Bu gün məşhur macar şair, tərcüməçi, yazıçı Şandor Vöröşün doğum günüdür.

Kulis.az onun həyatı və yaradıcılığı haqqında materialı təqdim edir.

Macarıstan ədəbiyyatının ən qeyri-adi, sirli və dahi simalarından biri olan Şandor Vöröş sadəcə bir şair deyil, həm də sözlərlə sehr yaradan bir sənətkar idi. Onun yaradıcılığı uşaq şeirlərindən tutmuş dərin fəlsəfi, mistik poemalara qədər inanılmaz bir spektri əhatə edir.

Vöröşün istedadı özünü çox erkən büruzə vermişdi. Cəmi 15 yaşı olanda onun şeirləri Macarıstanın ən nüfuzlu və ciddi ədəbi jurnalı olan "Nyugat" ("Qərb") tərəfindən qəbul edildi. Dövrün böyük tənqidçiləri və şairləri bu gənc oğlanın misralarındakı yetkinliyə və ritm duyğusuna heyran qalmışdılar.

Vöröş bədii transformasiya ustası idi. Onun ən böyük ədəbi "fokuslarından" biri "Psyche" adlı bədii obraz yaratması oldu. O, XIX əsrdə yaşamış xəyali bir qaraçı-macar şairəsinin adından elə bir bədii irs, elə bir bioqrafiya və şeirlər yazdı ki, oxucular və bəzi tənqidçilər uzun müddət belə bir qadının həqiqətən yaşadığına dördəlli inanmışdılar. Vöröş bir qadının daxili dünyasını, ehtirasını və dilini mükəmməl təqlid etmişdi.

Onun yaradıcılığı Avropa mərkəzli deyildi; o, dünya mədəniyyətlərinin sintezi idi. Vöröş Şərq fəlsəfəsinə, xüsusilə taoizmə, buddizmə və İslam mistisizminə -sufizmə dərindən bağlı idi. O, Çin fəlsəfəsinin təməl daşı olan "Tao Te Çinq" əsərini macar dilinə tərcümə etmiş və bu fəlsəfə onun öz şeirlərindəki "heçlik" və "əbədiyyət" mövzularına böyük təsir göstərmişdi.

Macarıstanda böyüyən hər bir uşaq Şandor Vöröşün şeirlərini əzbər bilir. Onun dillər əzbəri olan ritmik, musiqili uşaq şeirləri uşaq ədəbiyyatının qızıl fondudur. Lakin şair, böyüklər üçün yazanda da insan varlığının ən qaranlıq və dərin qatlarına enən, qorxu, ölüm və kosmik tənhalıqdan bəhs edən ağır fəlsəfi əsərlər ortaya qoyurdu.

İkinci Dünya müharibəsindən sonra Macarıstanda qurulan kommunist rejimi Vöröşün mistik, fəlsəfi və siyasi qəliblərə sığmayan yaradıcılığını "burjua sənəti" adlandıraraq qadağan etdi. Uzun illər onun böyüklər üçün yazılmış şeirlərinin çapına icazə verilmədi. Bu dövrdə şair "daxili mühacirətə" getdi — yalnız uşaq ədəbiyyatı və dahi dünya şairlərinin (Şekspir, T.S. Eliot, xalq nağılları) tərcüməsi ilə məşğul oldu. Onun tərcümələri Macar tərcümə sənətinin zirvəsi hesab olunur.

Şandor Vöröş XX əsr macar poeziyasının dünyada ən çox tanınan simalarından birinə çevrildi və bir neçə dəfə ədəbiyyat üzrə Nobel mükafatına namizəd göstərildi. Mükafatı almasa da, onun poetik dili dünyada "saf poeziya" nümunəsi kimi qəbul edilir.

Vöröş inanırdı ki, şair sadəcə bir ötürücüdür. O deyirdi: "Mən yazmıram, sadəcə kainatın pıçıltılarını kağıza köçürən bir qələməm"

Şandor Vöröş 1989-cu ildə, Macarıstanda kommunist rejiminin süqutunu görməyə az qalmış Budapeştdə vəfat etdi, lakin onun yaratdığı sehrli ritmlər və fəlsəfi dərinlik bu gün də yaşayır.

• Məşhur aktyor vəfat etdi
• Ölümünə həkimlərin bais olduğu Hacıbaba Bağırov kimdir?
• "Ümidin boşa çıxması..." - Abbasqulu ağa Bakıxanovun mənzum hekayəti