writer1

Nərmin Kamal

Məqalə sayı

24
clock10:46 calendar-gray 14 İyun 2017 view-gray171 dəfə oxunub
view-gray171 dəfə oxunub

Yerin canlılar aləmi

Uşaq vaxtı çoxumuzun otağında, yadınızdadır da, divarda xəritə olardı. Kimin evinin bir divarında böyüyəndən sonra da xəritə asılı qalırsa, əhsən ona.

Xəritə təkcə ölkələr haqda məlumatlanmaqdan ötrü deyil, onun həm də psixoloji yardım etmək gücü var. Nə vaxt özümüzü həyat yollarında azmış hiss etsək, xəritəyə baxsaq, o bizə dünyanınn geniş olduğunu xatırladır.

Bəzən görürük ki, iki-üç nəfər xəritənin başına toplaşır, barmaqla xəritə üzərində səyahətə çıxırlar, bu onlarda uzaq yerlərə gedib-qayıtmağa bənzər hiss yaradır, onları təzələyir.

Xəritə sıxılmış məsafədir, kilometrlərlə əraziləri millimetrlər əvəz edir.

Müasir insan özünü əsasən dünyanın siyasi, iqtisadi xəritəsində hiss eləyir, dövlətləri, şəhərləri göstərən xəritəni maraqlı və vacib sayır, amma divardan dünyanın geoloji, fiziki, iqlim kimi xəritələrini asmağın bir sıra üstünlükləri var.

Belə xəritələrdə dövlət sərhədləri göstərilmir, onlar əhəmiyyətsiz məsələlər kimi təhrif edilir, onlarda dünya qəhvəyi-narıncı dağlar, yaşıl meşəliklər, sarı çöllüklər, mavi sular, ağ buzlaqlar, qırmızı və göy hava axınları kimi təsvir olunur.

Divarımızdan çoxrəngli siyasi, iqtisadi xəritəni çıxarıb dünyanın fiziki xəritəsini asmaq televizoru və digər modern texnologiyaları, həmçinin insanın özünü söndürməyə bənzəyir.

Dünyanın fiziki xəritəsi münaqişəsizdir və uzaqdan insana onun öz evini göstərməklə sanki deyir: Bax bu dağlara, çöllərə, neçə min il yaşları var, onların sakit gücünə bax, onlar üzərində başqa cür də yaşamaq olar, amma sən bu cür yaşayırsan.

İndi dünyanın şimal yarımkürəsinə yay gəlir. Cənub yarımkürəsinin yayı dekabrdan fevrala qədər olacaq.

Bu yaxınlara qədər qalın geyinirdik ki, soyuq olmasın, indi isə isti olmasın deyə, qolsuz geyimlərdə gəzirik. Ətirli, dadlı meyvələr yeyirik. Asfalt yollarda maşın təkərlərinin altında ağ və qara tut xəşil olur.

Hər ilin bu vaxtları Bakıda tozlu yolların kənarında gözəlliyilə diqqəti cəlb etməyən yabanı sarı güllər görünür.

30 il əvvəl də, 300 il əvvəl də ilin bu vaxtları bu torpaqlarda o sarı güllər açırdı. Topoqrafik xəritəsi tez-tez dəyişən bu şəhərdə o sarı güllər dəyişməz qalan çox az Bakı xüsusiyyətlərindəndir.

Bizim torpaq özü o sarı gülləri bitirməyə meyillidir, onlar bu yarımsəhraların erkən yayının təbiətinə xasdır.

Yer kürəsi istiliyi özündə saxladığından daha isti havalar yayın ikinci yarısına düşür.

Bakı yayının ən yaxşı vaxtlarıdır indi, qabaqdan yapışqan kimi isti havalar gəlir. Amma onun da çarəsi var.

Dünyanın nə qədər sakini hava isindikcə bir arzuya düşəcək, istəyəcək ki, böyük ərköyün balinalar kimi dənizə baş vursun, ötən qış ölməyib yaya sağ çıxdığına görə sevinsin, həyatda olmağın ləzzətini yaşasın. Amma çoxlarının yanında dəniz yoxdur. O dəniz bizdədir.

Belə hesab olunur ki, xalqların əcdadlarından bu yana yaşadıqları, formalaşdıqları fiziki coğrafiya onların mədəni müxtəlifliyini müəyyən edir.

Deyirlər, ona görə eyni Yer üzündə yaşayan fransızlarla ərəblərin mədəniyyəti bu qədər fərqlidir.

Coğrafiya, təbiət cəmiyyətə son dərəcə güclü təsir edir. Təbiət bizim vətənimizdir. Özü də təbiət təkcə yaşıllıq demək deyil, Abşeronun tikanlı sarı çölləri də təbiətdir, doğma təbiət.

"...öz-özünə bir dəfə

ənnnnnncirrr deyirsən

və içindən səni isti buxar vurur

yay bax budur!" (Azər Əhmədov)

Fəsillərin dəyişməsi, Yerin torpaq layları, ağaclar, kollar, canlılar aləmi dünyanın siyasi xəritəsindən daha vacib anlayışlardır.

Dünyanın ən gözəl heykəli, mənə görə, Londonun Hayd Parkında bütün dünya müharibələrində ölmüş heyvanların xatirəsinə ucaldılmış abidədir.

Pəncərədə dəyişən fəsillər həyatın fonu deyil, özüdür. Biz həyatdayıq, qalanı təfərrüatdır.

Yay təbiətlə yaxınlaşmaq fürsətidir. Yayda siyasətə qarışmayın. Yayda dalaşmayın. /bbc/

Paylaş

REKLAM

Yazarın digər yazıları

Xəbər lenti

Salam Qədirzadənin oğlu: “Atamın adından istifadə eləməyi xoşlamıram” – Müsahibə
21:00 15 Noyabr 2019
Pantomima teatrı dekabrda - Afişa
18:40 15 Noyabr 2019
Məşhur ifaçı Bakıda konsert verəcək
18:01 15 Noyabr 2019
Dünya şöhrətli musiqiçi: “Vikinqlərin vətəni Azərbaycandır”
17:30 15 Noyabr 2019
Bakıda Milli Qəhrəmanın heykəlinin açılışı olub
16:51 15 Noyabr 2019
Müğənnilər deputata cavab verdi: “Getsin, kasıb-kusuba əl tutsun”
16:20 15 Noyabr 2019
Mir Cəlal adına hekayə müsabiqəsinə start verildi
15:38 15 Noyabr 2019
Üzü günə qalan evlər - Tanımadığımız şairdən seçmə şeirlər
15:01 15 Noyabr 2019
Rəfael və Coşqun "Şabaş"a görə qadın paltarı geyindi
14:20 15 Noyabr 2019
Bakı Slavyan Universitetində Şərif Ağayarla görüş keçirilib - Fotolar
13:45 15 Noyabr 2019
"APA-Group"a daxil olan saytların vahid mobil tətbiqi istifadəyə verilib
13:08 15 Noyabr 2019
Facebookda rekord qıran ata və qızı ilə söhbət – Video
12:15 15 Noyabr 2019
Ziya Bünyadov: “İsa Hüseynov yolunu azmışdı” – Bilmədiyimiz gerçək
11:30 15 Noyabr 2019
Qarabağı qaytaran türk futbolçu
10:43 15 Noyabr 2019
"Nu, poqodi"nin yeni seriyaları gəlir
10:20 15 Noyabr 2019
“Paris Notr-Dam kilsəsi” tamaşası təqdim olundu
09:50 15 Noyabr 2019
Topu başında aparan kapitan, alnından zəka fışqıran redaktor, müğənnini həbsdən buraxdıran müxbir... – Şərif Ağayar APA-dan yazır...
08:59 15 Noyabr 2019
Bu gün vəfat edən şairin son müsahibəsi: “Şeirimi Süleyman Rüstəmin adına çıxardılar”
21:01 14 Noyabr 2019
"Tanınmış ailənin övladlarından uzaq gəzirəm" - İlqar Xəyal
18:40 14 Noyabr 2019
Bu mahnılarımızdan hansı plagiatdır? - Video
18:00 14 Noyabr 2019