writer1

Nemət Mətin

Məqalə sayı

23
clock13:15 calendar-gray 02 May 2019 view-gray805 dəfə oxunub
view-gray805 dəfə oxunub

Şərif Ağayarın tələskən “Komandir”i

Nemət Mətin

Günəş gəzib yorulanda,

Sazın simi qırılanda.

Göydə qartal vurulanda,

Məni yada sal, ay dağlar...

Nə yaxşı ki, bu roman ərsəyə gəldi. Axır ki, bu romanı oxuduq. Nəhayət qəhrəmanımız haqqında bədii dili güclü olan yazıçı kitab yazdı. Bunu çoxdan gözləyirdim. Öz gücümüzə inanmağın vaxtıdır. Öz qəhrəmanlarımızla fəxr etmək lazımdır, vacibdir...

Şərif Ağayarı "Ağ göl" əsəri ilə tanıdım. Kənd ədəbiyyatından ali ədəbiyyata keçməyi bacarmışdı. Ayrıca yazı da yazmışdım. "Ədəbiyyat və kütlə" kitabında, elə Kulisin özündə də var. "Ağ göl" əsərində Şərif özüdür. Yazıçı özü olduğu əsərləri uğurlu olur. Amma ən çox "Arzulardan sonrakı şəhər" kitabında özüdür. Sadəcə olaraq müəllif yaxşı gizlənməyi bacarıb. Məsələn, Kənan Hacı əsərlərində gizlənə bilmir. Oxuyan kimi bilirsən ki, bunlar başına gəlib.

"Şəkil" hekayəsini sevmişdim. Sadə dildə yazılmış, müharibənin kölgəsində işıq saçan hekayə. "Arzulardan sonrakı şəhər" yazıçının pik nöqtəsidir. Amma hələ ki zirvədədir. Ola bilər dağın zirvəsinə gedən yolun ortasındadır, bilmək olmaz. Gözləyək. Bəlkə daha böyük əsərlər yazdı.

Bir dəfə yəhudi əsilli generaldan soruşurlar ki, müharibədə necə qalib gəlmək olar. O da cavabında deyir: "Əsl general əsgərlərin arxasında dayanaraq "hücuma" qışqırmalı deyil, ön hissədə yer alaraq "irəli" qışqırmalıdır." Raquf Orucov belə hərbiçi idi. Vətən oğlu Bakıya təyinat alsa da, Murovdağa gedərək düşmənlə üz-üzə dayanıb.

Image result for komandir romanı

“Sən qartalsan!” - ciddi-ciddi söylədi .

“Qartal daha uzağı görür. Deyilənə görə, bir kilometrdən siçanın hərəkətini izləyə bilir.”

“Amma yanındakı tələni görmür!”

“Tələnin nə dəxli var?”

“Var. Görməklə iş bitmir, gərək nəticə çıxarasan...

"Komandir" isə yazılmalıydı. Bədii təsvirlərsiz, təxəyyülsüz olsa da yazılmalıydı.

"Komandir" yazıçının vətəndaş vəsiqəsidir. Onunla hər yerdə "mən azərbaycanlıyam" deyə bilər. Təxəyyülsüz, bədii təsvirsiz desəm də, əslində onlar da var. Sadəcə Şərifin ədəbiyyat bazasına bələd olub deyirəm ki, işlənmələr azdır. Özü belə istəyib. Roman belə tələb edib. Bəzən roman özü yazıçını istiqamətləndirir. Olmuş hadisələrə suvaq çəkməyə ehtiyac yoxdur. Amma müəllif yenə də çəkib. Məsələn: evlər yananda komandir onlara baxmır. Düşünür ki, qoy əvvəl gördüyüm kimi qalsın yaddaşımda. Yaşıllıqlar, pəncərəli evlər, mərəzli ağaclar. İnsan necə təsəvvür edirsə, elə də görür, elə də yaşayır. Qəhrəmanın iç dünyasına baş vuran Şərif üçün romanı yazmaq heç də asan olmayıb . Əlbəttə, öz çətin günləri də gözünün önündən keçib. Qəhrəmanın yaxınları, qohumları, dostları ilə söhbət etdikcə onlardan xahiş edib ki, hər şeyi olduğu kimi danışsınlar. Hər bir detalı desinlər. Xırdalıqlar vacibdir. Xırdalıqlar gözəldir. Xırdalıqlar insanı insandan fərqləndirir.

"Cəsurluq qorxu hissinin olmaması yox, insan iradəsinə tabe edilməsidir."

Lev Tolstoy "Hərb və sülh" əsərini yazmaq üçün Stendalın "Parma monastrı" əsərini oxumalıydı. Bəs, görəsən Şərif hansı əsərləri oxuyub ki, müharibəni, qəhrəmanlığı, cəsarəti, gücü belə dərin təsvir edib? Özü cavablandırsa, xəbərdar olardıq.

Şərif qəhrəmanı, qəhrəmanlığı, müharibəni, düşmən üzərində qələbəni pafoslu şəkildə təqdim etmir. Bir çox müharibə janrında yazılmış və çəkilmiş filmlərdə, kitablarda qəhrəman pafoslu, səhvsiz, ideal obraz kimi təqdim olunur. Şərif isə Raquf Orucovu oxucuya səhvləri ilə sevdirməyi bacarıb. Onu olduğu kimi göstərib. Pişik öldürməyindən qorxmasını, qardaşına futbolda təpik vurmasını, dostları və silahdaşları ilə zarafatlarını yazmaqla əsəri bayağılıqdan qoruyub.

Əsərdə nə xoşuma gəlmədi? Birinci ondan başlayım ki, roman tez-tələsik yazılıb. Romandan daha çox bioqrafik roman təsiri bağışlayır. İkinci məqam, ağır səhnələrin ağırlığını daha dolğun göstərmək olardı. Ananın ölümü mənə təsir etmədi. Oxucu o hissədə ağlamalıdır. Üçüncüsü, rus sözlərindən istifadə edildiyi yerlərdə mötərizə açaraq Azərbaycan dilində tərcüməsi verilməliydi. Mən bilirəm, Əli bilir, Vəli isə rusca bilmir. Sonunda bunları birləşdirib, ümumiləşdirib, yığcamlaşdırıb demək olar ki, əsərin təsir gücünün aşağı olması saydıqlarım amillərdən qaynaqlanır.

Və nəhayət. Bütün yazdıqlarıma baxmayaraq, əsər Azərbaycan oxucusunu düzgün tərəfə yönəldir. Nihilist, kosmopolit, anarxist fikirləri heç vaxt anlamamışam. R.Taqorun sözü olmasın, vətən həm də insandır. Yəni sən təkcə qazanılmış, itirilmiş torpaqları saymamaqla bitmir. İnsanların birliyini, gücünü, xarakterini nəzərə almalısan.

F.Dostoyevskini müharibə eşqinə görə qınasaq da, başqa tərəfdən baxanda belə bir fikir söyləmək olar ki, insan mübarizə aparmaq üçün həyata gəlib. Təkcə özü ilə yox, eyni zamanda bütün şər qüvvələrə qarşı döyüşmək üçün.

Paylaş

REKLAM

Yazarın digər yazıları

Xəbər lenti

“İtalyan baharı” kinofestivalı keçiriləcək
17:01 20 İyul 2019
Bryus Li niyə lənətləndi?
16:20 20 İyul 2019
Pyer Rişar Yessentuki kinofestivalının fəxri qonağı olacaq
15:22 20 İyul 2019
Beynəlxalq Animasiya Festivalının münsiflər heyəti məlum olub
14:30 20 İyul 2019
Sumqayıt Dövlət Dram Teatrı 50-ci mövsümünü başa vurub
13:46 20 İyul 2019
"Tərlan Əbilov 90-cı illərin şairidir" - Orxan Saffari yazır
12:25 20 İyul 2019
Xalq yazıçısı Elçin təqdim edir: Yuxu ölümü kimi gerçəklik var havada
11:40 20 İyul 2019
Tanınmış gürcü yazıçısı Afaq Məsudun romanından yazdı
10:00 20 İyul 2019
İsrail əsgərinə vurulan livanlı qız, tabut daşıyan iraqlı... - Əsl Kino
08:58 20 İyul 2019
Cəfər əmimin yolları - Şərif Ağayarın hekayəsi
21:00 19 İyul 2019
Bred Pitin yeni filminin treyleri yayımlandı - Video
18:30 19 İyul 2019
Puşkinin can verdiyi divan... – Şairin Ev-muzeyindən Reportaj
17:57 19 İyul 2019
Sosial şəbəkələr depressiyaya səbəb olurmuş
17:11 19 İyul 2019
Kamal Abdulla medalla təltif edilib
16:37 19 İyul 2019
Sən gecələr yat, ay Qurban... - Məhəmməd Tanhudan Yeni Şeirlər
15:31 19 İyul 2019
Çexovun həyatı film olacaq
14:33 19 İyul 2019
Tərcüməçi-yazıçı Məmməd Məmmədlinin kitabı çap olunub.
14:01 19 İyul 2019
Yalçın Rzazadə Türkiyədə əməliyyat olunub
13:21 19 İyul 2019
Kəramət lağ elədiyi aşıqlardan da mənasızdır
12:37 19 İyul 2019
Azərbaycan filmləri Sarayevo festivalında
12:01 19 İyul 2019