Bu gün tanınmış macar yazıçı Daniel Berjenyinin doğum günüdür.
Kulis.az onun həyatı və yaradıcılığı haqqında materialı təqdim edir.
Macarıstan ədəbiyyatı tarixində Daniel Berjenyi (1776–1836) qədər ziddiyyətli, eyni zamanda sarsılmaz vəhdət təşkil edən ikinci bir sima tapmaq çətindir.
O, bir tərəfdən antik dövrün intizamlı vəznlərinə sadiq qalan bir klassik, digər tərəfdən isə ruhunun dərinliklərində tüğyan edən fırtınaları cilovlaya bilməyən bir romantik idi. Berjenyinin yaradıcılığı macar poeziyasının "qızıl dövrünə" keçid mərhələsinin ən parlaq səhifəsidir.
Berjenyinin həyat yolu paytaxtın ədəbi salonlarından uzaqda, Şomon vilayətinin Nikla (Niks) kəndində keçmişdir. Onun gündəlik həyatı bir mülkədarın rutin işlərindən ibarət idi: torpağı idarə etmək, təsərrüfatın qayğısına qalmaq və ailə məişəti.
Lakin bu zahiri sadəliyin arxasında nəhəng bir daxili dünya gizlənirdi. Şair günün çox hissəsini tarlalarda keçirdikdən sonra, gecələr kitabxanasına çəkilir, Horatsi, Vergili və Tacit kimi antik müəlliflərin əsərlərini orijinaldan oxuyurdu. Bu "ikili həyat" onun yaradıcılığına həm torpağın bərəkətini, həm də fəlsəfənin dərinliyini qatmışdı.
Berjenyi uzun illər yazdığı şeirləri heç kimə göstərməmiş, onları sandıqda gizlətmişdi. Onun ədəbi aləmə daxil olması bir növ təsadüf nəticəsində baş verdi. Dostu Yanoş Kiş onun bəzi qaralamalarını ələ keçirərək dövrün ən böyük ədəbi tənqidçisi Ferens Kazintsiyə göndərir. Kazintsi bu sətirlərdəki gücü hiss edərək heyrətə gəlir və Berjenyini "Macarıstanın Horatsisi" adlandırır. Bu hadisədən sonra Berjenyi macar ədəbi mühitinin mərkəzinə çevrilir, baxmayaraq ki, o, fiziki olaraq hələ də öz kəndində yaşamağa davam edirdi. Kazintsi onu "Berjenyi macarlar üçün təkcə şair deyil, həm də millətin mənəvi vicdanının səsi idi. O, keçmişin əzəməti ilə indinin süstlüyü arasındakı uçurumu ən kəskin şəkildə hiss edən sənətkar" kimi səciyyələndirir.
Şairin həyatında ən dramatik məqamlardan biri 1817-ci ildə baş verir. Digər bir gənc və iddialı tənqidçi Ferens Kölçeyi onun şeirləri haqqında olduqca sərt və soyuq bir yazı dərc etdirir. Kölçeyi onu "məhəlli" olmaqda və üslubundakı bəzi "kobudluqlarda" günahlandırırdı. Həssas və qürurlu olan Berjenyi bu tənqidi şəxsi təhqir kimi qəbul edir. Bu hadisə onu illərlə davam edən bir susqunluğa qərq edir. Lakin bu sükut təslimiyyət deyildi; o, estetik nəzəriyyələri dərindən öyrənməyə başlayır və illər sonra Kölçeyiyə elmi şəkildə cavab verərək macar ədəbi tənqidinin əsaslarını qoyur.
Berjenyi poeziyasının əsas xəttini keçici zamanın fəlsəfəsi təşkil edir. O, "Yaxınlaşan qış" kimi əsərlərində təbiətin dəyişməsini insanın yaşlanması və ölümlə müqayisə edir. Eyni zamanda, "Macarlara" şeirində o, xalqın mənəvi tənəzzülünə qarşı üsyan edir. O, əcdadların qəhrəmanlığını müasirlərinin ətaləti ilə qarşı-qarşıya qoyaraq, milləti özünüdərkə çağırırdı.
Bu gün Daniel Berjenyi Macarıstanda təkcə klassik vəznlərin ustası kimi deyil, həm də sarsılmaz iradənin və intellektual tənhalığın simvolu kimi ehtiramla anılır.
Niksdəki evi bu gün muzey kimi fəaliyyət göstərir və onun ruhu hələ də macar poeziyasının hər bir misrasında yaşayır.
