writer1

Ülvi Babasoy

Məqalə sayı

20
clock12:40 calendar-gray 19 İyul 2018 view-gray303 dəfə oxunub
view-gray303 dəfə oxunub

Şəxsi intellekti olmayanlar

Quzman və Senyor var olmaq və intellekt barədə söhbət edirlər: "Yaradılışın sonuncu mərhələsi insanı və dünyanı yaratmaqdır, Senyor, bilirsən, bu müqəddəs kitabda yazılıb. Tanrı məni ona qarşı çıxmaqdan qorusun... amma zənginləşdirməkdən deyil”. Quzman və Senyor Karlos Fuentesin qəhrəmanlarıdır. Senyorun Quzmana verdiyi cavab adamı düşündürür. Yaradılışın sonuncu mərhələsi tanrının insanı yaratması ola bilməz. Axı insan yaşamalı və yaratmalıdır. Bəs yaşamaq və yaratmaq bəs edər? Ədəbiyyat olan yerdə, yox.

Ədəbiyyatla lap tanrının özünü də zənginləşdirmək olar. Quzman yaradıcı olmağı nəzərdə tutur. "Tanrı məni ona qarşı çıxmaqdan qorusun... amma zənginləşdirməkdən deyil”. Dünyanı zənginləşdirmək isə səmavi və qeyri səmavi dinlər, kitablar, elm və fəlsəfə ilə mümkündür. Ədəbiyyatla isə varlıq və mövcudluq hər yöndən mənalanır. Bəzən zahiri planda dini və ya tanrını inkar edir. Həqiqətə və Tanrıya ən yaxın yenə ədəbiyyatdır. Mirzə Fətəli və Nazim Hikmət ən yaxşı nümunədir. Məncə, onların əsərləri Tanrıya və həqiqətə daha yaxındır. Tanrı razı qalır. Və tanrı razı qalarsa sözdən və ədəbiyyatdan zövq almış olur. Tanrı razı qalmaya da bilər. Eybi yox. Təki ədəbiyyat yaransın. Sənət olsun. Gec-tez Tanrı da barışar.

Quzman dünyada olan əskikliyin, natamamlığın səbəbini "xəyal gücü və intellektin zəifliyi”ndə görür. Yəni, ədəbiyyatın sərhədsiz təxəyyülü ilə harmoniya və rahatlıq, zövq və həzzin gerçəkləşəcəyinə inanır. Bizim ədəbiyyatda çatışmayan cəhət intellektdir. Hardansa oxuduğu məlumatları olduğu kimi mətnə köçürmək prosesi dayazlıqdan xəbər verir. Həmin məlumatların ən yaxşı və sistemlisi vikipediya və nəzəriyyə kitablarında var. Bir də hazır bədii mətnlərdə. Fuentes romanlarının sosial funksiyası Tolstoy və Düma romanlarının estetikasına uyğun gəlir. Tolstoyun ciddi, peyğəmbəranə humanist realizmi və Dümanın əyləncəli, ironiyalı həqiqətlərində var olan sosial funksiya özünü klassik formada tapırdı. Fuentes sosial funksiyanın oyun və əyləncə estetikasını əsas götürür. Böyük, ciddi mətləbləri tarix, mədəniyyət və ədəbiyyatın əyləncəli ensiklopediyasına çevirir. İstedad və intellekti sayəsində.

Şəxsi intellekti olmayanlar isə nəzəriyyəni mənimsəmədən, olduğu kimi məqalə, esse, şeir, hekayə və romanlara yamayır. Şəksiz ki, onlardan Düma və Tolstoy olmaq gözlənilmir. Heç Fuentes olmağa da gərək yoxdur. Quzmanın dediyi kimi öz xəyal gücü və intellekti olsa artıqlaması ilə bəsdir. Əks halda var olan intellektin yoxluğu, kasadlığı və imitasiyası ilə qarşılaşırıq. Görünən istedad və intellekt başqalarına aiddir axı. Məsələni bir az daha dəqiqləşdirək. Xaricdə bir ədəbiyyatşünas və ya tənqidçi filan yazıçı barədə bir məqalə və ya esse yazıb. Az-çox oxumuşuq. Xəbərimiz var. Şəxsi intellekti olmayan o yazının daha pis bir variantını təqdim edir. Həm də öz adı ilə. Yaxud, türk və avropalı istedadlı bir şairin şeiri imitasiya edilir. Mimezis estetika çağında bu oğurluq sayılırdı. İndi isə hər kəs sərbəstdir. Ancaq şəxsi intellekti olmayanlar üçün bu sərbəstlik xaosunda boğulmaqdan savayı bir şey deyil. Tanrıya qarşı çıxsalar da olardı. Heç olmasa Tanrını "zənginləşdirərdilər”. Heç olmasa öz mətnləri olardı... /artkaspi/

REKLAM

Yazarın digər yazıları

Xəbər lenti

Pandemiya mövzusunda keçirilən hekayə müsabiqəsinin qaliblləri mükafatlandırıldı
19:58 29 Sentyabr 2020
Mədəniyyət Nazirliyi bəyanat yaydı
19:27 29 Sentyabr 2020
Erməni filmi Moskva kino festivalından çıxarıldı
18:19 29 Sentyabr 2020
Deyir, oğlum darıxmasın, görüşərik bu bahar - Ədəbiyyatımızın ən təsirli müharibə şeirləri...
17:42 29 Sentyabr 2020
“Avatar 2”nin çəkilişləri başa çatdı
16:22 29 Sentyabr 2020
İlk dəfə bu ifadəni işlədirəm... - Məşhurlar Qarabağ döyüşündən danışdı
15:06 29 Sentyabr 2020
Arif Babayev insult keçirtdi
14:16 29 Sentyabr 2020
Azərbaycanlı şair dünya yazıçılarına müraciət etdi – Mətn
13:30 29 Sentyabr 2020
Ermənilər Şuşadakı məscidimizə dəyişiklik edərək tarixi saxtalaşdırmaq istədilər
12:51 29 Sentyabr 2020
Aktyor olmaq istəyən Milli Qəhrəman: Şəhid olanda çantasından “Hophopnamə” çıxıb
12:10 29 Sentyabr 2020
Sami Yusif: "Qarabağ Azərbaycandır" - Foto
11:35 29 Sentyabr 2020
Əməkdar artist cəbhəyə yola düşdü
11:11 29 Sentyabr 2020
“Kurtlar vadisi”nin Zazası xəstəxanaya yerləşdirildi
10:55 29 Sentyabr 2020
“Ana, əsgərlərimiz Murovu qaytardı!” - Fəridə yazır...
10:38 29 Sentyabr 2020
Polkovniki partlatmaq istəyən Səlim – İlqar Əlfioğlunun herkayəsi
08:55 29 Sentyabr 2020
Bu yazıçılar müharibədə iştirak ediblər - Siyahı
21:01 28 Sentyabr 2020
Yazıçılar Birliyi bəyanat yaydı
18:16 28 Sentyabr 2020
Gənc şair hərbi xidmətə yola düşür
17:40 28 Sentyabr 2020
Özfəaliyyətimiz elə bu qədərmiş - Akif Əli yazır...
17:00 28 Sentyabr 2020
Svetlana Aleksiyeviç ölkəsini tərk etdi
16:30 28 Sentyabr 2020