writer1

Etimad Başkeçid

Məqalə sayı

51
clock17:04 calendar-gray 26 İyul 2013 view-gray1330 dəfə oxunub
view-gray1330 dəfə oxunub

Napoleona şeytan deyənlərə tənqidçilər nə deyir?

Etimad BAŞKEÇİD

Bu günlərdə Tural Balabəylinin sualını cavablandırarkən demişdim ki, «Yarımçıq əlyazma»da Şah İsmayılın guya aşağılanması ilə bağlı Əsəd Cahangirin dediklərini sadəcə «savaş ritorikası» kimi qəbul edirəm və onun bundan irəliyə gedəcəyinə inanmıram. Çünki XXI əsrdə bir tənqidçinin yazarı bu şəkildə məhşər ayağına çəkmək istəyi, özü də bunu yüksək ranqlı dövlət məmurunun məqaləsinin «tezisləri əsasında» həyata keçirmək cəhdi mənə inandırıcı gəlmirdi. Üstündən bir neçə saat keçməmiş Əsəd bəlli açıqlamalarda bulundu və mənim təxminlərimi alt-üst etdi…

Dünyanın bir çox ölkələrində çap olunmuş, həm Azərbaycanın, həm də xarici ölkələrin mətbuatında önəmli fikir adamlarından çoxlu müsbət rəylər almış populyar bir romanın illər sonra sosrealizm tənqidi üslubunda təftiş edilməsi heyrət doğurur.

Mən «tarixi şəxsiyyət» və «bədii obraz» mövzusu ilə bağlı hər kəsin bildiyi adi həqiqətləri təkrarlamaq istəmirəm. Bircə misal gətirəcəyəm – Napoleon Fransa və dünya tarixində hansısa alleqorik fiqur deyil, tamamilə real tarixi şəxsiyyətdir. XIXəsr Avropa ədəbiyyatını Napoleon obrazı olmadan təsəvvür etmək mümkün deyil. Napoleon əfsanəsi ilə bağlı tarixi anekdotlar, memuar ədəbiyyatı, siyasi pamfletlərin də sayı-hesabı yoxdur. Və bu əsərlərin mütləq əksəriyyətində heç bir tarixi həqiqət gözlənilmir, həmişə süjet və interpretasiya müəllif doktrinasına uyğun qurulur. «Tanrı elçisi, Müqəddəs Yelene adasında çarmıxa çəkilmiş yeni Prometey, quldur, Korsika adamyeyəni, şeytan, cəhənnəm zəbanisi və s. və i a.» - bütün bunların hamısı fransızların tarixi dəyəri olan Napoleonun adını «bəzəyən» epitetlərdir. İndi gəlin görək, hər hansı fransız tənqidçisindən bu müəlliflərin ünvanına Əsəd Cahangirin səsləndirdiyi tərzdə hər hansı bir ittiham olubmu?

Mən hələ Avropanın başqa imperator evlərinin nümayəndələrinin ədəbiyyatdakı obrazlarından danışmıram.

Sizə elə gəlmirmi ki, avropalılar elə ona görə avropalıdırlar?

“Yarımçıq əlyazma”da Şah İsmayıl hər hansı şəkildə aşağılansaydı, yenə dərd yarıydı. Amma bu azmış kimi Əsəd hətta mifoloji obrazların ədəbiyyatda necə, nə təhər yer almalı olduğunu da göstərməyə qalxır. Bunu artıq hərbə-zorba kimi qiymətləndirməmiz mümkün deyil.

Deyirəm, şükür ki, indiki vaxtda bir Azərbaycan yazarının (bu, Kamal Abdulla olmaya da bilərdi) adresinə səslənən bu tipli ittihamlardan xarici mətbuatın xəbəri yoxdur. Bizim ədəbi mühitimiz, Yazıçılar Birliyimiz (Əsəd orada jurnal redaktorudur), tənqidçi cameəmiz, insanlarımız kənardan necə görünərdi?

Biz hansı zəmanədə yaşayırıq?

Əsədlə bəlkə pudlarla çörək yemişik, könül istərdi ki, bu onun sadəcə yanlışlığı olsun, xarakterinin göstəricisi yox. Mən Əsədi «məqsəd vasitəyə haqq qazandırır» şüuru ilə yaşayan insan kimi təsəvvür etmək istəmirəm.

Onu Y. Elsberq, N.Lesyuçevski, V.Yermilov, R.Samarin, A.Safronov və b. kimi öz nəfi naminə özünün qələm yoldaşlarını şərləyən, üzünə duran, tutduran və bunu mili və dövlət maraqları ilə pərdələyən adam kimi görmək istəmirəm ədəbiyyatımızın tarixində.

İnsan insanla küsüşər də, barışar da, amma hər şeyin bir üsulu və təhəri var. Ədəbiyyat qaydasız döyüş səhnəsi deyil, olmamalıdır.

Bu zəng hamımız üçün səslənir, dostlar, elə Əsədin özü üçün də!

REKLAM

Yazarın digər yazıları

Xəbər lenti

Bakı Beynəlxalq Qısa Filmlər Festivalı keçiriləcək
14:15 03 Avqust 2021
Nazirlik rəsmisi: “Kinostudiyaya ən müasir avadanlıqlar almışıq”
13:30 03 Avqust 2021
Bir bax, başın üstə günəş doğulur – Ramiz Rövşən Şuşaya şeir oxudu - Video
12:45 03 Avqust 2021
Allaha inanmadı, 16 yaşlı qızla evləndi, oğlunun ölümündə özünü günahkar bildi - Xalq şairindən 10 maraqlı fakt
12:01 03 Avqust 2021
Öz ölümünü yazan şair - Günün şeiri
11:30 03 Avqust 2021
Qələbədən yazmaq çox çətindir
11:01 03 Avqust 2021
“Orxan Pamukun evi inanılmaz dərəcədə geniş idi” – Söhbət
10:30 03 Avqust 2021
Deyirsən, anamın yerində ayrı arvadla mazaqlaşsın? – Yeni hekayə
09:01 03 Avqust 2021
Açıq havada Kino Günü keçirildi - Fotolar
08:49 03 Avqust 2021
Azərbaycanlı şair vəfat etdi
08:08 03 Avqust 2021
"Qapalı olan həyatımın qapılarını indi açıram..." - Fəxrəddin Manafovla yubiley müsahibəsi
21:00 02 Avqust 2021
Milli Qəhrəman haqqında sənədli film çəkilib
18:50 02 Avqust 2021
Hafiz Təmirovun yeni kitabı çıxıb
18:08 02 Avqust 2021
Prodüserlər Gildiyasına sədr seçildi
17:20 02 Avqust 2021
Maestro Niyazinin xatirəsi yad olunub
16:55 02 Avqust 2021
Qazi-şair gündəliklərini məktəblilərlə birlikdə yazacaq – Yeni layihə
16:00 02 Avqust 2021
Lalə Azərtaşın telefon zəngi və yarımçıq səmimiyyəti
15:04 02 Avqust 2021
Təsadüfən dirijor oldu, kasıblıqdan vərəmə tutuldu, xanımını oğulluğu boğaraq öldürdü – Niyazidən 10 inanılmaz fakt
15:01 02 Avqust 2021
Kino cameəmizin 2 avqust yanlışı: Elit sənət illüziyası
14:16 02 Avqust 2021
Azərbaycanlı şair vəfat etdi
13:35 02 Avqust 2021