writer1

Murad Köhnəqala

Məqalə sayı

106
clock10:37 calendar-gray 13 Mart 2019 view-gray1068 dəfə oxunub
view-gray1068 dəfə oxunub

Mirzə Cəlilin “erməni” narahatlığı

Kulis.az şair Murad Köhnəqalanın “Mirzə Cəlilin hekayələri redaktə olumalıdır” yazısının müəllifi Şəhriyar del Geraniyə cavabını təqdim edir.

Demək, məsələ nə yerdədir? Məsələ o yerdədir ki, erməni milləti heç vaxt bizdən mənəviyatca uca olmayıb, lakin bizdən fərqli olaraq ermənilər elmə, savada həmişə meyilli və açıq olublar, ziyalının xüsusi olaraq qədrini biliblər.

Uşaqlıqdan yadımda qalan bir-iki şeyi deyəcəm. Bizim kənddəki evimizi erməni ustaları tikib. Aynabəndini və polu düzəldən taxta ustaları uzaq Bada kəndindən olduğuna görə (yeri gəlmişkən, Şəmkirin bizə yaxın, uzaq dağ kəndi olan Bada ermənilərinin əksəriyyəti usta idi) o iki usta bizdə gecələyirdi. Həmin ustaların yaşlı tayı həmişə axşamlar eynəyini taxıb gətirdiyi kitabları oxuyurdu.

Yaxud, biz uzaq keçmişdə qalan orta məktəb foto şəkillərimizə görə Vazgen adlı bir fotoqrafa borcluyuq. “Musurman” fotoaparat alıb şəkil çəkməyi, sonra onu evdə fiksə eləyib fotoya döndərməyi heç ağlına da gətirmədiyi vaxtlar idi onda. Yaxud, “Litinstitut”da məndən bir kurs yuxarıda oxuyan erməni Aşotla yay tətilini Şaiq Vəlinin yanında, Omskda işləyib pul qazanası olduq. Orda Aşot mənə bütün yay boyu dünya təsviri incəsənətindən dərs keçdi.

Moskvada teatrlar, qəzet-jurnal nəşriyyatları, televerilişlər ermənilərlə doludur. Xəstəxanalarda savadlı erməni həkimlərin əlindən tərpənmək olmur. Bizimkilərə isə yalnız bazarlarda rast gəlmişik. Mirzə Cəlil demirdi ki, Novruzəli mənəviyyatsızdı, deyirdi, Novruzəli savadsızdı. Xana yaltaqlanmaq üçün sovqatla yüklədiyi eşşəyini döyə-döyə xanın qapısına gətirib. Orda da xanın zibilinə düşür, ancaq yenə xana yalvarır.

Bilirsənmi, ermənilər niyə bizim torpaqlarımızı rusların vasitəsi ilə ala bilib? Çünki pul qazanan erməni diasporu ziyalısına, ideoloquna pul buraxmağın faydasını yaxşı bilir.

Sən get, eləcə, Həsən bəy Zərdabinin həyatını, xatirələrini vərəqlə. Bir detalını yazıram. "Cəmiyyəti xeyriyyə" adlı qurum təsis edib kasıb uşaqlarını oxutmaq üçün maliyyə axtaran Həsən bəy Qarabağ bəyləri ilə görüşür. Onun fikrini bilən bəylər narazı halda bir-birinin ardınca məclisi tərk edir. Onlar Həsən bəyin kasıb uşaqlarını oxutmaq istəyini qınayırlar. Yəni, kasıb uşaqları nə üçün bizim uşaqlarla birgə oxumalıdır, bərabər səviyyədə olmalıdır? Ancaq Həsən bəylə birgə erməni cəmiyyəti üçün pul yığmağa gedən “Mşak” erməni qəzetinin redaktoru yaxşıca pulla qayıdır. Həmin səfərdə Həsən bəyi bir əhvalat xüsusilə sarsıdır. Deməli, erməni redaktora pul verməyə gələn ermənilərin arasında eşşəklə su daşıyıb satan, kimsəsiz 70 yaşlı Mkrtç adlı bir qoca da olur. Qoca ciblərində olan bütün pullarını stolun üstünə töküb redaktora deyir: “Mənim oğul-uşağım yoxdu, amma oxumaq istəyən bütün erməni uşaqları mənim balalarımdı”.

Və yaxud, altı dil bilən, Volteri, Russonu, Lokku orijinaldan oxuyan böyük ziyalımız, Avropa universitetlərində mühazirələr oxuduğu yerdə gəlib Azərbaycanın seçmə oğullarını qıran Daşnak partiyasına qarşı Difai adlı silahlı müdafiə təşkilatı yaratmış Əhməd bəy Ağaoğlu nə yazırdı? O, gimnaziya xatirələrində yazır ki, Şuşada rus dilində açılan “Realnı gimnaziya”nın qırx tələbəsi erməni uşaqları, cəmi beş tələbəsi isə azərbaycanlı idi. Müəllimlərin də əksəriyyəti erməni olduğundan türk uşaqlarını daimi sıxışdırırdılar. Ona görə də təzyiqlərə dözməyən digər dörd tələbə məktəbi yarımçıq buraxıb qaçır, qalır yalnız Əhməd bəy. Və ilaxır və sair.

Yəni, ey oğul, Mirzə Cəlil də deyirdi ki, yazırdı ki, başa salırdı ki, ey Şəhriyar, eybinizin üstün örtməklə, yalançı daqqalıqla, saxta eqoizmlə, mənasız təəssübkeşliklə irəli gedə bilməyəcəksən. Neçə ki, xəstəliyinin diaqnozunu gizlədəcəksən, bu halınla müalicə oluna bilməyəcəksən, yalnız ərəb əlifbası kimi daim geriyə, yəni irəlidən arxaya gedəcəksən.

Paylaş

REKLAM

Yazarın digər yazıları

Xəbər lenti

Tarantinonun aktyoru vəfat etdi
18:47 23 Sentyabr 2019
Nəsimiyə həsr edilmiş müsabiqə keçirilib
18:23 23 Sentyabr 2019
Namusunu qorumaq üçün özünü dəliliyə vuran kişi – Mehman Qaraxanoğlu yazır...
17:38 23 Sentyabr 2019
"Dedim, ata, niyə belə deyirsən?.." - Son müsahibə
16:54 23 Sentyabr 2019
Akademik Milli Dram Teatrı yeni mövsümü açıq elan edib
16:12 23 Sentyabr 2019
İtalyan həkimin kor elədiyi azərbaycanlı şair
15:31 23 Sentyabr 2019
DokuBaku bölgələrdə sənədli film nümayişlərinə başlayıb
15:02 23 Sentyabr 2019
“Qan qohumları” gəlir - Fotolar
14:40 23 Sentyabr 2019
Şəhid şairə kitab həsr olunub
14:02 23 Sentyabr 2019
Şübhə etməyə haqqımız yoxdur
13:24 23 Sentyabr 2019
Cahangir Novruzova “Xalq artisti” fəxri adı təqdim olunub
12:49 23 Sentyabr 2019
“Bir şeir” müsabiqəsində növbəti Şeirlər
12:15 23 Sentyabr 2019
Nazim Hikmətin ölümündən iki gün əvvəlki görüntüləri yayılıb - Video
11:35 23 Sentyabr 2019
Vurğun Əyyub üçün dua – Şərif Ağayar yazır...
10:55 23 Sentyabr 2019
"Çernobıl” serialı Emmi mükafatı aldı
10:34 23 Sentyabr 2019
Türkiyəli şair Kulisin müsabiqəsinə qatıldı
10:00 23 Sentyabr 2019
Məmmədbağır Bağırzadənin oğlu: “Anam atamın başqa qadınla yaşamasına razıydı” – Müsahibə
09:00 23 Sentyabr 2019
Vurğun Əyyubun səhhəti ağırlaşıb
21:31 22 Sentyabr 2019
Gənc şairdən gözəl bir ata şeiri
12:30 22 Sentyabr 2019
Nаmiq Аbdullаyеvin ахırı – Əjdər Oldan unikal portret-hekayə - İlk dəfə
10:01 22 Sentyabr 2019