news-inner
clock17:31 calendar-gray 14 Noyabr 2017 view-gray276 dəfə oxunub
view-gray276 dəfə oxunub

O qadını öz evində necə öldürdülər?

Kulis.az Aliyənin “Sonluğun sonu” monotamaşasından yazdığı yazını təqdim edir.

Teatr Xadimləri İttifaqının Mustafa Mərdanov adına kiçik səhnəsində aktrisa Güşvər Şərifova mərhum əri Rövşən Ağayevin əsərinə oğlu rejissor Asiman Ağayevin quruluş verdiyi “Sonluğun sonu” monotamaşasını oynayır. Bu bağı qeyd etməyin mənası yoxdur deyəcəksiniz, amma bir aktrisanın taleyi üçün əlamətdardır, həm də xəbəri monoton olmaqdan qoruyur.

Monotamaşanın adi tamaşadan da artıq bir vacib “imtahan”ı var: səhnədəki o yeganə aktyor və ya aktrisa mətnin yükü altında əyilməməlidir, o mətni aysberqin görünən tərəfi bilməlidir, rejissor mizanları ilə, rəssam dekoru ilə, aktrisa tapdığı ifadə vasitələri ilə o mətni sübut yox, təsdiq yox, tərtib yox, təmin etməlidir - yəni, “diriltməli”dir.

Hələ monoloqun bir deyilmə səbəbi də olmalıdır: sözlü monotamaşada qəhrəmanı danışdıran səbəb. Rövşən Ağayevin monopyesində bu səbəb çox sadə, təbii və ağlabatandır, ona görə aktrisa və rejissora əlavə əziyyət düşmür: tənha yaşayan yaşlı qadın öz-özü ilə danışır.

Dar, qara səhnə minimalistcə seçilmiş dekor-butaforu – 3 stulu, bir güzgünü, bir çarpayını, 5 şəkil çərçivəsinivə ağ geyimli aktrisanı aydın göstərir, necə deyərlər, əsas planda. Rejissor bu foto çərçivələri boş asıb - olsun ki, aktrisaya güvənərək, onun bu fotoları dolduracağına əmin olduğu üçün. Üstəlik, boş çərçivə minimalizmi artırır, orada konkret fotoşəklin olması lazımsız təfərrüatadır. Əsas olan tamaşaçının yox, aktrisanın o çərçivələrin içində fotoşəkilləri görməsidir və görür də. Əlavə təfərrüat tamaşanı başqa yerlərə apara bilir. Gənc rejissor bunu bilir. Ümumiyyətlə, rejissor, aktrisa, musiqi tərtibçisi əlbir olub tamaşanı onun üçün ən təhlükəli olandan - sentimentallığa sürüşməkdən qoruyublar, hesab edin ki, uçurumun kənarı ilə ustaca gəzişiblər...

Tamaşanın qəhrəmanı Zəhra nənə mərhum ərinin dalınca deyinir, təkliyin gətirdiyi təkrarlanan vərdişlərlə onu ora, bunu bura qoyur, başını açıb bağlayır, çünki bu hərəkətlər hamısı mexanikidir (bu yerdə qocaların vərdişlərinin simptomatikcə bir-birinə bənzədiyini də düşünək), o əşyalarla deyil, ona xəyanət edən əri ilə, qızıllarını alan uşaqları ilə, ondan qaçan nəvələri ilə üz-üzədir.

Güşvər Şərifova qəhrəmanının deyinmək ahəngini qoruyur. Amma bu ahəng tamaşaçını yormur, çünki o, hisslərlə zəngindir. Ona 45 dəqiqə içində bu qədər hisslər keçirməyə, inciməyə, kövrəlməyə, hirslənməyə, qorxmağa, peşmanlıq keçirməyə, darıxmağa xüsusi hadisələr lazım deyil, onun yaddaşından, keçmişindən, indisindən qopub tökülən parçalar bu hisslər mozaikasını özbaşına qurur. Bu parçalar bir-biri ilə orqanik bağlanıb - bir dəfə assosiativ, bir dəfə məntiqi, bir dəfə situativ... Xatirələr də belədir, hardan töküldüyü, nələri uçurub üstünə tökəcəyi bəlli olmaz. Amma bir bağ mütləq var...

Güşvər Şərifova qımqıma deyib özünü oxşayıb ağlayan, deyinən, inciyən, bağışlayan, unudan bir qarı obrazı yaradır. Birdən sildiyi şəklin çərçivəsindən Zəhra nənənin gəncliyi də boylanır, qoruya bilmədiyi məktəbli sonbeşiyi də.

Pafosdan rejissorun dəqiq mizanları, mətnin səhnə həlli, aktrisanın dəqiq əməl xətti tamaşanı tipikləşmədən, sentimentallaşmadan, ideyadan yayınmaqdan qoruyur və tamaşaçını mənzil başına gətirib çıxara bilir. Şəkil çərçivələrindən tutmuş qonşulardan ibarət dörd tərəfdəki naməlumluq tamaşanı bütövləşdirir.

Səhnə həlli nə deməkdir?

Məsələn, əvvəldən leytmotiv kimi iştirak edən musiqi Zəhra nənənin divarı döyməsilə kəsilir. Guya bayaqdan arabir səslənən bu musiqi qəhrəmanın daxili əhvalını ötürmək üçün deyilmiş, qonşudan gələn təsadüfi səs imiş.

Ümumiyyətlə, məkanı bir adamlıq təcrid kamerasına çevirməkdə blokların hamısı işləyir: alt qonşu, üst qonşu, musiqisi gələn qonşu Zəhra nənənin tənhalıq kamerasını darlaşdırıb qəbirə çevirir.

İpək toxuya-toxuya içəridə qalıb ölən barama qurdu kimi Zəhra nənə də özünü xatirələrlə sarıyır. İpək parçanın altında yuxuya gedir və biz ölümü düşünürük. Çünki Zəhra nənə ölməyə başlayıb. Müəlliflər bizə bunu yavaşca, deyək ki tanışlıqla xəbər verir, amma Zəhra nənənin övladları yalnız ölüm bitəndə eşidəcəklər. Yəni Zəhra nənə ölüb qurtarandan sonra. Tamaşanın əsas sualına gəlib çıxırıq: Adamlar özləri ölür? Yoxsa onları həmişə öldürürlər?

Deməli, “Sonluğun sonu” psixoloji monodramı aktyor oyunu, quruluş, səhnə tərtibatı, mətn kimi tamaşa komponentlərinin tamaşaçını ideyaya necə gəlib çıxarması haqda 45 dəqiqəlik dərs də ola bilər....

news-inner-user
Aliyə

997 məqalə

Oxşar xəbərlər

Xəbər lenti

Siz redaktor görməmisiniz! – Müsəllim Həsənov yazır...
13:18 24 May 2020
Fuad Poladovun ölümündən sonra yayılan müsahibəsi: “İstəyirəm bu narazılıq son nəfəsimə qədər davam etsin”
12:03 24 May 2020
Ən gözəl irfan şeirimiz – Mətn
10:58 24 May 2020
Vatikanda muzeylər açılır
17:09 23 May 2020
Çağırış - Mehman Qaraxanoğludan esse
16:30 23 May 2020
“Harri Potter” rekord qiymətə satıldı
15:24 23 May 2020
Sevdiyimiz və sevmədiyimiz tərcümələr - Firidun Ağazadə
14:18 23 May 2020
“Ər və arvad” tamaşası nümayiş olunacaq
13:29 23 May 2020
Sahibinin taleyini yaşayan heykəl - Aybəniz İsmayılova yazır
12:17 23 May 2020
Mədəniyyətimizin “Arxa qapı”sı – Şərif Ağayar yazır...
11:41 23 May 2020
Amerika prezidentinin romanı nəşr olunacaq
11:10 23 May 2020
Məşhur aktyor qəzaya düşdü
10:02 23 May 2020
Rüstəm İbrahimbəyovun dostunun başına gələnlər filmə çevrildi: Filmi niyə qadağan etdilər?
08:59 23 May 2020
Nərimanovun cümhuriyyətə qarşı müraciəti üzə çıxdı: "Qızıl Ordu bu amansız hökuməti devirməyə gəlib" - Yeni sənəd
21:13 22 May 2020
Sənədli Film Festivalı keçiriləcək
18:57 22 May 2020
Seyid Əzim Şirvaninin qəzəlləri özbək dilində
18:23 22 May 2020
Tanınmış aşığın qızı vəfat etdi
17:39 22 May 2020
Göz yaşı yeməyə qarışan qız və “Həyati” rəqsi
17:21 22 May 2020
Mövlud 17-ci mərtəbədən baxsaydı... – Kamal Abdullanın yeni hekayəsinin müzakirəsi
16:40 22 May 2020
Cavanşir Quliyev Qızıl ordenlə təltif edildi
16:03 22 May 2020