writer1

Şərif Ağayar

Məqalə sayı

521
clock11:59 calendar-gray 05 May 2016 view-gray194 dəfə oxunub
view-gray194 dəfə oxunub

Kitabını oxuyub, ağladım

Kulis.az Şərif Ağayarın “Sentimentallıq” essesini təqdim edir.

Sentimentallıq adətən sənətə əks ifadə kimi işlədilir. Hətta, aşağılayıcı, alçaldıcı ladı da var.

Nabokov Dostoyevski haqqında məşhur essesində yazıçının sentimentallığını bütün tərəflərdən bombardman edib və haqlı olaraq belə bir nəticəyə gəlib ki, bu hiss həmişə müsbət deyildir.

Dağıdıcı, yırtıcı, ziyanverici sentimentallıq da var.

Misal üçün, Hitler kifayət qədər sentimental adam olub. Bəzən şeir oxuyanda, musiqi dinləyəndə ağlayırmış. İkinci Dünya Savaşının o qədər böyük miqyas almasının səbəblərindən biri də Hitlerin sentimentallığıdır.

Mən bizim ədəbi mühitdə də zərərli sentimentallığı dəfələrlə müşahidə etmişəm. Adamlar əsəb zəifliyindən doğan həssaslığı çox zaman istedadla qarışıq salır. Məşhur ifadəni dəyişsək, sənət göz yaşlarına inanmır. Hətta sentimental əsərlərin özündə belə diqqət müəllifin yox, oxucunun duyğusallığına fokuslanır.

Öz yazdığı əsərdən təsirlənən yazıçı, öz komik roluna gülən aktyor qədər bayağıdır.

Hər hansı bir hadisə səni ağladacaq və sarsıdacaq qədər təsirləndiribsə, ilk əvvəl əsəb həkiminə getməlisən.

Təbii, sarsıntılar sənin böyük sənət əsəri yaratmağına da gətirib çıxara bilər. Həmin sentimentin sənət üçün faydalı olduğunu biz yalnız həmin əsəri oxuyandan sonra görə bilirik.

Azərbaycanda “Oxuyub ağladım, dəhşətdir!” – fikri ədəbi ölçüyə çevrilib. Predmet və hadisələrə duyğulanmaq isə istedad göstəricisidir.

Sentimentallıq əsəb və iradə zəifliyidir.

Sentimental adamın böyük əsər yaratmağa əsəbi və iradəsi çatmaz.

Bu cür adamlar həssas vəküsəyən, bəzənsə aqressiv və qəddar olurlar.

Sentimentallıq hisslərin həmişə yüksəlişi deyil, bəzən də alçalması, aşağılanmasıdır, pozitiv və neqativ mənada abartılmasıdır.

Sentimentallıq sənətdən çox cinayətlərə, dava-dalaşa, səhhət problemlərinə rəvac verir.

Nabokov sentimentallığa qarşı əla bir ifadə işlədir: uca hisslər!

Hissiz sənət yoxdur təbii ki, ancaq əsl sənət məhz sentimentallıqdan çox uca hisslərin ifadəsidir. Uca hisslərə isə biz sənət əsəri əlimizə gəlib çatandan sonra şahidlik edirik.

Hər kəs öz içində öz hisslərini uca hesab edə bilər və bu təbiidir. Bu ucalığa ətrafdakıların inanması və həmin hisslərə şərik olması üçün sənət lazımdır. Sənət yaratmaq üçünsə sənətkar olmalısan.

Bizi Maksim Qorkinin hekayələrini ağlaya-ağlaya, yoxsa gülə-gülə yazdığı maraqlandırmır. Bizə maraqlı olan, böyük yazıçının keçirdiyi acılı-şirinli hissləri necə çatdırmasıdır.

Sənətin dəyəri o hisslərdən çox , o hisslərin hansı bədii-estetik səviyyədə təqdim edilməsindədir.

Eyni zamanda, zarafat konusu bəzən ədəbiyyat adamları arasında səhv alğılanır. Hər uğurlu zarafat edən istedadlı şair və ya yazıçı deyildir, olsa, olsa istedadlı zarafat edəndir.

Tamam, razıyam, həssaslıq və yumor istedad göstəricisidir, ancaq istedad bütün bunlardan daha çox YAZIYLA İFADƏ EDƏ BİLMƏK bacarığıdır.

Dərin yaşamaq, dərin gülmək azdır, dərin yaşatmaq və dərin güldürmək lazımdır!

REKLAM

Yazarın digər yazıları

Xəbər lenti

Xalq artistinin oğlu vəfat etdi
01:53 10 İyul 2020
Azərbaycanlı alimin kitabı Avropa dillərində nəşr olunacaq
18:37 09 İyul 2020
Uşaqlar üçün tamaşa
17:56 09 İyul 2020
Təranə Vahidin Türkiyədə çap olunan hekayəsi: "Durna adam"
17:15 09 İyul 2020
Qızını ərə verən atanın ölümü
16:26 09 İyul 2020
İspaniyada Haqverdiyevə həsr olunmuş poçt markaları buraxıldı
15:47 09 İyul 2020
Qadına görə başına bəla gələn məşhurlar: onların arasında Müşfiq də var
15:08 09 İyul 2020
Məşhur sənətçi prezidentliyə namizəd olacaq
14:19 09 İyul 2020
Yaltaqlıq ən perspektivli valyutadır
13:30 09 İyul 2020
Uşaq təbəssümü
12:53 09 İyul 2020
Qorxu və təşviş insanı necə formalaşdırır? – Nazlı Əmirova ekzistensializmdən yazır...
12:30 09 İyul 2020
Bəhram Bağırzadənin həyat yoldaşı: "Hələ danışa bilmir"
11:48 09 İyul 2020
Cinsi yanğısını Facebookda söyüşlə soyudanlar
11:19 09 İyul 2020
Son 200 ilin ən yaxşı qəzəli – Mətn
10:46 09 İyul 2020
Elton Conun şərəfinə sikkə hazırlandı
10:09 09 İyul 2020
Sovet ordusunda üsyan edib almanlar tərəfə keçən azərbaycanlı - Amerikadan yazırlar...
09:01 09 İyul 2020
Moskvada teatrlar avqustun 1-dən açılır
18:54 08 İyul 2020
Uşaq tabutunda basdırılan kişi - Günel Natiqdən yeni hekayə
18:22 08 İyul 2020
Son 10 ilin ən yaxşı qorxu filmləri - Siyahı
17:49 08 İyul 2020
Venesiya Film Festivalı əvvəlki qaydada keçiriləcək
17:10 08 İyul 2020