writer1

Nərmin Kamal

Məqalə sayı

23
clock13:34 calendar-gray 07 Fevral 2017 view-gray591 dəfə oxunub
view-gray591 dəfə oxunub

Trampı ədəbiyyatla anlamaq

Nərmin Kamal

Elmi fantastika yazıçısı Isaac Asimovun ABŞ-da prezident seçkiləri haqda bir hekayəsi var, "Franchise" adlı 1955-ci ildə yazılmış bu hekayə uzaq gələcəkdə - 2008-ci ildə cərəyan edir.

Hekayədə amerikalı seçicilər artıq başa düşüblər ki, prezident seçkiləri həmişə iki elə oxşar namizəd arasında olur ki, seçicilərin simpatiyası "fifti-fifti" bölünür. Riyazi baxımdan ideal qərar vermək üçün nəhəng "Multivator" adlı bir kalkulyator yaradıblar. (Uzunluğu bir kilometr, hündürlüyü üçmərtəbəli ev boyda olan, yerin altında yerləşdirilən bir kalkulyator: ölçülər məsələsində elmi fantastika proqresin nələrə qadir olacağını qabaqcadan görə bilməyib).

Hekayədə haqlı olaraq deyilir ki, inkişaf etmiş sivil bir ölkədə seçicilər təxminən eyni mədəni səviyyədə olurlar, ona görə də "Multivak" növbəti prezidenti seçmək üçün milyonlarla seçicidən yox, elə bir nəfərdən, bir seçicidən rəy soruşub onunla qane olur.

Hər seçkilər vaxtı təsadüfi metodla hansısa bir ştat seçilir, oradan da təsadüfi yolla hansısa bir sadə amerikalı.

Xüsusi xidmət orqanları "Multivak"ın bu il hansı amerikalını seçdiyini görəndən sonra gedirlər onun evinə, ona bu xəbəri çatdırırlar, sonra onu hörmət-izzətlə gətirirlər "Multivak"ın yanına. "Multivak" ona "Yumurtanın qiymətindən razısınızmı", "Yolların vəziyyətindən razısınızmı" kimi yüzlərlə sual verir, elektron demokratiyadır, sonra seçicini yola salırlar evinə, "Multivak" başlayır onun dedikləri əsasında prezidentliyə namizədlər arasında seçim aparmağa.

Hər bir seçkinin qəhrəmanı prezidentliyə namizədlər yox, seçici-vətəndaş olur və seçki o vətəndaşın şərəfinə adlandırılır: Makkomber seçkisi, Müller seçkisi və s.

Multivak

Azimov seçici qismində seçilmiş vətəndaşın ailəsində baş verənləri rəngarəng təsvir edir. Ailə, xüsusən uşaqlar və qadın sevinir ki, məhz onların ailə üzvü bu il seçici seçilib, onu reklam kontraktları, pul gözləyir. Bu vaxt baba söhbət edir ki, bir zamanlar onun cavanlığında bütün xalq səs verirdi! Nəvə təəccüblənir, axı demokratiyanın taleyini necə milyonlarla seçiciyə etibar etmək olar, "Multivak" daha etibarlı yoldur. Belə bir hekayədir, rus dilində də var internetdə, cəmi 3 səhifədir, oxumayanlar oxuya bilər.

İndi ABŞ prezident seçkilərində milyonlarla insanın səsi Electoral College üsuluyla hesablanır, bu, birbaşa ümumxalq səsverməsi deyil, bir səsin minlərlə səsi təmsil etməsi üsuludur. Bu yolun sonu haqda bəlkə elə Asimovun "Multivak" üsulu ən dəqiq uzaqgörənlik idi?!

Amerikalılar da bu günlərdə Isaac Asimov yaradıcılığından sitat gətirirlər, amma bu hekayədən yox, onun ayrı, "İnadcıl" (The Mule) adlı hekayəsindən. "İnadcıl" Yer üzünün gördüyü ən dəhşətli, ən amansız dövlət başçısıdır. O, insanların məntiqinə, hisslərinə, xatirələrinə də təsir edə bilir.

İnternetdə amerikalıların bu kimi başlıqlarla nə qədər müzakirələr açdığını görmək olar:"Trump, görəsən, Mule'durmu?" ("Is Trump the Mule?"),

"Trump Asimovun trilogiyasından "The Mule" rolunu oynayır" ("Donald Trump is playing the role of The Mule from Isaac Asimov's Foundation trilogy"),

"Trump və Mule arasında hansı bənzərliklər və fərqlər var?" ("What similarities and differences does D.Trump have with The Mule?")

Belə çıxır ki, amerikalılar Trump fenomenini ədəbiyyat yoluyla anlamağa çalışırlar. Ədəbiyyat insanlara anlamadıqlarını anlamağa kömək edir... Bəzən əsərlər, bəzən o əsərlərin bir qəhrəmanı, bəzən o qəhrəmanın bir cümləsi.

Bizim də beli şallı nənələrimiz bir işin necə alınacağını bilmək, bir məsələdə qərar vermək üçün övladlarının kitab rəfindən bir kitab götürərdilər, kitabı təsadüfi yerindən açıb bir cümlə oxuyardılar, bütöv oxumağa halları olmazdı, o bir cümlənin pozitiv, ya neqativ olmasına əsasən istixarə edərdilər.

Çox vaxt Quran kitabı olardı bu, amma həmişə Quran olmazdı.

80 yaşlı Tutu xala, nənəmin rəfiqəsi, uşaqları çox sevirdi, bizə çoxlu noğul-nabat verirdi, bütün nəvələri bir-bir alnından öpür, çarşabını əlinə yığıb otururdu.

Özünün də baş açmadığı siyasi hadisələrdə ailəsinin bütün kişilərini itirmişdi, Bülbülənin iranlılar məhəlləsində tək-tənha yaşayan sısqa bir qarı idi. Hər bizə gələndə cavanların kitab rəfindən bir kitab götürüb istixarə edirdi.

Ona gərək olan bircə cümlə idi hər kitabdan, yalnız bir cümlə. Məsələn, Şoloxovun "Sakit Don"unu götürüb gözlərini yumdumu, tən ortadan açırdı kitabı, səhifənin bir yerinə barmaq qoyub deyirdi: "A qızım, gözüm görmür, bu cümləni bir oxu nənəyçün".

Cavanlar kitabı alıb o çoxmənalı cümləni onun üçün oxuyurdular: "Qriqori qapını çırpanda Darya şam alovu kimi yırğalandı." /bbc.com/azeri/

REKLAM

Yazarın digər yazıları

Xəbər lenti

“Azərbaycan–ispan danışıq kitabçası” çap olunub
18:18 12 May 2021
Azərbaycan bəstəkarlarının əsərlərinin toplusu Şuşada təqdim olundu - Foto
17:41 12 May 2021
"Xarıbülbül" musiqi festivalı başlandı
15:00 12 May 2021
Mənim Tanrım gözəllikdir, sevgidir - Hüseyn Cavidin şeirləri
14:24 12 May 2021
Ağadadaş Ağayev əməliyyat öncəsi fotosunu yaydı
13:09 12 May 2021
30 ilin ən gözəl müjdəsi
12:04 12 May 2021
Tanınmış aktyor vəfat etdi
12:00 12 May 2021
Bu gün Şuşada «Xarıbülbül» müsiqi festivalı başlayır
10:12 12 May 2021
İrəvandan yük maşınında qaçan, özündən 24 yaş böyük direktorla evlənən, İran şahının sevimlisi olan Xalq artisti
09:03 12 May 2021
Sonsuz - Şərif Ağayarın hekayəsi
17:00 11 May 2021
Filmimiz Braziliyada beynəlxalq festivalda sertifikata layiq görülüb
15:50 11 May 2021
Soljenitsının Nobel almasının gizlinləri
14:45 11 May 2021
İntəhasız acı nəğmə - Qorki haqqında esse
13:25 11 May 2021
Sevgiliyə gül uzadan əllərin tənhalığı - Ramil Əhməddən yeni şeirlər
12:00 11 May 2021
Tom Kruz mükafatlarından imtina etdi - Qalmaqal
11:30 11 May 2021
“Qarabağa sülh, sevgi və ümid” adlı xeyriyyə konserti keçiriləcək
10:26 11 May 2021
II Nikolayın qızı onun şəklini istədi, çar öz sarayına qonaqlığa çağırdı - Azərbaycanlı qaçağın film kimi həyatı
09:00 11 May 2021
Berlin Film Festivalı açıq havada keçiriləcək
17:35 10 May 2021
Musa Dədə əbədiyyət yaşında
15:51 10 May 2021
Çingiz Qənizadə: “Kəramət Böyükçölü maliyyələşdirib üstümə göndərənləri yaxşı tanıyıram” – Müsahibə
14:30 10 May 2021