Bu gün tanınmış amerikalı rejissor Con Hyustonun doğum günüdür.

Kulis.az sənətçininin həyat və yaradıcılığı haqqında Sadiq İsmayılın hazırladığı materialı təqdim edir.

Con Hyuston Amerika kinosunun Qızıl Dövrünün görkəmli nümayəndələrindən biri, iki dəfə "Oskar" mükafatı laureatı, rejissor, ssenarist, aktyor, rəssam və həyatı macəralarla dolu bir sənət fədaisidir.

O, yarım əsrdən çox davam edən zəngin karyerası boyu 37 tammetrajlı bədii film çəkmiş, kino dilini kökündən dəyişdirmiş və "nuar" daxil olmaqla bir çox janrın vizual və fəlsəfi çərçivələrini müəyyənləşdirmişdir.

Hyuston Hollivudun studio intizamına sığmayan, hər zaman azadlıq və fərdilik axtarışında olan əvəzsiz bir müəllif rejissordur.

Con Hyuston Missuri ştatının Nevada şəhərində anadan olmuşdur. Onun atası məşhur "Oskar"lı aktyor Volter Hyuston, anası isə jurnalist Rhea Qore idi. Valideynləri o hələ kiçik yaşda ikən ayrıldığı üçün Hyustonun uşaqlığı teatr kulisləri və jurnalist səyahətləri arasında, köçəri atmosferdə keçdi.

Gənclik illərində Hyuston inanılmaz dərəcədə rəngarəng və hərəkətli həyat yaşadı. O, fiziki baxımdan güclü idi və həvəskar boksla məşğul olaraq Los-Ancelesdə mühüm qələbələr qazandı. Lakin içindəki sənət sevgisi onu Parisə apardı və burada təsviri sənət və rəngkarlıq təhsili aldı. Hətta bir müddət Meksika ordusunun süvari zabiti kimi xidmət etdi, pyeslər yazdı və qısa hekayələr dərc etdirdi.

1930-cu illərin sonunda Hollivuda qayıdan Hyuston, “Warners Bros” studiyasında ssenarist kimi fəaliyyətə başladı. Onun kəskin dialoq qurma bacarığı və personaj psixologiyasını dərin hiss etməsi tezliklə ona "Jezebel" və "High Sierra" kimi uğurlu filmlərin ssenarilərini qazandırdı. O, artıq kameranın arxasına keçməyə tam hazır idi.

Con Hyuston ilk rejissorluq işindən etibarən dahi olduğunu sübut etdi. O, filmlərində insanın mənəvi zəifliklərini, ehtiras və tamah ucbatından süqut edən obrazları və uğursuzluğa məhkum olunmuş böyük macəraları təsvir etməyi sevirdi.

"The Maltese falcon” ("Malta şahini") – Bu ağ-qara detektiv filmi kino tarixində "nuar" janrının rəsmi başlangıcı sayılır. Kadr arxası işıq-kölgə oyunları, kəskin dialoqlar və yaratdığı xain qadın obrazı ilə Hyuston kinematoqrafiyaya tamamilə yeni bir estetik gətirdi.

"Syerra-Madrenin xəzinəsi" ("The Treasure of the Sierra Madre") – Meksika dağlarında qızıl axtaran üç nəfərin tədricən dəlilərə çevrilməsindən bəhs edən bu film Hyustona "Ən yaxşı rejissor" və "Ən yaxşı ssenari" nominasiyalarında iki "Oskar" mükafatı qazandırdı.

Ən təsirli məqam isə Hyustonun öz atası Volter Hyustonu bu filmdə oynatması və atasının da bu rola görə "Oskar" alması idi. Bu, kino tarixində ata və oğulun eyni filmdə "Oskar" qazanmasının ilk nümunəsi oldu.



"Afrika kraliçası" ("The African Queen" ) - Xamfri Boqart və Ketrin Hepbern kimi iki nəhəng ulduzu Afrika cəngəlliklərində bir araya gətirən bu psixoloji macəra filmi Boqarta həyatındakı yeganə "Oskar" mükafatını gətirdi.



"Asfalt cəngəlliyi" ("The Asphalt jungle") və "Mobi Dik" ("Moby Dick") - "Asfalt cəngəlliyi" filmi müasir kriminal janrının təməlini qoydu və gənc Merlin Monronu məşhurlaşdırdı.

"Moby Dick" isə Herman Melvill tərəfindən yazılmış mürəkkəb ədəbi mətni vizuallaşdırmaq cəsarətinin parlaq göstəricisi idi.



"Çin məhəlləsi" ("Chinatown") - Hyuston təkcə rejissor kimi deyil, böyük aktyor kimi də tarixdə qaldı. Roman Polanskinin "Chinatown" filmində canlandırdığı amansız, güclü və mənfur milyarder Nuh Kross obrazı kino tarixinin ən unudulmaz anti-qəhrəmanlarından biridir.

Con Hyustonun həyatındakı ən acı, mənəvi və fiziki baxımdan ən dəhşətli dövr - ömrünün son 10 ilində ağır emfizem xəstəliyi ilə mübarizə apardığı, nəfəssiz qaldığı və ölümün gözünə baxaraq sənət yaratdığı amansız illər idi.

Hyuston bütün həyatı boyu zəncirvari şəkildə siqaret və qəlyan istifadə etmişdi. Bu vərdiş 1970-ci illərin sonunda onun orqanizmini darmadağın etdi. Ağciyərləri sıradan çıxan dahi rejissor artıq nəfəs ala bilmirdi.

Həyatının son dövründə Hyuston əlil arabasına məhkum olmuşdu. Burnuna uzanan uzun oksigen boruları və yanında gəzdirdiyi ağır oksigen balonları olmadan bir neçə dəqiqə belə yaşaya bilmirdi. Hər cümlədən sonra hava üçün boğulur, dəhşətli öskürək tutmaları keçirirdi. Həkimlər onun çəkiliş meydançasına getməsini qətiyyətlə qadağan etmişdilər.

Lakin Hyuston sənətsiz yaşamağı ölümə bərabər bilirdi. O, 1987-ci ildə 81 yaşında ikən Ceyms Coysun "Ölülər" hekayəsini ekranlaşdırmağa qərar verdi. Filmin ssenarisini oğlu Toni Hyuston yazmışdı, baş rolda isə qızı Anjelika Hyuston oynayırdı. Bu, bütün Hyuston ailəsinin vidalaşma layihəsi idi.

Çəkiliş meydançasında Hyuston hər an ölümün pəncəsində idi. O, əlil arabasında, oksigen aparatının xırıltılı səsi altında mikrofona güclə fısıldayaraq aktyorları yönəldirdi. Hər bir kadr onun fiziki əzabları bahasına başa gəlirdi. O, filmin montajını tibb çarpayısında, oksigen maskası altında tamamladı.

Filmin premiyerasına cəmi bir neçə həftə qalmış — 28 avqust 1987-ci ildə Con Hyuston vəfat etdi. O, böyük ekran qarşısında öz son şah əsərinin tamaşaçılar tərəfindən alqışlanmasını görə bilmədi. Bu, bir sənətkarın kinoya verdiyi ən emosional, ən acı və qəhrəmancasına vidalaşma idi.



Müasir kinematoqrafiyada Con Hyuston ümidsiz romantizmin, qara-ağ estetikanın və mükəmməl ssenari strukturunun ustadı kimi son dərəcə aktualdır.

Hyuston Hollivud studiyalarının ticarət təzyiqlərinə qarşı duraraq öz unikal baxışını filmlərinə vurmağı bacaran ilk rejissorlardandır. Müasir müstəqil kino bu prinsip üzərində dayanır.

Martin Skorseze, Stiven Spilberq, Kventin Tarantino və Koen qardaşları öz filmlərində Hyustonun kadraltı dialoqlarından və nuar atmosferindən dərindən bəhrələndiklərini dəfələrlə qeyd ediblər.

Hyustonlar ailəsi kino tarixində üç nəsil boyunca "Oskar" qazanan yeganə nəsil kimi əvəzolunmaz rekordun sahibidir.
Con Hyuston sənətə olan sonsuz sevgisi, cəsur xarakteri və təslim olmayan ruhu ilə kino tarixinin ən parlaq ulduzlarından biri kimi xatırlanır.

• Güzgüdə özündən başqa heç nə görməyənlər
• İşıq da elə su kimidir - Qabriel Qarsia Markesin hekayəsi
• Ayasofiya qazisinin qara eynəyinin arxasında nə gizlənir? - Səlim Babullaoğlunun ən sirli kitabı haqqında