writer1

Aqşin Yenisey

Məqalə sayı

72
clock09:00 calendar-gray 20 Sentyabr 2011 view-gray1493 dəfə oxunub
view-gray1493 dəfə oxunub

Nəfsin sınağı

Lev Qumilyov “Xalqların passionarlığı” nəzəriyyəsində bizi inandırmağa çalışır ki, ərəblərin intibahı V əsrdə ərəb poeziyasının inkişafı ilə başladı və bu poetik inkişaf Quranın “göydəndüşməsinə”, onun misilsiz avazına gətirib çıxardı. Yəni adamın sözündən belə çıxır ki, - babalı öz boynuna – İslamın müqəddəs kitabının bünövrəsini islamaqədərki ərəb şairlərində, daha doğrusu, ərəb ədəbiyyatında axtarmaq lazımdır.

Düzdür, Lev demiş, öz damazlığını şairlərdən tutan İslam sonra onların qəniminə çevrildi; asdı, kəsdi, şaqqaladı, dərisini soydu. Və elə buna görə də müsəlman ədəbiyyatı asiləşdi, Allaha yox, göylərə üz tutdu, şairlər səmavi sərgərdanlığa başladı. Din Allahı onların əlindən alıb özününküləşdirdi, öz eqoist məqsədlərinə xərclədi. Din Allahın deyil, Allah dinin xidmətçisinə çevrildi, Axundovun sözləriylə desək, göylə yer arasında çaparlıq etməkdən qanadları ütülmüş Cəbrayıl vasitəsilə öz peyğəmbərinin arvad-uşaq məsələlərini yoluna qoymaqla girinc oldu. Buna görə də müsəlman ədəbiyyatında, xüsusilə Azərbaycan ədəbiyyatında düz-əməlli bir dindar obrazı yoxdur.

Xristian ədəbiyyatında Hüqodan tutmuş, Tolstoya, Dostoyevskyə, Kamyuya, Sartra qədər, hansı yazıçının yaradıcılığına nəzər salsan, mütləq qarşına xeyirxah bir keşiş obrazı çıxacaq. Təkcə Tolstoyun “Sergi ata”sının adını çəkmək kifayətdir, cismanı nəfsini, yəni şəhvət hissini öldürməkdən ötrü mağarada, onunla yatmağa gələn qadından uzaqlaşıb, barmağını baltayla xırt atdıran keşişi. Bizimkilər isə dinin haram buyurduğu bütün ayın-oyunun üstünə “halal” sözü yapışdırıb vur-hay içəri ötürürlər.

Dükanlarda el arasında adına “hacı pivəsi” deyilən bir içki var və əksər “əməli-saleh” din düşkünləri bu pivədən içirlər, guya, tərkibində alkoqol yoxdur. Orta məktəbi kafi qiymətlərlə oxumuş adama da bəllidir ki, qıcqırdılmış hər hansı flora növündə spirt əmələ gəlir və bizim dindar haradan bilir ki, Almaniyada, Çexiyada istehsal olunmuş “hacı pivəsində” alkoqol yoxdur.

Bu heç. Keçək məsələnin mənəvi, daha vacib tərəfinə; dində nəfs çox ciddi anlayışdır və insanın Tanrı qarşısında götürdüyü ilk öhdəlikdir. Zavallı Adəmi məhz həyat yoldaşı Həvvanın nəfsinə nökər olduğu üçün Tanrı cənnətdən didərgin saldı. Nəfs ilahi sınaqdır, Tanrı yaratdığı bəndəsini tanımaqdan ötrü onu ilk dəfə nəfsi ilə sınayıb və insan bu sınaqdan üzüqara çıxıb – arvad xeylağının acgözlüyü ucbatından. Rəhmətliyin qızı, - Həvvanı deyirəm – deyilənə görə, cənnət doludur budaqlarından qadın döşü kimi sallanan şirəli meyvələri olan ağac-uğacla. Tıx da nə qədər tıxırsan.

Gərək elə almaya da əl uzadasan. Gül kimi havayı cənnəti burnumuzdan gətirdi. Yüz faiz əminəm, Adəm mənim kimi ürəyiyuxa dama olub, fikirləşib ki, zənən xeylağına əl bulamaq kişiyə yaraşmaz, həm də cənnət də arvadı döyəcəksənsə, day o nə cənnət oldu? Belə girdirmə cənnətdənsə, sadə cəhənnəm yaxşıdır. Necə ki, indi biz yaşayırıq, vaxtlı vaxtında arvadları döyürük, vaxtlı vaxtında arvadlar bizi çərlədib öldürür, qəmli şəklimizi də böyüdüb divardan asırlar.

Adəmin bir problemi vardı ki, dünyagörüşü yox idi. Məsələn, o, Həvvanın qarınqululuğunu ilk baxışdan tanıya və dərhal, palçığı qurumamış onu boşaya bilərdi. Kişi ilə qadın cənnətdə ayrılıblar, bu dünyadakı ayrılıqlar boş şeylərdi.

Demək, Tanrı ilə insanın münasibətləri ikincinin nəfsinə görə korlanıb və pərvərdigar bu məxluqu qovub öz yanından, vəssalam. Nəfsin dini izahı, təxminən, belədir.
REKLAM

Yazarın digər yazıları

Xəbər lenti

Müslüm Maqomayev adına müsabiqə gələn ilə qaldı
09:51 07 İyul 2020
Pararlel dünyaya səyahət edən xərçəng ata – Etqar Keretdən yeni hekayə
08:58 07 İyul 2020
Tanrının İtaliyaya bəxş etdiyi böyük sərvət: Ennio Morrikone
21:01 06 İyul 2020
Xalq artisti oğlundan yazanları hədələdi
20:40 06 İyul 2020
Kukla Teatrında uşaqlar üçün onlayn tamaşa
18:39 06 İyul 2020
Cənubi Koreya musiqi qrupu dünya rekordu qırdı
18:00 06 İyul 2020
Azərbaycanda pandemiyadan film çəkildi – Video
17:15 06 İyul 2020
Yaşından otuz il qoca görünən, qurultayda bircə səs qazanan, AYB-nin qarşısında dünyasını dəyişən məşhur şairimiz – Maraqlı faktlar
16:33 06 İyul 2020
Luvr muzeyi açıldı
15:49 06 İyul 2020
Hamilə qalmaq üçün daş oyuğuna salınan gəlin – Güneydən hekayə
15:11 06 İyul 2020
İlin ən yaxşı internet serialı - "Şəxsiyyət"
14:28 06 İyul 2020
İsa Məshinin lezbiyan obrazına dindarlardan etiraz
13:45 06 İyul 2020
Əlini iki dəfə tərpətdi... - Mahmudun dəfnindən gecikmiş reportaj
13:02 06 İyul 2020
Mirşahin Ağayev koronavirusa yoluxdu
12:33 06 İyul 2020
Azərbaycanın Prustu – Şərif Ağayar yazır...
12:01 06 İyul 2020
Bəhram Bağırzadədən xoş xəbər
11:56 06 İyul 2020
Villalara sığmayan karantin ərköyünləri
11:30 06 İyul 2020
Dünya şöhrətli bəstəkar vəfat etdi
11:07 06 İyul 2020
Karantin qaydalarını pozan azərbaycanlı aktrisa işdən çıxarıldı
10:58 06 İyul 2020
Məşhur aktyor vəfat etdi
10:25 06 İyul 2020