Bu gün tanınmış avstriya rəssamı Qustav Klimtin anım günüdür.

Kulis.az sənətkarın həyatı və yaradıcılığı haqqında maraqlı faktları təqdim edir.

Böyük avstriyalı rəssam, "Vyana Sesessionu"nun banisi və modernizmin ən parlaq simalarından biri olan Qustav Klimtin ölümündən bu gün 108 il ötür.

Onun adı çəkiləndə göz önünə qızıl parıltısı, erotik fiqurlar və sirli qadınlar gəlir. Lakin Klimtin həyatı təkcə "Öpüş" ("The Kiss") tablosundan ibarət deyildi; bu həyat qalmaqallar, üsyanlar, onlarla qeyri-qanuni övlad və sənət dünyasını lərzəyə salan şok hadisələrlə dolu idi.

1918-ci il fevralın 6-da Vyana, bəlkə də tarixinin ən rəngarəng, ən ziddiyyətli və ən "qızıl" övladını itirdi. İspan qripi və ardınca gələn insult, 55 yaşlı Qustav Klimtin həyatına son qoydu.

Lakin onun ölümü, əslində, sağlığında başlatdığı fırtınanın sakitləşməsi demək deyildi. Klimt, öz dövrünün əxlaq normalarını alt-üst edən, akademik sənətə "müharibə elan edən" və qadın bədənini heç kimin cürət etmədiyi şəkildə kətan üzərinə köçürən bir dahi idi.

O, sadəcə rəsm çəkmirdi, o, Vyananın puritan cəmiyyətini qıcıqlandırır, şok edir və eyni zamanda valeh edirdi.

Klimtin karyerası əslində tamamilə fərqli başlamışdı. O, qardaşı Ernst və dostu Frans Matsch ilə birlikdə "Rəssamlar Şirkəti"ni quranda, Vyananın ən hörmətli, ən ənənəvi dekoratorlarından biri hesab olunurdu.

İmperator I Frans İosif belə onun işlərini təqdir edirdi. Lakin 1890-cı illərin sonunda Klimtin daxilində nəsə qırıldı.

O, Vyananın o vaxtkı rəsm sənətinin "ölü" və "təkrarçı" olduğunu düşünməyə başladı.

1897-ci ildə o, Vyananın "ölü" və "təkrarçı" sənətinə qarşı çıxaraq "Vyana Sesessionu"nu qurdu və manifestini elan etdi: "Hər dövrə öz sənəti, sənətə isə öz azadlığı".

Bu, sadəcə bir şüar deyil, Vyananın puritan cəmiyyətinə vurulan ilk şillə idi.

Klimtin ən böyük və səs-küylü müharibəsi isə Vyana Universitetinin tavanı üçün sifariş edilən üç nəhəng rəsmlə – "Fəlsəfə", "Tibb" və "Hüquq" əsərləri ilə başladı.

Universitet rəhbərliyi ondan elmin işığını, ağlın qələbəsini tərənnüm edən əsərlər gözləyirdi. Lakin Klimtin onlara verdiyi, kabusları xatırladan bir xaos oldu.

"Fəlsəfə"də məntiqin təntənəsi əvəzinə, bəşəriyyətin qaranlıq və idarəolunmaz taleyə doğru sürüklənməsini təsvir etdi.

Lakin əsl bomba "Tibb" tablosu ilə partladı. Klimt tibbin sağaldıcı gücünü göstərmək əvəzinə, xəstəlikdən, ağrıdan və ölümdən qaçmağın mümkünsüzlüyünü, çılpaq hamilə qadınları və skeletləri kətana köçürdü.

Rəsmin mərkəzindəki ilahə Higeya isə insanlara kömək etmək əvəzinə, əlindəki ilandan zəhər damladaraq izləyiciyə dik baxırdı.

Bu, Vyanada şok effekti yaratdı; 87 professor rəsmi etiraz məktubu imzaladı, əsər "pornoqrafiya" və "patoloji" adlandırıldı, məsələ hətta parlamentdə müzakirəyə çıxarıldı.

"Hüquq" tablosunda isə ədalətin zəfəri əvəzinə, insanın qanun qarşısındakı acizliyi, nəhəng bir osminoq tərəfindən udulan günahkarın dəhşəti əks olunmuşdu.

Təzyiqlərə dözməyən, lakin əyilməyən Klimt, dövlətdən aldığı avansı geri qaytararaq rəsmləri özündə saxladı.

Təəssüf ki, sənət tarixinin ən cəsarətli işlərindən sayılan bu üç şedevr 1945-ci ildə nasistlər tərəfindən yandırılan İmmendorf qəsrində məhv oldu. Lakin Klimt tənqidçilərə borclu qalmırdı. Bütün bu hücumlara cavab olaraq o, "Qızıl balıq" (Goldfish) əsərini çəkdi.

Rəsmdəki su pərisi, üzündə istehzalı bir təbəssümlə izləyiciyə (yəni tənqidçilərə) arxasını çevirmişdi və açıq-aşkar ombasını nümayiş etdirirdi. Bu, dahinin cəmiyyətə verdiyi səssiz, amma kəskin mesaj idi: "Sizin fikirlərinizə tüpürürəm".

Klimtin ictimai həyatı nə qədər səs-küylü idisə, şəxsi həyatı və atelyedəki mühiti bir o qədər sirli və ekssentrik idi. O, heç vaxt evlənmədi, lakin qadınlara qarşı inanılmaz bir cazibəsi var idi.

Onun Vyanadakı atelyesi rəssam emalatxanasından çox, bir növ "hərəmxana"nı xatırladırdı. Şahidlərin dediyinə görə, atelyedə hər zaman bir neçə çılpaq model gəzişərdi.

Klimt onlara xüsusi pozalar verməyi əmr etməz, sadəcə onların təbii hərəkətlərini izləyər və ilham gələndə eskizlərini çəkərdi.

Bu modellər sadəcə sənət obyekti deyildilər; onlar çox vaxt rəssamın yatağını da paylaşırdılar. Onun ölümündən sonra 14 fərqli qadın Klimtdən uşağı olduğunu iddia edərək miras davası açdı və bunlardan dördü rəsmi olaraq qəbul edildi.

Maraqlıdır ki, bu qədər qadınla əlaqədə olmasına baxmayaraq, o, anası ilə birlikdə yaşayan və evdə olduqca sakit bir oğul idi.

Klimtin geyimi və vərdişləri də ən az sənəti qədər qəribə idi. O, rəsmi kostyumlardan nifrət edərdi. Atelyedə və hətta bəzən çöldə, birbaşa çılpaq bədəninə geyindiyi, rahib cübbəsini xatırladan uzun, mavi rəngli bir xalatla gəzərdi.

Deyilənlərə görə, bu xalatın altında heç bir alt paltarı geyinməzdi – bu da onun sərbəstliyinə və bitməyən cinsi enerjisinə bir işarə kimi yozulurdu.

Digər bir qəribəliyi isə pişiklərə olan fanatik sevgisi idi. Onun atelyesi pişiklər üçün bir cənnət idi; səkkiz-on pişik studiyada sərbəst gəzər, rəsmlərin üzərində yatar, bəzən bahalı eskizləri cırardılar.

Klimt buna əsəbiləşmək əvəzinə, pişiklərin bu "xaosunu" sevərdi.

Onun yaradıcılığının zirvəsi sayılan "Adele Blox-Bauer I" ("Qızıl qadın") portretinin hekayəsi isə triller filmlərini kölgədə qoyacaq qədər dramatikdir.

Adele, varlı yəhudi bankir Ferdinand Blox-Bauerin həyat yoldaşı idi və şayiələrə görə, Klimt ilə gizli bir eşq macərası yaşayırdı.

İddialara görə, Adelenin əri Ferdinand bu xəyanətdən şübhələnmiş və qisas almaq üçün dahiyanə bir plan qurmuşdu: Klimtə Adelenin yüzlərlə eskizini çəkdirmək və onu o qədər yormaq ki, rəssamın qadına olan ehtirası bezginliyə çevrilərək ölsün.

Bu planın işə yarayıb-yaramadığı dəqiq bilinmir, lakin nəticədə ortaya dünyanı valeh edən, qızıl vərəqlərlə işlənmiş bir şedevr çıxdı.

Lakin Klimtin həyatındakı yüzlərlə qadın arasında yalnız biri daimi oldu: Emiliya Flöge.

O, Klimtin qardaşının baldızı və dövrünün müasir modelyeri idi. Onların münasibəti bu günə qədər sənətşünaslar üçün tapmacadır; bu platonik bir sevgi, yoxsa ruh əkizliyi idi?

Klimt ömrünün sonuna qədər ona yüzlərlə məktub yazdı, yay tətillərini onunla keçirdi və ölüm yatağında olanda son sözü "Emiliyanı çağırın" oldu.

Məşhur "Öpüş" tablosundakı qadının da məhz Emiliya olduğu ehtimal edilir. 1918-ci il fevralın 6-da ispan qripi və insult nəticəsində dünyasını dəyişən Klimt, özündən sonra heç bir avtobioqrafiya qoymadı.

O, "Mənim haqqımda bilmək istəyən rəsmlərimə baxsın" dedi və getdi.

Bu gün onun əsərləri sadəcə dekorativ qızıl naxışlar deyil, insan psixologiyasının, ehtirasın və ölüm qorxusunun ən cəsarətli vizual təzahürləri olaraq qalır.

• “Toska" operası nümayiş olundu
• “Tomorrowland” festivalı bu dəfə hansı ölkədə keçiriləcək?
• Qadınlar səhər-səhər geyinəndə… - Riçard Brotiqanın hekayəsi