writer1

Ayxan Ayvaz

Məqalə sayı

442
clock11:40 calendar-gray 30 Sentyabr 2019 view-gray1564 dəfə oxunub
view-gray1564 dəfə oxunub

O rəsmi boyayanlar niyə haqlıdır?

Bakıda gender bərabərliyinə aid art-festival çərçivəsində çəkilmiş qraffiti aləmi qatıb bir-birinə.

Bilməyənlərə, durumu qısaca anladaq. Deməli, yarı dağınıq kombinatın divarlarında “Qadın olmaq” şüarı ilə avanqard üslubda qraffittilər çəkilib.

Qraffitinin nə olduğunu soruşsanız...

Qraffiti divar yazıları, şəkillərlə özünü ifadə edən vizual sənətdir. Onu həm sənət hesab edənlər var, həm də yox. Deyilənə görə, qraffitinin tarixi mağara divarlarındakı rəsmlərin yarandığı vaxta dayanır. Qısaca belə deyək: qraffiti üsyankarlığı ifadə edən rəsm nümunəsidir. Bir qrup gənc əsasən, siyasi mənada, yaxud da cəmiyyətdəki hər hansı bir problemi qabartmaq üçünqraffitidən istifadə edib.

İndi isə gələk qalmaqal yaradan qraffitiyə.

Birincisi, bilənlər bilir, qraffiti dediyimiz kimi, bəzi müstəvilərdə sənət kimi qəbul olunmur. Yenə deyirik: o, etirazı göstərmək üçün bir vasitədir, sadəcə.

İsveçli xanım rəssam Karolina Falkholt da bu vasitədən geninə-boluna istifadə edib. Mən onun Bakıdakı o “biabırçı” rəsminə baxandan sonra dedim görən başqa nə işləri var. Baxdım və şoka düşdüm. Penis, vagina şəkilləri ilə Avropanın küçələrini bəzəyibmiş. Hələ o şəkillərə baxanda şükür elədim ki, nə yaxşı bizə beləsindən çəkməyib.

Çox güman ki, onun transgender çəkməsi və onun çılpaq təsviri qıcıq yaradıb. Sərgidə başqa qraffitilər də var. Əraziyə gedib baxsanız, görərsiniz. Hətta bizim rəssamlar da o sərgidə iştirak ediblər. Hamısı o kombinantlarda yerli-yerindədir. Bircə Karolina bacının çəkdiyini əziz xalqımız bir az abıra salıb.

Başa düşürəm, üsyankarlıq, nəyəsə etiraz gözəl şeydir. Sənətdə sərhəd yoxdur, istədiyini çəkməkdə rəssam, istədiyini yazmaqda yazıçı azaddır.

Ancaq gəlin bir özümüzə soruşaq:

Hər çılğın, çılpaq nümunə sənət ola bilərmi?

Məsələn, bizim dostlarımız teatrda soyunub sevişmişdilər.

Teatrın boz mühiti üçün bu yenilik idi. Razıyam. Amma və lakin. Onların bu tərs şilləsi sənətə çevrilə bildimi?

Tutaq ki, Markiz de Sadı götürək. Onun yazdıqları hansı estetik dəyərlə ölçülməlidir?

Yaxud Çarlz Bukovski.

Sənət başqa şeydi axı, Yavər.

Нет описания фото.

Onu da anlayıram ki, nəyisə qabartmaq üçün bəzən sərt formaya ehtiyac duyulur. Lakin bütün bunlar etiraz olaraq qalır.

Buna Avropa da sənət kimi baxmır. Sadəcə performans deyib keçirlər.

Bizdə o azad mühit formalaşmadığı üçün isə qraffiti qıcıq doğurur.

Gedin baxın ora. Niyə bizim insanlar məhz o rəsmi boyayıblar?

Düzdü, boyayandan sonra daha çox diqqət çəkib, amma hər halda bu “abıra salmaq” metodu mənə görə isveçli xanımın performansından daha maraqlı olub.

Camaatımız özündən asılı olmadan qraffitiyə mentalitetdən gələn don geyindirib. Bu da Avropayla bizim aramızdakı fərqi açıq şəkildə ortaya qoyub. Əslində Karolina buralara Avropanın havasını əsdirmək istəyib, ancaq o hava çox qalmayıb burda. Karolina bilməli idi ki, hər şəhərin öz vizual effekti var. Bakı üçün – hələ üstəlik kombinant üçün o qraffiti, yumşaq desəm, söyüşdür. Elə bil gəlmisən Bakının ara küçələrinə, camaata söyüb çıxmısan.

Bizim camaat da “anamız-bacımız görər” janrında qərara gəliblər ki, bu “biabırçı” rəsmdən qurtulsunlar. Nəhayət, onu “az, bir yubkanı aşağı sal, ayaqların görünür, ayıbdı” tərzində bəzəyiblər. Bir sözlə, o İsveçlini eləyiblər azərbaycanlı.

Bura bizim şəhərimizdir. Bura Bakıdır.

Burdakı insanlar Qobustan qayalarını görüblər, Azıx mağarasını da.

Qraffiti bizim altşüurumuzda var əslində. Məsələn, bir nümunə deyim.

Əvvəllər (indi bilmirəm, bəlkə hazırda da bu üsul işləyir) divarlara söyüşlər yazılırdı, yaxud kiminsə “oğraş” olduğu bildirilirdi. Yaxud da hansısa bir qızın nömrəsini yazırdılar.

Bu, bizim əsl qraffiti nümunələrimiz idi. Bir növ cəmiyyətimizin özünü ifadə formasıydı.

İndi Karolina xanım köhnə bazara təzə nırx qoymaq istəyir. Olmaz. Bu bizə yaramaz.

Bizim camaat ən düzünü eləyib. Üstəlik, inciməsin isveçli xanım, mən oradakı digər qraffitilərə də baxdım. O hamısından aşağı səviyyədə idi. Və estetik zövqü pozurdu. İtici görünürdü.

Düzdü, bizim camaat “sənətdir, sənət deyil” söhbətinə görə bu məsələyə münasibət bildirməyib. Təsəvvür eləyirsiniz, oradan keçənlər deyiblər ki, yox e, bu nəsə sənət deyil, gəlin bunu bir az düzəldək.

Bu, aksiya (buna belə demək mümkünsə) sadəcə bizim özümüzün ifadəsidir. Və burda təəccüblü heç nə yoxdur. Karolina xanım getsin ayrı yerdə öz sənət əsərlərini yaymağa davam eləsin. Ona ki mane olan yoxdur...

REKLAM

Yazarın digər yazıları

Xəbər lenti

Türklər Nəsimi və Füzulinin həyatından film çəkir
18:12 06 Avqust 2020
Bizimki kimi özgələrin kefinə əsir olan heç bir dil yoxdur - Çağdaş türkcəmizə görə borclu olduğumuz esse
17:08 06 Avqust 2020
Qremmi mükafatçısı həbs olundu
16:41 06 Avqust 2020
Azərbaycanlı gənclərin Gürcüstanda yaratdığı teatrın açılışı oldu
15:57 06 Avqust 2020
Həsrətin gizli öpüşlərində güzgüləndi - Şeir
15:02 06 Avqust 2020
Məşhur musiqiçi Trampı məhkəməyə verdi
14:21 06 Avqust 2020
Türkiyədə nazir olan, övladına Atatürkün adını qoyan, ömürlük həbs cəzasına məhkum edilən azərbaycanlı yazıçı – Maraqlı faktlar
13:32 06 Avqust 2020
Vladimr Sorokindən yeni kitab
12:44 06 Avqust 2020
Çörək, dərman, kitab... - Operativ Qərargaha təklif
11:58 06 Avqust 2020
Ziyalılar karantinlə bağlı müraciət etdi
11:16 06 Avqust 2020
Məşhur rejissordan yeni film gəlir - Treyler
10:38 06 Avqust 2020
"Min bir gecə" Vyanada nümayiş olundu
10:04 06 Avqust 2020
İtin kolbasasını uşağına verdiyi üçün villadan qovulan fəhlə - Varisin yeni hekayəsi
08:59 06 Avqust 2020
Kinematoqrafçılar İttifaqı Ayaz Salayevi mükafatlandırdı
18:57 05 Avqust 2020
Masaya dağılmış qırmızı şərab - Mehriban Ələkbərzadəyə...
18:12 05 Avqust 2020
Şamaxıda antik dövrə aid nekropol tapıldı - Fotolar
17:41 05 Avqust 2020
Plastik əməliyyat zamanı dünyasını dəyişdi, bir il sonra səbəbkar həkim də stressdən öldü - Cahandar ağanın qızının faciəvi sonu
17:11 05 Avqust 2020
Məşhur yazıçı həbs olundu
16:28 05 Avqust 2020
Stiven Kinqdən yeni roman
14:50 05 Avqust 2020
Nə düşünürsən, Günel? - Orxan Həsəni yazır...
14:21 05 Avqust 2020