writer1

Etimad Başkeçid

Məqalə sayı

32
clock17:22 calendar-gray 16 May 2019 view-gray550 dəfə oxunub
view-gray550 dəfə oxunub

Şeytanı daşlayanların səhvi

Şeytanın bir nəfər də olsun muzdlu köməkçisi yoxdur, əks tərəfdə isə onların sayı milyonlarladır.

Mark Tven

Yazıçı dostlarımızdan birinin, basabası və hər il baş verən insan tələfatını önləmək üçün, şeytana daş atma mərasimində quşatandan istifadə edilməsi təklifini oxuyub, xeyli güldüm. Doğrudan da, bu ayini bir qədər nizamlı yerinə yetirmək olmazmı? Yoxsa adama elə gəlir ki, insanlar şeytanı daşlayarkən, şeytan da onlara daş atır...

Dindar, mömin qardaşların nəzərinə: sizin dini hisslərinizə, müqəddəs torpaqlarda rəhmətə gedənlərin (bunun hansı şəraitdə baş verməsindən asılı olmayaraq) birbaşa cənnətə düşməsi ilə bağlı inancınıza sayğım böyükdür. Mən burada yalnız ədəbiyyat, sənət və mədəniyyətdəki şeytan, daha doğrusu, şeytanın "yoldan çıxardığı" bir obraz - Faust haqqında danışacağam.

Onsuz da, şeytan reallıqda varmı, yoxmu dartışmalarına sivil dünyada çoxdan son qoyulub. Burada fəlsəfənin "qızıl orta" prinsipindən çıxış edib, şeytan həm var, həm də yoxdur deyə bilmərik. Gəlinən ortaq məxrəc odur ki, inananlar üçün var, ateistlər (Qərbdə ateizmi din kimi qəbul edən güclü bir fikir cərəyanı da mövcuddur) üçünsə yoxdur. Və insanlar bir-birinin dini hisslərinə hörmət etməlidir, vəssalam. Əks yanaşma bəşəriyyəti orta əsrlərə qaytarar, qan su yerinə axar.

Yazılı ədəbiyyatın meydana çıxdığı vaxtlardan bu yana elə bir sənətkar tapa bilməzsiniz ki, onun əsərlərində bu və ya digər şəkildə şeytanın adı keçməsin.

Orta əsrlərdə xristianların tanrısı indiki kimi tolerant deyildi, onun yer üzündəki milyonlarla köməkçisi isə şeytanla, onun başdan çıxardığı "imansızlar"la amansız mübarizə aparırdı.

İnkvizisiyanın tüğyan etdiyi vaxtlarda adamı şeytanla işbirliyində günahlandıraraq tonqala atmaq üçün üç nəfərin sözü bir yerə qoyması kifayət idi. Stalin "üçlük"lərinin proobrazı haqqında düşünərkən bunu unutmamaq lazımdır.

Nə qədər qulağımızı cırmaqlasa da, deməliyik ki, Avropanın indi bizim həsəd apardığımız səviyyələrə gəlib çatmasında "şeytanla müqavilə bağlayan" adamların hədsiz rolu olmuşdur. Bu sənətkarların başında isə, 1000-ci illərdə Papa seçilən II Silvestrin özü gəlir. İndi bizə qəribə görünə bilər, amma ərəblərin say sisemini öyrəndiynə və tətbiq etdiyinə, ümumiyyətlə, elmə həvəsli olduğuna görə Silvestrin şeytana uyduğunu iddia edirdilər. Gidi dünya, bu xristianların müsəlmanlardan elm öyrəndiyi vaxtlar idi. II Silvestrin obrazına M.Bulqakovun "Ustad və Marqarita" romanında da rast gəlmək olar.

Şeytanın "başdan elədiyi" ən mühüm fiqurlardan biri də Faustdur. "Faust" deyəndə Qetenin məşhur faciəsi ağıla gəlir. Amma mən Qetenin personajının prototipi olmuş gerçək Faustdan danışıram. O Faustdan ki, Şpenqler, ardınca da onun çoxsaylı ardıcılları bütün müasir Qərbi Avropa mədəniyyətini onun adına bağlayırlar.

Şpenqler özünün məşhur "Avropanın süqutu" əsərində Qədim dünya - Orta əsrlər - Yeni dünya tarxi dövrləşdirilməsinə qarşı çıxır. O, dünya tarixində səkkiz yetkin mədəniyyətin olduğunu bəyan edir. Bunlar Misir, hind, Babil, çin, ərəb-Bizans, yunan-Roma, maya və Faust (Qərbi Avropa) mədəniyyətləridir.

16-cı əsrin ortalarında Almaniyada yaşamış doktor İohann Faust qədər adı ədəbiyyatda, musiqidə, təsviri sənətdə, elmi araşdırmalarda əbədiləşmiş ikinci bir sənətkar tapmaq çətindir. "Həşərat müəllim" (H.Mann), "Doktor Faust" (T.Mann), "Faust" (H.Heyne) "Cek Faust" (M.Suenvik), "Faust"(İ.Turgenev) və s. - bunlar Faust haqqında yazılmış saysız-hesabsız əsərlərdən yalnız bir qismidir. Bethovendən tutmuş, Şumana, Listə, Berlioza qədər onlarla, yüzlərlə musiqi korifeyləri Faust haqqında ölməz əsərlər yaratmışlar. Hələ mən Faustun kinoda, təsviri sənətdə və s. yaradılmış obrazlarından danışmıram...

İsa peyğəmbərin möcüzələrini təkrarlaya biləcəyini iddia etdiyinə, özünü astroloq, alim kimi qələmə verdiyinə, ənənəni, yasaqları və tabuları saya salmadığına, öz iradəsini hər şeydən uca tutduğuna görə hər yerdə şeytanın əlaltısı kimi qəbul edilən, hər yerdən qovulan, heç yerdə qərar tuta bilməyən Faust sonralar, beləcə, Avropa mədəniyyət tipinin simvoluna çevrildi.

Xalq arasında dolaşan rəvayətlərin, demək olar, hamısında Faust cəhənnəmə göndərilir. Bu, ənənənin və kütləvi şüurun yanaşmasıdır. Qetenin təqdimatında isə sonda mələklər başıbəlalı Faustun ruhunu şeytanın əlindən alıb, cənnətə aparırlar...

İndiki dünyamızda şeytan müqavilə bağlamaq üçün adam tapmaqda çətinlik çəkir yəqin ki. Çünki dünya şeytana papış tikən insanlarla dolub-daşır. Belə görünür ki, Qərbdə şeytan öz missiyasını artıq başa vurub. Şərqlilər isə, onu şiddətlə daşlamaqda davam edirlər. Bu zaman hətta şəhid düşənlər də olur.

Fərq yanaşmalardadır. Qərb şeytanı bütün insan naqisliklərinin mücəssəməsi, bir mədəni diskurs kimi qəbul edir və buna uyğun münasibət sərgiləyir. Yəni naqislikliklərdən təmizlən - bu, elə şeytanın hiylələrindən qurtulmaq deməkdir.../525.az/

Paylaş

REKLAM

Yazarın digər yazıları

Xəbər lenti

Ana-bala qucaqlaşıb hönkürdülər - Səhər Əhməd yazır...
11:53 25 İyun 2019
Şirməmməd Hüseynovdan sitatlar: “Bilirsiniz, kimə səcdə etmək lazımdır?”
11:20 25 İyun 2019
11 yaşlı Lent.azın uğur açarı
11:00 25 İyun 2019
Prezident məşhur aktrisaya ev verdi
10:47 25 İyun 2019
Gürcüstanda kinoteatrlar filmlərin rus dilində nümayişindən imtina edir
10:26 25 İyun 2019
Xalq Teatrları Festivalı başa çatıb
09:49 25 İyun 2019
Dəlixanada üsyan qalxdı: bir-birlərini öldürdülər – Bir dəlinin gündəliyi
09:00 25 İyun 2019
Şirməmməd Hüseynov vəfat edib
21:29 24 İyun 2019
Ayrılıqdan betər dünyada nə var?! – Günün Şeiri
20:58 24 İyun 2019
Vaqif Səmədoğlunun büstünün açılışı olub - Fotolar
19:03 24 İyun 2019
Yaponiyanın simfonik orkestri Qara Qarayevin əsərini ifa edəcək
18:44 24 İyun 2019
Dünyanın ən bahalı gitarası hərracda satıldı
18:01 24 İyun 2019
"Bizim həyatımıza dəxli yoxdur" - Türkiyədə yaşayan yazarlarımız İmamoğlundan danışdılar
17:33 24 İyun 2019
Uçan avtobus - Orxan Həsənidən hekayə
17:01 24 İyun 2019
Şöhrətin o biri üzü – Aliyə yazır...
16:20 24 İyun 2019
"Şəki" sənədli filmi beynəlxalq festivalda mükafat qazanıb
16:00 24 İyun 2019
Ay üstünü örtür – Yeni hekayə
15:31 24 İyun 2019
Rizvan İsmayılın fərdi sərgisi olacaq
14:20 24 İyun 2019
Bu məşhur yazıçılarımızı bir arada görmədiniz - Fotolar
13:30 24 İyun 2019
Mütləq kimisə öldürməliyəm... – İntihar edən yazıçı
13:04 24 İyun 2019