news-inner
clock12:21 calendar-gray 13 May 2016 view-gray206 dəfə oxunub
view-gray206 dəfə oxunub

Təhlükədə yaşayan insanlar nəyə çevrilir?

Yuriy Bıkovdan üç film

Daim uçmaq təhlükəsi ilə, daim məhv olmaq təhlükəsi ilə yaşamaq insanları nəyə çevirir? Onlar bu seytnot vəziyyətdə nəyə qadirdirlər?

Rejissor Namiq Ağayevin müsahibəsində “Sənət yaşam gücü verməlidir” kimi bir fikir vardı. Çox haqlıdır. Amma bu gücü vermək üçün sənətkarın yaşam gücü almağa bir mənbəsi olmalıdır. Əvvəl-axır o da bir fərddir və sosial cəmiyyətdə yaşayır. Yaşayırsa, deməli, o da sosial faciənin içindədir.

Müasir rus kinematoqrafının təmsilçilərindən olan Yuriy Bıkovun filmlərində əsasən sosial təhlükənin içində yaşayan insanı, onun çıxılmaz vəziyyətini, çabalarını, insanların bu təhlükənin altında nəyə çevrildiklərini görürük. Bu çıxılmazlıqda qəhrəmanlar kimi tamaşaçı da qapı axtarır, amma orada o qapı görünmür. Məsələn, rejissorun “Axmaq” (“Durak”) filmində belə bir çıxış qapısı yoxdur.

Ailəsi ilə yataqxana tipli binada yaşayan, atası kimi santexnik işləyən tələbə Dmitri işini görərkən binalardan birinin lap elə bu gün sabah uçacağını öyrənir. Tipik bir vəziyyət: binanın istifadə müddəti bitib, təmir üçün ayrılan pullarsa vaxtaşırı yeyilib. Enini, uzununu, perpendikulyarlığını ölçəndən sonra Dmitri görür ki, bina nəinki uçacaq, hətta artıq uçmağa başlayıb. Dima bir bina insanı xilas etməlidir-orada qadınlar, uşaqlar var. Amma necə? Dimanın bu adamları xilas etmək üçün üz tutduğu sistem təhlükə anında bir-birini yeyən siçovullardan ibarətdir. Və siçovulların özünün də fəlsəfəsi var. Məmurlardan biri icra başçısına bu faşizm nəzəriyyəsini anladır. Bu nəzəriyyəyə görə “it günündə yaşayan” adamlara görə özünü təhlükəyə atmaq tamamilə mənasızdır, hətta nəticəsizdir.

Dimanın adamları təkbaşına xilas etmək cəhdləri də boşa çıxır. Daha bir acı isə onun bu çabalarına axmaqlıq kimi baxanların guya haqlı çıxmasıdır.

Bina çürük konstruksiyalı cəmiyyətin, sistemin obrazıdır. Daim uçmaq təhlükəsi ilə, daim məhv olacağın təhlükəsi ilə yaşamaq insanları nəyə çevirir? Onlar bu seytnot vəziyyətdə nəyə qadirdirlər?

“Axmaq”dan əvvəl çəkilmiş “Yaşamaq” (“Jit”) filmində də qəhrəman məhz bu vəziyyətə düşür və o öldürməyi seçir. Yaşamaq uğrunda öldürməyi. Bu təbii instinktdir, filmdə qəhrəmanlardan biri Andrey əminliklə bunu yoldaşı Mixailə izah edir, yaşamaq üçün öldürməlisən, didməlisən deyir. Sonda ovçu Mixail instinktlərə görə yox, məhz belə öyrədildiyinə görə yoldaşlıq etməli olduğu Andreyi öldürür. Yəni, filmdə dalana dirənən qəhrəman üçün çıxış görünməsə də tamaşaçı üçün balaca bir nəfəslik var: yol boyu bu iki insan bir-birinə nələrsə öyrədə bilir və bunun qarşılığını alır. Mixail Andreyə günahsız insana rəhm, yoldaşlıq, insanlıq fikrini ötürür. Və bunun qarşılığını alır-təqibçilər Mixaili girov götürəndə Andrey xilas yolu olan avtomobili yox, Mixailin həyatını qorumağı seçir. Mixail də Andreyə öyrətdiklərinin qarşılığını verir: son məqamda yaşamaq naminə yoldaşlıq, silahdaşlıq etdiyi Andreyi öldürür. Deməli, ən çıxılmaz vəziyyətdə də bir qapı var. Amma o qapını özün açıq qoymalısan ki, görüb çıxa biləsən.

“Mayor” filmində rütbəsindən istifadə edib məsuliyyətdən qaçmaq istəyən polis mayoru bunun nələrin bahasına başa gələcəyini təxmin etmir. Həyat çətindir, hamıya çətindir. Yüngüllük hissi yoxdur, reallıq dəmir kimi insanları əzir.

Bıkovun filmlərində musiqi çox azdır, bu, reallıq hissini qorumaq üçündür. Musiqi filmə tədricən gərginliyi və müşahidəçi dəqiqliyini artırmaq üçün seçilib (filmlərin musiqisi Bıkovundur). Bu tamaşaçıya, “burada”, “indi”, “bizim kimi” duyğusunu ötürür.

Bu “siçovul nəzəriyyəsinə” tabe olanlar başqa ölkədən, məsələn, “faşist Almaniyası”ndan gəlməyib, bizlərdən biridirlər. Onların da ailələri var, uşaqlarını sevirlər. Həm də heç kimə pislik arzulamırlar. Onlar özlərinə komfort istəyirlər, bu arzularında ilk baxışda vəhşi heç nə yoxdur. Amma bu rahatlığın ardında dəhşətli hallar yaşanır.

Heç kim istəmir belə hallar yaşansın. Yaşanan kimi də onu “aradan qaldırmaq” məmur proqramı işə düşür.

Bıkov normal görünənlərin arxasındakı ağılsızlığı, təhlükəni göstərir. Baxıb, ötürüb keçilən təhlükəni.

Sənət tamaşaçıya yaşam gücü verməlidir. Sənət insana mənəvi yaradılış olduğunu da hiss etdirməlidir. Amma, razılaşmalı və deyəsən barışmalıyıq ki, total təhlükə hissinin müşayiəti ilə bu hissiyyatı yaşamaq və ötürmək elə də asan məsələ deyil.

Bir dəfə teatrda məşqi kənardan izləyirdim. Rejissor aktyora rolunu izah edirdi:

“… Səhnədə müstəbid və ya əclaf görünmək lazım deyil. Belə obraz uydurmadır. Bax bizim Universitetde X. müəllimi tanıyırsan, elədirmi? Necə görünür? Çox normaldı. Hətta suyuşirindir. Ona konvert verirlər. Normal konvert. Normal pullar. Diplom almaq istəyən tələbə də normal oğlandır. Hörmət göstərən, mərifətli. Bəs anormal olan nədir? Anormal olan odur ki, biz tamaşa səhnəyə qoyanda normal oynaya bilən aktyor tapmırıq...”

news-inner-user
Aliyə

997 məqalə

Oxşar xəbərlər

Xəbər lenti

Ataqamdan yeni hekayə: Dişlək alma
09:00 04 Avqust 2020
Azərbaycan rəssamlarından Kazanda "Məxməri etiraflar"
17:03 03 Avqust 2020
Kim unudub məni yol ayrıcında? - Zərdüşt Şəfinin anım günü
15:58 03 Avqust 2020
Heyvanlar nə vaxtdan qurbana çevrildi? - Qurbanetmə aktının yaranması
14:53 03 Avqust 2020
Şəhid generalımız haqqında kitab nəşr edildi - Pulsuz paylanacaq
13:48 03 Avqust 2020
Şon Penn özündən 31 yaş kiçik qızla gizlin evləndi
13:08 03 Avqust 2020
Ramiz Rövşənin "Yenə bu şəhərdə üz-üzə gəldik" şeirinə rok yazıldı - Video
12:05 03 Avqust 2020
Məşhur aktyor dünyasını dəyişdi
11:14 03 Avqust 2020
Azərbaycan bəstəkarının musiqisi ABŞ festivalında səsləndirildi
10:33 03 Avqust 2020
Həbs olunan məşhur bəstəkarın Üzeyir bəyə məktubu: "Etdiyim başsız hərəkət məni sənət aləmindən ayırdı” - İlk dəfə
09:05 03 Avqust 2020
Şərif Ağayarın essesi Fransa mətbuatında
16:35 02 Avqust 2020
Səsin görüntüyə çevrilməsi və kinonun yaranışı - Cavid Təvəkkül yazır...
15:08 02 Avqust 2020
Kinematoqrafçılar İttifaqı Kulisin əməkdaşına mükafat verdi
13:45 02 Avqust 2020
Azərbaycan kinosunu düşünməyən məmurlar və tək qalmış gənc rejissorlar - Milli Kino Günü
12:02 02 Avqust 2020
Fəxrəddin Manafov: "İmkanım olsaydı, qadınları taxtda əyləşdirərdim" - Müsahibə
09:01 02 Avqust 2020
Salam Sarvanın kitabı Ukraynda nəşr olundu
19:07 01 Avqust 2020
İstanbul Film Festivalının qalibi açıqlandı
17:44 01 Avqust 2020
Məşhur rejissor vəfat etdi
17:00 01 Avqust 2020
Tbilisidə Nəriman Nərimanovun yubileyi qeyd olundu
16:33 01 Avqust 2020
“Azərbaycan kino sənəti tarixi” nəşr olunacaq
15:50 01 Avqust 2020