writer1

Qismət

Məqalə sayı

180
clock16:30 calendar-gray 27 May 2018 view-gray358 dəfə oxunub
view-gray358 dəfə oxunub

Bu, bizim üçün mükafatdır

Kulis.az şair-essist Qismətin“Ədəbiyat adamı kimdir?” essesini təqdim edir.

Ötən aylarda Selincerin məşhur “Çovdarlıqda uçurumdan qoruyan” romanını necə yazmağından bəhs edən “Çovdar tarlasındakı asi” filminə baxdım.

Film həm böyük yazıçının həyatındakı travmalarından, həm də bir mətnin necə ən müxtəlif əqli və hissi təcrübələrdən yaranması haqqındadır, amma bütün bunlar qədər müəllifin bədii yaradıcılığına, öz ədəbi kimliyinə necə yanaşması kimi də maraqlıdır.

Filmin bir fraqmentində yazıçı Selincer müharibədə başına gələn dəhşətləri səsli-görüntülü xatırladığı ağır depressiv vəziyyətdə təsvir edilir. Yazıçı içindəki suallara cavab tapmaq, çıxılmazlığına son qoymaq üçün mütəmadi söhbətləşdiyi, məsləhət aldığı buddist rahibin yanına gedib ürəyini boşaldır. Təmkinli rahib yazıçıya təxminən belə deyir: Gərək qərar verəsən, özünü ifadə etmək üçün yazırsan, yoxsa məşhurlaşmaq üçün? Selincerin qərarı hamıya məlumdur. Amma filmin bizə ötürdükləri təkcə özüylə başlayıb özüylə bitmir, o bizdə başqa-başqa suallara, mətləblərə keçidlər, müstəvilər yaradır.

Məsələn, mən ilk baxışdan filmlə heç bir əlaqəsi olmayan adi, amma maraqlı bir suala yenidən qayıdası oldum: Ədəbiyyat adamı kimdir? Ona görə qayıdası oldum deyirəm ki, bu mövzuda Kamal Abdulla ilə ən müxtəlif vaxtlarda və məkanlarda, həm ikilikdə, həm dostlarla birlikdə xeyli maraqlı söhbətlərimiz olub. Elə ən sonuncu söhbətlərimizdən birində dedim ki, ədəbiyyat adamı bəlkə o adamdır ki, hər tərəfdən baxanda görünür. Kamal müəllim məsələyə fərqli bir perspektiv təklif etdi: ədəbiyyat adamı məhz o adamdır ki, hər tərəfdən baxanda görünmür, çünki onun fəaliyyətini, fədakarlığı zaman-zaman yadımıza düşür, özü isə gözə girmir. Söhbətimiz maraqlı yerlərə gedib çıxdı.

Tutalım, bəs üzdə olan, populyar olan müəlliflər necə, məgər onlar ədəbiyyat adamı deyillər? Söhbətin bizi sürükləyib apardığı mənzillərdən birində belə bir qənaəti bölüşdük: əlbəttə, üzdə olanlar da ədəbiyyatçıdırlar, amma burda fransızlar demiş, nüans fərqi var.

Deyəsən, ədəbiyyat ulduzu, ədəbiyyat qəhrəmanı olmaq başqa müstəvidir, ədəbiyyat adamı olmaq başqa müstəvi. Birində vurğu daha çox personaya düşür, o birində ədəbiyyatın özünə, konkret əməli fəaliyyətə.

Beləliklə, təxminən belə demək olar:

– ədəbiyyat adamı o adamdır ki, onun işi, duruşu öz yerinə danışır;

– ədəbiyyat adamı o adamdır ki, onun üçün ən böyük vətənpərvərlik həm də peşakarlıqdır;

– ədəbiyyat adamı o adamdır ki, ədəbiyyatı ötəri dəblərə, həftəlik, aylıq şöhrətlərə qurban vermir, dəbi ədəbiyyata xidmət etdirə bilir, səssiz-səmirsiz.

– ədəbiyyat adamı o adamdır ki, ədəbiyyatdan başqa heç nə onu tam xoşbəxt edə bilmir;

– ədəbiyyat adamı o adamdır ki, sükutu da nəsə deyir.

…Kamal müəllimlə bir ayrı söhbətimizi də xatırlayıram, bir dəfə o çox sevdiyi Haqverdiyevi yad edərək belə dedi: mənim üçün ədəbiyyat adamı Mirzə Səfərdir. Mirzə Səfər öz prinsiplərinə olan sonsuz inamında doğurdan da həqiqi ədəbiyyat adamıdır, bu inam çoxlarına sadəlövhlük kimi görünsə də.

Kim bilir, bəlkə də ədəbiyyatçı üçün ən yaxşı təyin elə ədəbiyyat adamıdır. Kamal müəllimlə söhbətlərimizdə zaman-zaman dilimizə gələn, özünü bizə xatırladan, arabir görünüb itən bu sadə, fəqət içinə nüfuz etdikcə, dibində cazibədar mənaların sayrışdığı bu iki sözlük təyin – Ədəbiyyat adamı deyəsən son zamanlar bizi bir ayrı müstəviyə çağırır. Bu dəfə deyəsən Ədəbiyyat adamı maddiləşmək, gözəgörünməz ideyalar dünyasından nəsnələrin gözlə görünən, əllə tutulan dünyasına qədəm qoymaq istəyir, bu da bizim üçün mükafatdır. /sim-sim.az/

REKLAM

Yazarın digər yazıları

Xəbər lenti

Mirzə Ələkbər Sabirin ilk və son müsahibəsi: “Başda o böyükdür, yaşda mən”
16:27 30 May 2020
“Ələddin” tamaşası "Youtube"da nümayiş ediləcək
15:31 30 May 2020
Aysel Əlizadə feminist kitab yazdı: "Qızlar ağlamaz"
14:39 30 May 2020
Cani rollarının ən məşhur ifaçısı öldü
13:37 30 May 2020
Ölüm çox qorxunc və arzuolunmaz gəlir – İkinci Mahmudun dərc olunmayan yazısı
12:51 30 May 2020
Ledi Qaqadan yeni albom - "Chromatica"
12:07 30 May 2020
Çəkilişinə 5 il icazə verilmədi - "Yenilməz batalyon" haqqında bilmədiklərimiz
09:00 30 May 2020
Məşhur aktrisa vəfat etdi
17:32 29 May 2020
Dəb xəstələri üçün 10 film - Siyahı
16:41 29 May 2020
Mehriban Ələkbərzadə: "Mədəniyyət naziri olmaq istəmirəm"
15:03 29 May 2020
"Altun kitab" uşaqlar günü ilə bağlı qeyri-adi layihəyə start verdi
14:40 29 May 2020
Merilin Monronun çılpaq şəkli hərraca çıxarıldı- Foto
13:36 29 May 2020
70 yaşında ata olan qocanın evindən reportaj
12:22 29 May 2020
Nəbi Xəzrinin sözlərinə bəstələnən mahnıya klip çəkildi
10:40 29 May 2020
Dünyada ən çox satılan bestsellerin müəllifi vəfat etdi
09:49 29 May 2020
Elə bildim cin yığnağına düşmüşəm - Bircənin romanı
08:59 29 May 2020
Qəfəsdəki quşların uçduğu göylər göynər - Şəhriyarın yeni şeirləri
16:45 28 May 2020
Əmi, bəlkə köhnə ayaqqabın ola? - Alikin yeni şeiri
16:00 28 May 2020
Reha Erdemden yeni film
14:45 28 May 2020
Mənim Habil Əliyevim - Şərif Ağayar yazır...
13:33 28 May 2020