writer1

Aqşin Yenisey

Məqalə sayı

91
clock10:16 calendar-gray 27 Fevral 2018 view-gray481 dəfə oxunub
view-gray481 dəfə oxunub

Zənən paltarı geyinib aradan çıxmaq

Kulis.as tanınmış şair Aqşin Yeniseyin maraqlı ədəbi fikirlərini təqdim edir.

Üslub primitivliyi, üslub oxşarlığı - Azərbaycan ədəbiyyatının dərdi. Nədir axı bunun əlacı? Birinci onu qeyd edim ki, sənətdə üslub yenilənməsi həmişə ilk növbədə arxitekturada, memarlıqda baş verir, sonra yaradıcılığın digər sferalarına yayılır. Arxitektura elə bir yaradıcılıq sahəsidir ki, rəssamlıq, şairlik kimi heç vaxt özü üçün yarada bilməz. Yəni bir memar yalnız özü üçün bina tikə bilməz, ona görə o, həmişə başqalarının zövqünü meyar götürməyə məhkumdur ki, öz ideyasını reallaşdırmaq üçün şəriklər tapa bilsin. Şeirdə, nəsrdə üslub fərqi yaratmaq üçün də bu prinsipi əsas götürmək lazımdır. Əl çəkmək lazımdır bu "özüm üçün yazıram" klişesindən. Şeir başqası üçün yazılmalıdır! Şair əvvəlcə özündən üstün olan, heç nəyi bəyənməyən o başqasının obrazını yaratmalıdır qafasında və həmişə onun xoşuna gəlməyə çalışmalıdır. Heç vaxt onu özü ilə eyniləşdirməməlidir. Biz yalnız başqası üçün yazaraq, öz üslubumuzu yarada bilərik. Üslub deyilən şey bu daxili ikiləşmənin, ziddiyyətin, qarşıdurmanın məhsuludur. Üslub yazarın özgüvənindən yox, özünə inamsızlığından yaranmalıdır. Üslub yazarda arxayınlığın yox, bədgümanlığın, əndişənin nəticəsi kimi ortaya çıxmalıdır. Mən hadisənin yox, dilin həyəcanı dedikdə bunu qəsd edirəm; ümidsizliyin, narahatlığın, başqasına xoş gəlməmək həyəcanının hopduğu üslubu.

***

Ədəbiyyatda "balaca adam" formulu var; ilk dəfə Dikkens öz romanlarında istifadə edib, sonra Dostoyevski ondan təsirlənərək rus nəsrinin üzünü "balaca ruslara" çevirib. Həyatın bəzəksiz məzmunu onların - kiçik adamların taleyində daha aydın görünür. Onları yaşadan üzlərinə həyatdan çox, ölümün gülümsəməsidir, ölümün onlara yaşam haqqı tanımasıdır. Bir də var kiçik ümidlər, daha doğrusu, insanın üzünə gülümsəyən ümidsizliklər...

***

Mənim üçün şerin ən gözəl növü sərbəst şeirdir. Çünki bu vəzndə şair digər vəznlərə xas olan ustalığını da göstərməyə məhkumdur və birmənalı olaraq belə düşünürəm ki, qəzəldə, hecada, gəraylıda usta ola bilməyən şair sərbəst şeir yaza bilməz və yaza da bilmir. Son illər isə özüm üçün şerin yeni növünü kəşf etmişəm; bu, sərbəst yox, sərrast şeirdir. Az sözlə böyük poetik təəssürat yarada bilmək... Bu şerə nümunə olaraq da Adonisdən bir şeir tərcümə etmişdim, yadınızdadırsa... Bizim ədəbiyyata gəldikdə isə Səlim Babullaoğlunun ilk, Mahir Mehdinin son şeirlərini misal göstərə bilərəm. Amma bütün yaradıcılığı sərrastlıq üzərində qurulan, mənə görə, hələ ki, bir bütöv şairimiz var; o da yeni kitabına da arxitektor sərrastlığı ilə "Heykəl təhnalığı" adını qoyan Salam Sarvandır.

***

Arqo və vulqarizm qatı istifadə olunmayan dil zənən paltarı geyinib aradan çıxmaq istəyən mücahidə oxşayır. Mən ona görə ədəbiyyatımızın xilasını sovet ədəbi dilindən imtinada görürəm. Mənim tənqidim şəxslər üzərindən deyil, mətnlər üzərindəndir. Mən istisnasız bütün sovet yazıçılarımızın istedadını, xəlifəni islamı qəbul etdiyinə inandırmaq üçün özünü əlli yaşında sünnət etdirən, buna baxmayaraq, axırda yenə atəşpərəst damğası ilə edam olunan Afşinə bənzədirəm.

REKLAM

Yazarın digər yazıları

Xəbər lenti

Sabir Əhmədli işğaldakı rayonuna necə qayıtdı?
16:32 17 Aprel 2021
Sirk ustaları bir araya gəldi
14:19 17 Aprel 2021
Şəhid polkovnikin təsirli piano ifası yayıldı - Video
13:28 17 Aprel 2021
Əsəbi gün - Humay Quliyevanın yazısı
12:30 17 Aprel 2021
Gözləri görməyən laçınlı şairin yurd gəzintisi
11:01 17 Aprel 2021
UNESCO Azərbaycan teatrının layihəsini qəbul etdi
10:29 17 Aprel 2021
Ağadadaşın kişi sözü – Elçindən yeni hekayə
09:00 17 Aprel 2021
“Nadir şah. Avşar dövləti” adlı kitab çap olunub
18:53 16 Aprel 2021
Prezident Eldar Quliyevin vəfatı ilə bağlı nekroloq imzalayıb
18:41 16 Aprel 2021
Qəmbər Hüseynlinin 105 illiyi qeyd olunub - Foto
18:17 16 Aprel 2021
Filmimiz Rotterdam Beynəlxalq Film Festivalında
17:29 16 Aprel 2021
Klinton ilk romanını nəşrə hazırlayır: "Terror dövləti" - Foto
16:37 16 Aprel 2021
Azərbaycanlı qadının fotosu Türkiyədə “İlin media fotosu” seçildi - Video
15:49 16 Aprel 2021
Təzəpirdə sinə vurdu, qızlarına görə Moskvada yaşamaqdan imtina etdi, atası onunla işləmək istəmədi – Tanımadığımız Eldar Quliyev
15:01 16 Aprel 2021
Yazıçıya vəzifə verildi
14:47 16 Aprel 2021
Qarabağda qırılan tut ağaclarına elegiya
14:31 16 Aprel 2021
Əməliyyatdan çıxan Zümrüd: “Xərçəng deyiləm” - Açıqlama
13:49 16 Aprel 2021
Həmid Herisçi Seymur Baycandan danışdı: “Təəssüf ki...”
13:02 16 Aprel 2021
Şimşəkdən sonra - İlham Əzizin yeni hekayəsi
12:16 16 Aprel 2021
Eldar Quliyev Fəxri Xiyabanda dəfn olunmayacaq
11:34 16 Aprel 2021