writer1

Cəlil Cavanşir

Məqalə sayı

294
clock13:36 calendar-gray 12 Noyabr 2014 view-gray804 dəfə oxunub
view-gray804 dəfə oxunub

Namus ləkəsini qanla yuyanlar

Dionis, Odisseyin dərdlərini incələyib öz dərdlərini bilməyən dilçilərə, musiqi alətini kökləyib, öz həyatını “kökləyə” bilməyən musiqiçilərə, ədalətdən danışmağı bacarsa da ədalətli olmayanlara lağ edərmiş.

Mişel de Monten, “Necə yazmalı?”

Yazıçı Səfər Alışarlının Kulis.az saytındakı “Yazıçı nəyi necə yazmalıdır?” başlıqlı yazısı geniş polemika mövzusudur. Sadəcə yazının başlığını günlərlə müzakirə etmək olar.

Mən şəxsən yazıda qoyulan problemi aktual hesb edirəm və Səfər Alışarlının narahatlığını tam mənasıyla başa düşürəm. Amma problemə münasibətdə müəlliflə razılaşmaq fikrində deyiləm.

Konkret müzakirə olunan fikir;"Arvadım o qələti eləsydi, mən onun başını kəsərdim". – fikridir. Yazıçı əsərində hansısa personajın dilindən bu fikirləri səsləndirə bilərmi? Mənim fikrimcə bu mümkündür. Bu fikrin ifşaedici tonda işlədilməsi məqbuldur.

Ustad hesab etdiyim dəyərli yazıçımıza irad bildirmək fikrindən uzaq olsam da, bu fikirdəki mövqeyini bölüşmürəm.

Biz mental dəyərlərin və dinin hegemon olduğu, əxlaq anlayışının qurşaqdan aşağı qavranıldığı, namus cinayətlərinin törədildiyi bir cəmiyyətdə yaşayırıq. Namus cinayətləri və cəmiyyətin mental təfəkkürünün basqısı altında törədilən qətllər şəxsən bir yazıçı kimi məni də narahat edir. Bənzər situasiya ilə bağlı yüzlərlə nümunə göstərmək olar.

Yazıçı personajının psixoloji durumu açmaq, situasiyanı aydınlaşdırmaq və ya vəziyyətin ağırlığını göstərmək üçün hansı vasitədən istifadə etməlidir?

Mental düşüncəli, geriqafalı, xəyanətin qanla yuyulmasını normal hesab edən personaj necə ifşa olunmalıdır? Yazıçı bu iyrəncliyi necə yazmalıdır?

Bütün bu faciələri, qətlləri, insana qarşı vəhşi münasibəti pisləsəm də, vəziyyətin ağırlığını göstərmək üçün mən də məhz personajın dilindən – "Arvadım o qələti eləsydi, mən onun başını kəsərdim" cümləsini yazardım. Belə yazardım ki, personajın nadanlığı, gerizəkalılığı daha aydın, daha anlaşılan olsun.

Çünki Azərbaycan kişisi oxşar situasiyalarda məhz “başını kəsərəm”, “səni tikə-tikə doğrayaram”, “öldürərəm səni”, “səni öldürüb, sonra da gedib türmədə yataram” tipli ifadələr işlədir. Təəssüf ki, namus cinayətlərində günahkar bilinənlər həbsxanada da xüsusi münasibətlə qarşılaşır. Cəmiyyət gizli-gizli bu zehniyyətə heyranlıq duyur.

Qatilə – məsələn xəyanət etmiş qadının başını kəsən kişiyə, kişinin cinsi orqanını kəsən cinayətkara münasibətdə yazıçı tərəf tutursa və haqq qazandırırsa bu ən böyük əxlaqsızlıqdır. Amma ironiya edirsə, personajın dili ilə oxşar vəziyyət ifşa olunursa yazıçıya haqq qazandırmaq olar.

Bəs bu cür obrazı mətndə necə “danışdırmalıyıq”? Namusunu təmizləmək üçün personaj mütləq baş kəsib, qan tökməlidirmi? Bəli, mental personajları, cəmiyyətin bağrından qopub gələn “namus, qeyrət, əxlaq” keşikçilərini bu şəkildə ifşa etmək lazımdır. Onların danışıq tərzi, düşüncəsi və həyata baxışı məhz öz dilindən, öz ifadə tərzi ilə ifşa olunmalıdır.

Yazıçı bu məqamda güzgü rolunu oynamalı, cəmiyyəti özünə tanıtmalı və ifşa etməlidir.

Səfər Alışarlının dediyi kimi yazıçı “bu faciələri görən, onlara acıyan və onların azalmasını istəyən”dir.

Düşünürəm ki, yazıçı personajın dilindən “ölümdən qat-qat acı və ağır” ifadələr yazmaqla fiaskoya uğrayar və prosesi, situasiyanı anlamayan yabançı təsiri bağışlayar. Qısacası, bu cür münasibət mənim fikrimcə uğursuzdur.

Yazıçı bu yolu seçsə televiziyaların dublyaj zamanı “Fuck your mother” ifadəsini “Sənin anan düz eləmədi” kimi səsləndirən aktyora bənzəyəcək…

Yazıçı ifşa etməli, yeri gələrsə məzələnməli, bu zehniyyəti ələ salmalı, lağ etməlidir.

Yazıçının mirzədən, qəzet reportyorundan da fərqi məhz bu incə məqamdadır…

REKLAM

Yazarın digər yazıları

Xəbər lenti

Türklər Nəsimi və Füzulinin həyatından film çəkir
18:12 06 Avqust 2020
Bizimki kimi özgələrin kefinə əsir olan heç bir dil yoxdur - Çağdaş türkcəmizə görə borclu olduğumuz esse
17:08 06 Avqust 2020
Qremmi mükafatçısı həbs olundu
16:41 06 Avqust 2020
Azərbaycanlı gənclərin Gürcüstanda yaratdığı teatrın açılışı oldu
15:57 06 Avqust 2020
Həsrətin gizli öpüşlərində güzgüləndi - Şeir
15:02 06 Avqust 2020
Məşhur musiqiçi Trampı məhkəməyə verdi
14:21 06 Avqust 2020
Türkiyədə nazir olan, övladına Atatürkün adını qoyan, ömürlük həbs cəzasına məhkum edilən azərbaycanlı yazıçı – Maraqlı faktlar
13:32 06 Avqust 2020
Vladimr Sorokindən yeni kitab
12:44 06 Avqust 2020
Çörək, dərman, kitab... - Operativ Qərargaha təklif
11:58 06 Avqust 2020
Ziyalılar karantinlə bağlı müraciət etdi
11:16 06 Avqust 2020
Məşhur rejissordan yeni film gəlir - Treyler
10:38 06 Avqust 2020
"Min bir gecə" Vyanada nümayiş olundu
10:04 06 Avqust 2020
İtin kolbasasını uşağına verdiyi üçün villadan qovulan fəhlə - Varisin yeni hekayəsi
08:59 06 Avqust 2020
Kinematoqrafçılar İttifaqı Ayaz Salayevi mükafatlandırdı
18:57 05 Avqust 2020
Masaya dağılmış qırmızı şərab - Mehriban Ələkbərzadəyə...
18:12 05 Avqust 2020
Şamaxıda antik dövrə aid nekropol tapıldı - Fotolar
17:41 05 Avqust 2020
Plastik əməliyyat zamanı dünyasını dəyişdi, bir il sonra səbəbkar həkim də stressdən öldü - Cahandar ağanın qızının faciəvi sonu
17:11 05 Avqust 2020
Məşhur yazıçı həbs olundu
16:28 05 Avqust 2020
Stiven Kinqdən yeni roman
14:50 05 Avqust 2020
Nə düşünürsən, Günel? - Orxan Həsəni yazır...
14:21 05 Avqust 2020