news-inner
clock12:03 calendar-gray 05 Dekabr 2019 view-gray2697 dəfə oxunub
view-gray2697 dəfə oxunub

Hüseyn Cavidlə Şüvəlanda bağ qonşusu idik... – Xatirə

Bu gün dahi Azərbaycan şairi Hüseyn Cavidin anım günüdür. Kulis.az bu münasibətlə Dilbər Axundzadənin “Müşfiqli günlər” kitabından onunla bağlı hissəni təqdim edir.

...Unudulmaz şairimiz Hüseyn Cavidlə şəxsən tanış idim. Onun yazdığı əsərləri çox sevdiyim üçün “İblis”dən, “Şeyx Sənan”dan parçalar əzbərlədim. Hüseyn Cavidlə biz Şüvəlanda bağ qonşusu idik. Biz uşaqlar bağda onun əsərlərindən parçalar əzbərləyib bir-birimizə söylərdik. Ələlxüsus, Hüseyn Cavidin oğlu Ərtoğrulun Şüvəlan bağında özünü iblis qiyafəsinə salıb, atasının “İblis” əsərindən aşağıda deyəcəyim parçanı uşaqlara necə hərarətlə oxuduğu heç yadımdan çıxmır.

Arif! Mana bax, səndəmi övhəmə qapıldın?
Biçarə çocuq, səndəmi İblisə satıldın?
Dahilər, üluləzm nəbilər belə məndən
Heç vəchlə təxlisi-giriban eləməzkən
Daim məni təhqir edərək əyləniyorsun,
Həp söyləniyor, söyləniyor, söyləniyorsun...
Bir gün gəlir, əlbəttə, şu izan ilə sən də
Vaizcə olursun qoca İblisin əlində.
İblis, o böyük qüdrət, o atəşli müəmma
Bir gün səni də kəndinə eylər kölə... amma
Heyhat, olamaz dərdinə bir kimsədən imdad,
İmdadə qoşar, qoşsa, fəqət ah ilə fəryad.

Hörmətli şairimiz gənc nəslin onunla maraqlandığını gördükcə daha artıq ruhlanırdı. Hüseyn Cavid uşaqlara və gənclərə çox həssas və mehribandı. Xüsusən yazdığı əsərlər haqqında fikir söyləyən adamla həmişə hesablaşar, deyiləni diqqətlə dinləyərdi. Yalnız əsər haqqında deyil, müəyyən həyati məsələlər barəsində də uşaqların, gənclərin fikirlərini, rəylərini öyrənməyə çalışardı.

Image result for Hüsyn Cavid

Bağda qonşu olduğumuza görə şairin bəzi xasiyyətlərinə bələddim. Çox vaxt hamı yatandan sonra o durub gəzərdi, öz-özünə danışardı və sonra yazardı. O, yazacağı əsəri haqqında heç vaxt qabaqcadan söyləməyi sevməzdi. Nadir hallarda qələmə aldığı hadisələrdən söhbət salardı. Lakin əsər çap olunduqdan sonra biz şairin əvvəlcədən söyləmiş olduğu bəzi parçaları və şeirləri orada görərdik. Buna misal olaraq “Azər”i göstərmək istəyirəm. “Azər” əsərindən parçalar çapdan çıxdıqdan sonra onu oxuduqda bir çox misralar bizə tanış göründü. Həmin parçalar indi də xatirəmdədir. O deyirdi:

Üsyan
Məbədlərə, kalpaklara, çarşaflara, üsyan!
Şaşğınlığa yox zərrəcə imkan,
Hər fəlsəfə, qanun dəyişirkən,
Bir nöqtədə dursan da, düşünsən
Məqbər yapacaqlar kəmiyindən...

Hüseyn Cavid gənc nəsli, eli, obanı yeni həyata, yeni mədəniyyət uğrunda mübarizəyə səsləyirdi. Gənc nəslin dini əfsanələrdən uzaqlaşmasını, sağlam, möhkəm və şən həyati misallar çəkər və deyərdi: “Gənclər hər şeydən əvvəl öz sağlamlıqlarına fikir verməlidirlər”. Hüseyn Cavid bu məşhur sözləri bizə dönə-dönə xatırladırdı: “Sağlam bədəndə, sağlam ruh olar”.

Sevimli şairimiz bizə sadə dildə başa salırdı ki, bəzi oğlanlarımız, qızlarımız öz sağlamlıqlarını unudurlar. Onlar bahalı parçalardan təzə paltarlar geyməyi sevirlər. Bu yaxşı şeydi, bunu hər kəs sevir, ancaq bəzi gənclərimiz sağlamlığa yox, ziynətə fikir verirlər və nəticədə bədən zəifləyir və xəstələnir, müalicə üçün kurortlara getməyə məcbur olurlar. Belə gənclər məni çox düşündürür, belələri başa düşmür ki, bədən sağlam olanda sadə çit paltar da gözəl görünür. Lakin zəif, xəstə gənc bahalı, yaraşıqlı paltar geyinsə, yenə gözə görümlü olmayacaq.

Image result for Hüsyn Cavid

Həmişə də belə söhbətlərin axırında necə təsir bağışladığını öyrənmək üçün müsahibindən “Öyləmi?” deyə soruşardı. H.Cavid ziynətə yox, biliyə, zəhmətə, təmizliyə fikir verən sadə və şən gəncləri sevərdi. Cavidin həyat, gənclik, gözəllik haqqındakı fikirləri onun bədii yaradıcılığında çox qabarıq surətdə öz ifadəsini tapardı. Bu söhbətlərdən xeyli sonra mən şairin “Qız məktəbində” şeirini oxuyarkən onun bağda bizimlə söhbət edəndə ziynət, bəzək-düzək haqqındakı fikirləri yadıma düşdü.

- Quzum, yavrum! Adın nədir?
- Gülbahar.
- Pəki, sənin anan, baban varmı?
- Var.
- Nasıl, zənginmidir baban?
- Əvət, zəngin, bəyzadə...
- Öyle ise, geydiyin geyim neçin böylə sadə?
Yoxmu sənin incilərin, altun bilərziklərin?
Söylə, yavrum! Heç sıxılma.
- Var, əfəndim, var... Lakin.
Müəllimim hər gün söylər:
“Onların yox qiyməti.
Bir qızın ancaq bilgidir, təmizlikdir ziynəti”.

Bir dəfə biz yenə şairin başına yığışmışdıq. Onun şirin, hikmətli söhbətini eşitmək çox xoş idi. Cavid deyirdi: “Həyatda gənclər üçün iki əsas şərt var. Əgər bu iki şərti düzgün başa düşsələr, onların quracağı otağın binası möhkəm olar. Birincisi, sənət sahibi olmaq, ali təhsil almaq; ikincisi də sədaqətli olmaq və özünə vəfalı həyat yoldaşı seçmək. Dostu bərkdə-boşda yoxladıqdan sonra onunla ünsiyyətə girmək. Çünki həyatda bəzən insan ağır çətinliklərə rast gəlir, sadiq, vəfalı dost isə bu vaxt adama yaxşı arxa ola bilir və çəkdiyi əzabları yüngülləşdirir”.

H.Cavid gənc nəsli zəhmətə, sənətə çağırır və onların sağlam, şən olmasını arzu edirdi:

Bu gün gəncliyə baxsan,
Bir sel kimi hər an.
Sağlam, yeni məfkurələr izlər.
Onlardakı qüdrət və məharət.
Er-gec verəcək xalqa səadət.
Onlar mədəniyyətlə günəşlər yaxacaqlar.
Keçmişlərə üstdən baxacaqlar.
Onlar güləcək, güldürəcəklər,
Bizdən daha xoş gün görəcəklər.

H.Cavid müasir gənc nəsli həmişə nikbin, şən görmək istəyirdi. Bu, şəxsən mənim özümə də aid idi. Mənim atam, anam Gəncədə olduğundan bəzən onların dərdin çəkir, fikirli olurdum. Sevimli şairimizi mənim bu halım narahat edərdi. O, məni fikirdən uzaqlaşmağa və şən görməyə çalışırdı. O vaxtlar mənim xatirat albomum vardı, təəssüf ki, o albom indi durmur. Həmin albomdan yadımda iki xatirat qalmışdır. Onlardan biri rəsm müəllimim Salam Salamzadənin xatiratıdır. O, mənim albomuma gözəl bir təbiət mənzərəsi çəkmiş və altında da yazmışdı ki, “Qızım, insanın həyatını maraqlı edən, ziynətləndirən rəsm və musiqi kimi incə sənətləri sev və onları öyrənməyə çalış”. İkincisi də H.Cavidin yazdığı şeir idi. Təəssüf ki, həmin şeirin yalnız ikicə misrası yadımda qalmışdır:

Mən gözəllərdə gözəl ruh araram,
Ruhi düşkünləri çirkin sanaram.

Mənim şair Mikayıl Müşfiqlə həyat qurmağım Hüseyn Cavidlə dostluğumuzu daha da möhkəmləndirdi. Bəzən biz onlara gedərdik, onlar da bizə gələrdilər. Müşfiq onu hədsiz sevərdi və tez-tez görməyə çalışardı. Ələlxüsus, onlar bir yerdə olanda sanki şeir deməkdə yarışa girirdilər. Dahi şairimiz Nizamidən, Firdovsidən, başqa klassiklərdən şeirlər oxuyardı. M.Müşfiqin çox qüvvətli hafizəsi vardı. Buna görə də Cavidin sevdiyi şeirlərin bəzi misraları yadından çıxdıqda, Müşfiq onu xatırladırdı. Müşfiqin bu hərəkəti şairi çox sevindirərdi.

Yadımdadır, Müşfiq olmayan vaxtlarda şair həmişə mənə deyərdi: “Qızım, sən bu gənc şairlərə elə-belə baxma, onların gələcəkdə hər biri Azərbaycanda görkəmli bir sima olaraq tanınacaqlar”. Xüsusilə, o deyərdi ki, “Müşfiqə evdə elə şərait yarat ki, o yaradıcılığı üzərində yaxşı çalışıb inkişaf etsin”.

Xatirimdədir ki, “İblis” tamaşasına bizi H.Cavidin özü apardı. Əsər tamaşaçılar tərəfindən o qədər bəyənildi, sevildi ki, onlar səhnədə şairi uzun müddət alqışladılar. O gün H.Cavid çox şad idi. Əsər haqqında o, bizim də rəyimizi soruşdu. Biz isə dedik ki, əsər bir bizim deyil, bütün tamaşaçıların hüsn-rəğbətini qazanmışdır. Əsərin tamaşaçılar tərəfindən yaxşı qarşılanması şairi daha da ruhlandırdı.

Müşfiq Hüseyn Cavidlə tez-tez görüşməyə çalışardı. O, bizə gələndə özünü çox sərbəst hiss edirdi, rəftarı çox səmimi idi. Onun qabağına bir stəkan çay qoyduqda belə, səmimi bir söz söyləməmiş olmazdı. Məsələn, deyərdi: “Deyirəm axı, bu çay niyə belə dadlıdır, çünki buna mənim qızımın əli dəyib”. O, çox az yeyərdi, ev yiyəsinin xətrinə toxunmasın deyə, qabaqcadan: “Xörək çox dadlıdır, lakin həkimin məsləhətinə görə mən az-az və tez-tez yeməliyəm, çünki ürəyim bir qədər zəifdir” - deyərdi.

Mən Müşfiqlə həyat quranda yalnız orta təhsilim var idi. H.Cavid mənim gələcək həyatımla maraqlanıb deyərdi: “Qızım, sənin təhsil haqqında fikrin nədir? Ailə həyatı qurmaqla təhsildən kənar qalmaq olmaz. Qurduğun həyat məni sevindirirsə də, təhsilin haqqında düşünürəm. Sən mütləq ali məktəbə daxil olmalısan”. Onun bu məsləhətləri məni ruhlandırıb Azərbaycan Tibb İnstitutuna daha tez daxil olmağıma səbəb oldu.

H.Cavid dövrünün gənc şairlərinə, o cümlədən M.Müşfiqə əsərlərinin birində bədii cəhətdən daha da qüvvətli, dolğun olması üçün məsləhətlər verərdi. M.Müşfiq də öz sevimli müəllimi və ustadı H.Cavidin yaradıcılığını yüksək qiymətləndirir və böyük şairimizi Azərbaycan xalqının Şekspiri adlandırırdı. Bir dəfə yenə axşamüstü Cavid bizə gəldi. Müşfiq o zaman “Duyğu yarpaqları” adlı əsəri üzərində işləyirdi. Onlar çox mehriban görüşdülər. Həmişəki kimi yenə sənətdən, ədəbiyyatdan söz düşdü. Müşfiq yenə əsərinin özünə xoş gələn parçalarından oxumağa başladı.

H.Cavid diqqətlə qulaq asır, arabir Müşfiqi saxlayıb qüsurlu misralara nəzəri cəlb edir, gözəl parçaları təkrar-təkrar oxutdurub ürəkdən fərəhlənirdi. Uzun söhbətdən sonra mən ondan soruşdum:

- Cavid müəllim, siz hansı əsər üzərində işləyirsiniz?

O dedi:

- Bu saat mən külliyyatımı toplamaq fikrindəyəm. Redaktorluğunu da, Müşfiq, sənə tapşıracağam.

Müşfiq gülümsündü:

- Yox, - dedi, - mən hələ gəncəm, sizin əsərlərinizin redaktorluğuna gücüm çatmaz. Bəlkə gələcəkdə o mərtəbəyə çatam.

Mən diqqətlə qulaq asırdım. Elə bildim ki, Müşfiq bu sözləri zarafatla deyir. Ancaq H.Cavid gedəndən sonra öyrəndim ki, Müşfiq həmin fikri özünü ustadına təvazökar göstərmək üçün deməyib, bu, onun həqiqi ürək sözləri imiş...

Lakin əfsus ki, nə sevimli şairimiz və nə də ona hədsiz məhəbbət bəsləyən Müşfiq öz sağlıqlarında bu arzularına çata bilmədilər.

news-inner-user

14784 məqalə

Oxşar xəbərlər

Xəbər lenti

Ərini gözləyən qadın - Ruslan Mollayevdən hekayə
15:30 05 Aprel 2020
Vaqif Səmədoğludan Günün şeiri
11:30 05 Aprel 2020
157 filmə çəkilən, ayaqlarının ikisi də kəsilən, oğlunun toy günü ölən Xalq artisti
10:00 05 Aprel 2020
Meyxanaçılar xalqa meyxana ilə müraciət etdi - Video
21:13 04 Aprel 2020
Şkafın komendantı, ağıçı müxbir, başdaşına “dahi” yazılan redaktor – Kulisdən reportaj...
17:43 04 Aprel 2020
Teatrımızın çağırışına dünya teatrları qoşuldu
16:48 04 Aprel 2020
Yazıçı Anardan insanlara “Evdə qal” çağırışı
16:32 04 Aprel 2020
Alim Qasımovdan 94 yaşlı kişiyə jest - Video
15:27 04 Aprel 2020
Məşhur müğənni vəfat etdi
15:00 04 Aprel 2020
Fransa prezidentinin azərbaycanlı tərcüməçisi: “Nazirliyin sənədi olmadan küçəyə çıxa bilmirik” – Müsahibə
13:47 04 Aprel 2020
Bugünkü yazarların xəyanəti - Tənqidçi yazır...
12:22 04 Aprel 2020
Özümdə qəribə hallar müşahidə edirəm – Seymur Baycan yazır...
11:30 04 Aprel 2020
Kventin Tarantino povest yazacaq
10:50 04 Aprel 2020
“Kulis”in 9 yaşı tamam olur
09:59 04 Aprel 2020
Sevdiyi qadının alçaltmasından zövq alan kişinin dramı
09:01 04 Aprel 2020
Ayın alnında səcdəgah izləri – Kazım Kazımoviçdən şeirlər
18:44 03 Aprel 2020
Azərbaycanlı yazıçıya ağır itki üz verdi
18:03 03 Aprel 2020
"Ədəbiyyat müəlliməsinə toxunanda keçirdiyi hisslər..." - "Azğın" haqqında
17:59 03 Aprel 2020
Rasim Balayev: “Övladlarımı evə buraxmıram”
17:16 03 Aprel 2020
“Kağız ev” serialının 4-cü mövsümünün nümayişi başladı
16:27 03 Aprel 2020