz hadisələrlə doldurub.

Kazanova bu gün daha çox sevgi macəraları ilə tanınsa da, o, peşəkar yazıçı, dramaturq, filosof, tərcüməçi və riyaziyyatçı idi. Özünü hər şeydən əvvəl bir intellektual hesab edirdi.

Onun ən böyük ədəbi əsəri ölümündən sonra işıq üzü görən "Həyatımın hekayəsi" ("Histoire de ma vie") adlı çoxcildlik xatirələrdir. Bu əsər təkcə onun şəxsi həyatını deyil, XVIII əsr Avropasının məişətini, mədəniyyətini və daxili pərdəarxasını öyrənmək üçün ən mükəmməl tarixi mənbələrdən biri sayılır.

İtalyan (Venesiya) mənşəli olmasına baxmayaraq, Kazanova öz xatirələrini fransız dilində yazmışdı. O, bunu fransız dilinin o dövrdə Avropada daha geniş yayılması və daha çox oxucu kütləsinə çatmaq istəyi ilə izah edirdi.

Kazanova klassik ədəbiyyata dərindən bələd idi. O, Homerin məşhur "İliada" dastanını qədim yunan dilindən italyan dilinə (toskana dialektinə) tam şəkildə tərcümə edərək ədəbiyyat dünyasında iz qoyub.

Uşaqlıqda tez-tez burnu qanayan və zəif uşaq olan Kazanova, sonradan inanılmaz bir zehni sıçrayış etdi. Cəmi 17 yaşında Paduya Universitetində hüquq üzrə doktorluq dərəcəsi aldı, eyni zamanda kimya, riyaziyyat və tibb elmlərini dərindən öyrəndi.

Venesiyanın ən qorxulu və qaçılması qeyri-mümkün hesab edilən "Piombi" ("Qurğuşunlu damlar") həbsxanasından qaçmağı bacaran yeganə insan kimi tarixə düşüb. O, bu qaçışı divarı və tavanı gizlicə qazaraq həyata keçirmişdi və sonradan bu barədə ayrıca bədii-sənədli kitab yazmışdı.

Parisə qaçdıqdan sonra fransız nazirlərini dövlət xəzinəsini doldurmaq üçün lotereya təşkil etməyə razı saldı. Beləliklə, o, müasir Fransa Dövlət Lotereyasının ("Loterie Nationale") əsasını qoyanlardan biri oldu və bu işdən böyük sərvət qazandı.

Kazanova dahi bəstəkar Volfqanq Amadey Motsart və librettoçu Lorenso Da Ponte ilə yaxın dost idi. Motsartın məşhur "Don Juan" operasının Praqadakı premyerasında Kazanovanın şəxsən iştirak etdiyi və librettonun yazılmasına, xüsusən də bəzi ariya mətnlərinə məsləhətlər verdiyi bildirilir.

Dövrünün ən böyük mütəfəkkiri Volterlə görüşmək üçün İsveçrəyə getmişdi. Onlar bir neçə gün fəlsəfə və ədəbiyyat haqqında mübahisə etdilər. Lakin Kazanovanın bəzi məsələlərdə dini və ənənəvi baxışları müdafiə etməsi onların arasındakı münasibəti soyutdu.

Kazanova həm də elmi-fantastika janrının ilk nümunələrindən biri sayılan "İkosameron" adlı utopik roman yazmışdı. Beş cildlik bu əsərdə Yerin mərkəzinə səyahət edən və orada qeyri-adi sivilizasiya ilə qarşılaşan bacı-qardaşın hekayəsindən bəhs olunur.

Rusiyaya səyahəti zamanı imperatriça II Yekaterina ilə görüşmüş və onunla təqvim islahatları, təhsil və fəlsəfə haqqında uzun-uzadı söhbətlər etmişdi. Lakin Peterburqda umduğu dövlət vəzifəsini ala bilməmişdi.

O, həyatının müəyyən dövrlərində, xüsusən də doğma şəhəri Venesiyaya qayıtmaq icazəsi almaq üçün Venesiya İnkvizisiyasına gizli casus kimi xidmət etmişdi. Kod adı "Antonio Pratolini" idi.

Həyatı boyu demək olar ki, bütün Avropanı - İtaliya, Fransa, Almaniya, İngiltərə, Rusiya, Polşa, İspaniya - qarış-qarış gəzmişdi. Pasportların və sərhədlərin ciddi olmadığı o dövrdə o, əsl "Avropa vətəndaşı" kimi yaşayırdı.

Əslində orta təbəqədən olan bir aktyor ailəsində doğulmuşdu. Zadəgan cəmiyyətinə qəbul olunmaq üçün özünə saxta "Şevalye de Seanqalt" titulunu götürmüş və ömrünün sonuna qədər bu addan istifadə etmişdi.

Gəncliyində bir müddət kilsə xidmətçisi olmuş, hətta ilk moizələrini Venesiya kilsələrində oxumuşdu. Lakin buradakı davranışları və sevgi macəraları kilsə karyerasına tez son qoydu.

Çox çılğın və qürurlu olan Kazanova şərəfini qorumaq üçün tez-tez duellolara çıxırdı. Polşada məşhur qraf Branitski ilə bir italyan aktrisasına görə tapança duelə girmiş və qrafı ağır yaralamışdı. Bu hadisə onun Polşadan qovulmasına səbəb olmuşdu.

Sabitliyi sevməyən Kazanova həyatı boyu əsgər, skripkaç, maliyyəçi, diplomat, mətbəəçi, kimyagər və teatr direktoru kimi müxtəlif peşələrdə bəxtini sınamışdı.

Müasiri sayılan Don Juan obrazından fərqli olaraq, Kazanova qadınları sadəcə "ov" kimi görmürdü. Xatirələrindən görünür ki, o, qadınların zəkasına, yumoruna və mədəniyyətinə dəyər verir, ayrıldıqdan sonra da onlarla dost qalmağa çalışır və onların xoşbəxtliyini istəyirdi.

Kazanova astrologiya, kimyagərlik və okkultizm (gizli elmlər) sahəsindəki biliklərindən istifadə edərək varlı zadəganları, xüsusən də Parisdəki Markiza d'Urfe kimi sadəlöhv zənginləri ruhlarla əlaqə qurmaq bəhanəsi ilə aldadıb böyük pullar mənimsəmişdi.

Avropanın hər yerində uğur qazanan Kazanova yalnız Londonda bədbəxt oldu. Burada Şarpilyon adlı bir gənc qadın tərəfindən həm maddi, həm də mənəvi cəhətdən tamamilə müflis edildi, hətta intiharın astanasından döndü.

Ömrünün son 13 ilini Bohemiyadakı (indiki Çexiya) Duhsov qəsrində, qraf Valdşteynin yanında kitabxanaçı kimi keçirdi. Cavanlıqdakı parıltılı həyatından uzaq, tənhalıq və darıxmaq içində yaşayan Kazanova, məhz bu depressiyadan xilas olmaq üçün xatirələrini yazmağa başladı.

1798-ci il iyunun 4-də Duhsov qəsrində vəfat edərkən son sözləri bu olmuşdu: "Bir filosof kimi yaşamışam, bir xristian kimi ölürəm".

Ölümündən sonra qəsrin yaxınlığındakı Müqəddəs Barbara kilsəsinin qəbristanlığında dəfn edilib. Lakin zaman keçdikcə qəbristanlıq baxımsızlıqdan dağıldığı üçün Kazanovanın dəqiq məzarının yeri bu günə qədər məlum deyil.

Onun xatirələri ölümündən xeyli sonra, XIX əsrdə çap olunsa da, uzun müddət ciddi senzuralara məruz qaldı, bəzi hissələri dəyişdirildi və ya çıxarıldı. Əsərin tam, senzurasız və orijinal fransızca mətni yalnız 1960-cı illərdə tam şəkildə oxuculara təqdim olundu.

Onun adı hələ sağlığında ikən ümumiləşdirilmiş isimə çevrilərək dünya dillərinə daxil oldu.

Bu gün "kazanova" sözü psixologiyada və gündəlik dildə qadın qəlblərini fəth edən, cazibədar və qarşısıalınmaz kişi obrazını ifadə etmək üçün istifadə olunur.

• "Guya ki, mövzuları cibindən çıxardırdı..." - Əbdürrəhim bəy Haqverdiyev Mirzə Cəlil haqqında nə yazmışdı?
• WUF13-də yol göstərənlər - Fotolent
• Heydər Əliyevin anadan olmasının 103-cü ildönümü qeyd edildi