writer1

Mirmehdi Ağaoğlu

Məqalə sayı

537
clock12:30 calendar-gray 14 Fevral 2014 view-gray1058 dəfə oxunub
view-gray1058 dəfə oxunub

“Qətl günü”nü öyənlər və söyənlərin çıxılmazlığı

Bizim Kulis olaraq məqsədimiz Azərbaycanın 3 ən yaxşı romanını müəyyən etmək idi. Müəyyən etdik də. Amma nədənsə digər iki əsər kənarda qaldı, “Qətl günü” müzakirə mövzusuna çevrildi.

Səsvermədən də görünür ki, “Qətl günü” ikinci yer tutmuş “Əli və Nino” əsərindən təqribən iki dəfə çox səs toplayıb.

Bəs “Qətl günü” necə əsərdir? Bu yerə layiqdirmi? Əsər çap olunan gündən bu günə qədər ətrafında gedən müzakirələr polyar əkslik təşkil edib.

Birinci tərəf əsəri öyüb, göylərə qaldırıb, onu Azərbaycan ədəbiyyatında yeni mərhələ, bənzərsiz əsər, modern mətn adlandırıb.

İkinci tərəf isə əsəri plagiat, nəhəng dünya ədəbiyyatı nümunələrinin suyunun suyu, sintetik əsər, literaturşina nümunəsi, kopya adlandırıb.

Məsələnin başqa bir təəccüblü tərəfi:

Səsvermədə əsərə səs verən əksər yazarlar mənəvi olaraq Yusif Səmədoğlunun varisi sayıla bilməzlər. Yaradıcılıqları Yusif Səmədoğlu estetikasından çox uzaqdır, fərqlidir. Çoxlarının əsərləri düzxətlidir. “Qətl günü” kimi çoxxətli, müasir roman ənənə və texnikasını mənimsəmiş əsərlər deyil. Lap sadələşdirsək kənd nəsridir.

Misal üçün, Seyran Səxavət Yusif Səmədoğlu ilə dost olsa, “Qətl günü” Azərbaycan ədəbiyyatının ən gözəl əsəri hesab etsə də yaradıcılıqları tamamilə fərqlidir. Bunu yəqin yazıçı özü də danmaz. Eyni şeyi Əkrəm Əylisli haqqında yazmaq olar.

“Qətl günü”nü pisləyən Rasim Qaraca və Seymur Baycan, Şərif Ağayar isə tam əksinə çağdaş estetikanın, müasir roman texnikasının tərəfdarları, bu texnikanı əsərlərində aktiv surətdə tətbiq edən yazarlardır. Onlar və bu xətti tutan başqa yazarlar özlərini “Qətl günü”nün sələfi saymalı ikən tam əksini edirlər.

“Qətl günü”nə gəldikdə isə pis-yaxşı bu əsər öz dövrü üçün çağdaş roman sənəti ilə səsləşən, üslubçuluğu, postmodern texnikanı özündə ehtiva edən ilk bədii əsərimizdir. Ədəbiyyatşünaslıqda ilk modernist əsər Ceyms Coysun “Uliss” romanı hesab olunur. Halbuki bundan əvvəl də modernist əsər qələmə alınmışdı. Sadəcə həmin əsər “Uliss”dən qat-qat zəif olduğu üçün ilk modernist roman sayılmır.

Amma “Qətl günü” haqqında bunu söyləmək olmaz. “Qətl günü” çoxxətliliyə qalanda çoxxətli, obrazlarının koloritliliyinə görə koloritli (Elə təkcə Mahmud və Tatar Temir obrazları bəsdir), intertekstual, dilinə qalanda çoxplastlı dilə malik, “roman içində roman” bir əsərdir.

Türk ədəbiyyatında modernizmin təməli Oğuz Atayın “Tutunamayanlar” əsəri atılıbsa, Azərbaycan ədəbiyyatında Yusif Səmədoğlunun “Qətl günü” romanı ilə atılıb.

“Qətl günü” ilə bağlı mənim üçün qaranlıq qalan yalnız iki səbəb var. Və hələ də heç kəsdən buna məni qane edəcək bir cavab almamışam.

1. Əsərdə Kirlikir obrazı niyə var? Çünki bu obrazı əsərdən çıxartsaq belə əsərin ümumi mahiyyətinə təsiri olmayacaq. Xüsusi bir rolu yoxdur. Əgər “Ustad və Marqarita”da təkcə Begemeont yox Volad, Azazello və başqa mistik obrazlar varsa “Qətl günü”ndə bu yalnız bir obrazdır. Və heç bir xüsusi əhəmiyyət daşımayan bu obrazın xüsusi bir missiyası yoxdur.

2. Əsərin qəhrəmanının qarnı birdən-birə tüklənməyə başlayır. Bu mistik detal da inkişaf olunmur, sadəcə bir yerdə ştrix şəklində keçir. Yox əgər əsərin qəhrəmanının qarnının tüklənməsi əsərin sonunda özünü tüklənib siçovula çevrilməsi ilə yekunlaşsaydı, bu başqa məsələ. Amma belə olmur.

***

Azərbaycan ədəbiyyat aləmi özünün “Üç ən yaxşı romanı”nı seçdi. Bu seçimdəki üç roman üç şeyi simvolizə edir. Lap Azərbaycanın bayrağında olduğu kimi:

"Qətl günü"- müasirlik (qırmızı rəng)

"Əli və Nino" – tarixilik, keçmişimiz, islama mənsubluq (yaşıl rəng)

"Dəli Kür" - ənənələrə sədaqət (mavi)

Deməli, dünya səviyyəsinə çıxarılacaq müasir bir roman yaza bilməsək belə ən azından buna iddialıyıq. Təfəkkürümüz yenilikçidir. Başlanğıc üçün bu da kafidir.

Paylaş

REKLAM

Yazarın digər yazıları

Xəbər lenti

“Doktor Jivaqo” hədsiz zəif əsərdir” – Brodskinin qeyri-adi müsahibəsi
21:01 23 Avqust 2019
Onlar 2019-da hamıdan çox qazandılar - Siyahı
19:00 23 Avqust 2019
Nəsiminin 650 illik yubileyinə həsr olunan xatirə pulu buraxılıb
18:24 23 Avqust 2019
Mirzə Cəlilin son cümlələri... - Mehman Qaraxanoğlu yazır
17:29 23 Avqust 2019
“İt gəzdirən xanım” tamaşası yenidən nümayiş olunacaq
16:37 23 Avqust 2019
Tələbəsinə aşiq olan, 20 Yanvarda adamları ölümdən qurtaran aktyor – Maraqlı faktlar
15:45 23 Avqust 2019
Oğru adlandırılan şair danışdı: “Olur belə şeylər"
15:07 23 Avqust 2019
Yaqub Zurufçu: “Ququşun “Ayrılıq" mahnısı seksual səslənir” – Müsahibə
14:58 23 Avqust 2019
İlqar Əlfioğlu yeni verilişdə - Anons
14:20 23 Avqust 2019
Şəhriyar Del Gerani: “Firudin Qurbansoy falıma baxdı...”
13:30 23 Avqust 2019
Mehriban Zeynalova erkən nikahlardan danışır: "Deyirlər, qadın adamın papağını yerə soxandır" - Müsahibə
12:40 23 Avqust 2019
İctimai nəqliyyat təcavüzkarları
11:50 23 Avqust 2019
Rasim Balayevin bağışlanmaz səhvi
11:15 23 Avqust 2019
Filmimiz beynəlxalq film festivalının qalibi oldu
10:36 23 Avqust 2019
Rasim Balayev: “Fərda, Elməddin, Müşviq meymunluğu sənətlə səhv salıblar” - Müsahibə
09:57 23 Avqust 2019
İran Oskara maraqlı bir filmlə qatılacaq: “Fəridənin sorağında”
09:36 23 Avqust 2019
Ərə getdiyi kişi bir il keçməmiş ölür – Bircənin Romanı
09:00 23 Avqust 2019
Elçibəyin oğlu: “Atamı çox qınamışam” - Müsahibə
21:01 22 Avqust 2019
Oğru şairlər: Yafəs Türksəs və başqaları...
19:04 22 Avqust 2019
“Manqurt” nümayiş ediləcək
16:02 22 Avqust 2019