writer1

Qorxmaz Quliyev

Məqalə sayı

6
clock13:22 calendar-gray 22 Oktyabr 2019 view-gray635 dəfə oxunub
view-gray635 dəfə oxunub

Əsərin dünyaya açılması və özünə qapanması

Mənim fikrimcə ədəbi prosesi - hətta əgər söhbət müasir ədəbi prosesdən gedirsə belə! - çağdaş dövrə müncər etmək doğru olmaz.

Ədəbi proses həm sinxron, həm də diaxron planda bütün mövcud ədəbiyyatla bağlı hadisələri ehtiva edir. Eyni zamanda bununla kifayətlənməyib gələcəyə də boylanır. Ədəbi proses ədəbiyyatın özünə qapanması və dünyaya açıqlanmasıdır. Özü də bu açıqlıq və bu qapalılıq hərəkidirlər, dialektik şəkildə bir-birini əvəz edir, bir-birinə nüfuz edir, bir-birini tamamlayırlar.

Ədəbi prosesin birinci mərkəzi fiquru olan sənətkar yazıb-yaratmaq üçün mütləq dünyaya açılmalıdır, ədəbiyyatın ən mərhəm janrının - lirikanın nümunələrini yaradanda belə ən azı virtual təmasa can atmalıdır. Dünya ilə təmas prosesindən sonra sənətkar daxililəşdirib özününküləşdirdiklərini gerçəkləşdirmək üçün özünə qapanmalı, kağızla/kompüterlə baş-başa qalmalıdır.

Bu proses sənətkarın bütün dünyaya ünvanlanmış əsəri ilə yekunlaşır. Əsər də ilk öncə dünyadan təcrid olunur, kitabın içinə qapanır, lakin tədricən oxucu-oxucu dünyaya açıqlanır: əsər sənətkarı gələcəyə açıqlayır.

Ədəbi prosesin üçüncü mərkəzi fiquru olan oxucu yalnız əsərə/özünə qapanmaqla əsəri dərk edə bilir, lakin sonra insanları, dünyanı yeniləşmiş baxışla müşahidə edir, onları yenidən dəyərləndirir - əsərin təsiri ilə oxucu dünyaya yenidən açılır. Ədəbiyyat bütün humanitar fikrə, ilk növbədə əlbəttə ki, müştərək estetik kateqoriyalarla pərçimləndiyi incəsənət növləri ilə bağlıdır.

Ədəbi proses dolayısı ilə təbiət elmlərinə də açıqdır. Əks təqdirdə müasir sinergetika elminin əsas anlayışı olan "xaosmos"un Coysun metaforası əsasında təşəkkül tapmasını heç cür izah etmək mümkün olmazdı.

Ədəbi proses milli və ümumbəşəri ənənələr üzərində təşəkkül tapır, deməli millətin və bəşəriyyətin tarixinə açıqdır.

Ədəbi proses insanın, millətin, bəşəriyyətin taleyi üçün məsuliyyət hissinə söykənir. Deməli, ədəbi proses gələcəyə açıqdır.

REKLAM

Yazarın digər yazıları

Xəbər lenti

25 yaşlı reper dünyasını dəyişdi
14:28 09 Aprel 2020
Eldar Mansurov: "Nəvələrimi görmək istəyirəm"
13:52 09 Aprel 2020
Ən çox mənfi obraz canlandıran aktyorların adı açıqlandı
13:14 09 Aprel 2020
Karantin zamanı ərzaq paylayan müğənnilər
12:36 09 Aprel 2020
Bağırovun İran siqaretini təriflədiyinə görə güllələtdiyi aktrisa - Dəhşətli fakt
12:03 09 Aprel 2020
Kann Festivalından vacib açıqlama
11:29 09 Aprel 2020
Xalq artisti: "Arvadımla nərd oynayıram"
10:56 09 Aprel 2020
Azərbaycan şairləri Venesuelada dərc olundu
10:30 09 Aprel 2020
Mahnı müsabiqəsi elan olunub
10:06 09 Aprel 2020
Koronavirusdan bəhs edilən yeni Azərbaycan filmi
08:59 09 Aprel 2020
Bertolt Brextin bədənindən gələn leş iyi və "Ağ göl” romanı" – Ülvi Babasoy yazır...
21:00 08 Aprel 2020
Qadın da pişik kimidir... – Şeirlər
19:11 08 Aprel 2020
Təşəbbüs yaxşıdır, şərtlər yanlış – Yazıçılar AYB-nin koronavirusla bağlı müsabiqəsindən danışdılar - Sorğu
18:30 08 Aprel 2020
Nərgiz Cəlilova: “Bu günlərdə iştaham kəsilib”
17:42 08 Aprel 2020
İncəsənət-xeyriyyə layihəsi başladı
17:02 08 Aprel 2020
Atam mənə şans verdi - Gənc şair atasının ölümündən yazdı...
16:21 08 Aprel 2020
Xalq artistinin konserti nümayiş olunacaq
15:44 08 Aprel 2020
Meyxana ilə dustaqxanadan çıxan, dostunun ölümündə günahlandırılan, nikahdan kənar oğlu olan meyxanaçı– Maraqlı faktlar
14:58 08 Aprel 2020
Dünya qoynuna almaq istəmir bizi – Pandemiyadan şeir
14:25 08 Aprel 2020
Xalq artisti onlayn muğam dərsi verəcək
13:44 08 Aprel 2020