Bu gün görkəmli italyan şair, Nobel mükafatı laureatı Cozue Karduççinin doğum günüdür.

Kulis.az bu münasibətlə sənətçi haqqında maraqlı materialı təqdim edir.

İtaliya ədəbiyyatı tarixinin ən qüdrətli və barışmaz simalarından olan Cozue Karduççi həm də İtaliya ədəbiyyatında Nobel mükafatına layiq görülmüş ilk şəxsdir. O, sadəcə şair, professor və senator deyildi; o, XIX əsr İtaliyasının siyasi və mənəvi baxımdan ən təlatümlü dövründə, milli birləşmə və dövlətləşmə illərində millətin ruhunu ayağa qaldıran əsas qüvvələrdən biri idi.

Karduççi yalnız şeir yazmırdı; o, qələmi ilə parçalanmış xalqı döyüşə səsləyir, Roma imperiyasının qədim əzəmətini dirçəltməyə çalışırdı. Şair katolik kilsəsinin doqmalarına və həddən artıq sentimentallaşmış romantizmə qarşı barışmaz savaş elan etmişdi.

Cozue Karduççi 27 iyul 1835-ci ildə Toskana vilayətinin Val-di-Kastello kəndində anadan olub. Şairin xarakterinin formalaşmasında həkim olan atasının siyasi baxışları həlledici rol oynayıb. Atası Françesko Karduççi İtaliyanın müstəqilliyi uğrunda gizli mübarizə aparan "Karbonarilər" cəmiyyətinin fəal üzvü idi. 1831-ci il qiyamlarında iştirak etdiyinə görə hökumətlə problemlər yaşayan ata, ailəsi ilə birlikdə tez-tez yaşayış yerini dəyişmək məcburiyyətində qalırdı.

Gənc Cozue uşaqlığını Toskananın vəhşi və füsunkar təbiəti ilə əhatə olunmuş Maremma bölgəsində keçirdi. Bu sərt təbiət mənzərələri onun sonrakı poeziyasının əsas motivinə çevrildi.

Uşaq yaşlarından atasından latın dilini, antik Roma tarixini və klassik ədəbiyyatı öyrənən Cozue, antik şairlərin misralarını və Dantenin "İlahi Komediya"sını əzbərləyirdi. Məhz bu tərbiyə onda katolik kilsəsinin mistisizminə və romantiklərin "ağlamalı" ədəbiyyatına qarşı nifrət, antik dünyanın pütpərəst, cəsur və bədən gözəlliyini uca tutan fəlsəfəsinə isə sonsuz heyranlıq yaratdı.

Pizadakı Ali Normal Məktəbdə filologiya təhsili aldıqdan sonra o, gənc yaşlarından müəllimliyə başladı. 1860-cı ildə, cəmi 25 yaşı olanda, İtaliyanın maarif naziri Terenzio Mamiani onun qeyri-adi istedadını görərək Karduççini Bolonya Universitetinin İtalyan ədəbiyyatı kafedrasının müdiri təyin etdi. O, bu vəzifəni düz 44 il (1904-cü ilə qədər) icra edərək İtaliyanın bir neçə nəsil ziyalısını yetişdirdi.

O dövrdə İtaliyada dini kədəri və qeyri-maddi dünyanı vəsf edən romantizm hökm sürürdü. Karduççi isə həmfikirləri ilə birgə klassisizmin bayrağını qaldıraraq İtaliya ədəbiyyatını Avropa romantizminin "zəifliyindən" təmizləməyi qarşısına məqsəd qoydu.

Bu ədəbi mübarizənin ən səs-küylü və qalmaqallı zirvəsi şairin 1863-cü ildə yazdığı "Şeytana qəsidə" poeması oldu. Əsər katolik kilsəsində və mühafizəkar cəmiyyətdə zəlzələ effekti yaratdı.

Lakin Karduççinin "Şeytan"ı dini anlamdakı şər qüvvə deyildi. Şair üçün Şeytan insan şüurunun azadlığını, elmi tərəqqini, kilsə doqmalarına qarşı qiyamı və müasir sivilizasiyanı təmsil edirdi. O, xristianlığı insanın azad düşüncəsini kölələşdirən qaranlıq kimi görür, Şeytanı isə insanlığa işıq gətirən Prometey kimi vəsf edirdi:

"Sənə salam olsun, ey Şeytan, Ey qiyamın ruhu, ey şüurun azad gücü! Əsrlərin buxovunu qıran sənə salam olsun!"

Kilsə bu poemaya görə ona "dinsiz və kafir" damğası vursa da, əsər azadlıqsevər gənclər və elm adamları üçün yeni dövrün manifestinə çevrildi.

Karduççinin cəmiyyət qarşısındakı polad kimi möhkəm, döyüşkən obrazının arxasında ağır şəxsi faciələr gizlənirdi.

1857-ci il: Ən çox sevdiyi qardaşı Dante naməlum şəraitdə intihar etdi.

1858-ci il: Qardaşının dərdinə dözə bilməyən atası vəfat etdi. Gənc Cozue birdən-birə ailənin yeganə himayədarına çevrildi.

1870-ci il: Şair qardaşının xatirəsinə adını Dante qoyduğu, hələ 3 yaşı tamam olmamış kiçik oğlunu qəfil xəstəlikdən itirdi.

Ağır İtki: Bu faciədən bir neçə gün sonra anası İldegonda da dünyasını dəyişdi.

Körpə oğlunun ölümü şairi dərin bir depressiyaya qərq etdi. O, italyan ədəbiyyatının ən hüznlü elegiyalarından biri olan "Qədim fəğan"ı məhz bu zaman qələmə aldı:

"Ağac yenidən çiçək açır, yaşıl budaqlarında al-qırmızı nar çiçəkləyir. Lakin sən, mənim solmuş qönçəm, sən ki mənim qaranlıq, soyuq həyatımın yeganə işığı idin, artıq geri dönməyəcəksən. Sən indi soyuq torpağın altındasan, günəş də səni isidə bilmir, sevgi də səni oyada bilmir..."

***

1877-ci ildən etibarən Karduççi bütün Avropa poeziyasında misilsiz bir eksperiment sayılan "Barbar qəsidələri" silsiləsinə başladı. O, qədim yunan və latın poeziyasının ölçülərini müasir italyan dilinə tətbiq edirdi. Bu cəsarətli addım onu İtaliyanın "Milli Şairi" səviyyəsinə yüksəltdi.

Gəncliyində alovlu respublikaçı və monarxiyanın amansız düşməni olan şairin siyasi baxışları 1878-ci ildə dəyişdi. İtaliya Kraliçası Marqaritanın Bolonyaya səfəri zamanı şairə göstərdiyi dərin ehtiram Karduççinin monarxiyaya qarşı sərt münasibətini yumşaltdı. O, kraliçaya qəsidə yazdıqda radikal dostları onu xəyanətdə günahlandırsalar da, Karduççi üçün əsas məsələ siyasi rejim deyil, parçalanmış İtaliyanın milli birliyinin qorunması idi. 1890-cı ildə kral tərəfindən ona Senator rütbəsi verildi.

1904-cü ildə ağır iflic və revmatizm səbəbindən Karduççi 44 illik müəllimlik fəaliyyətinə son qoydu.

1906-cı ildə İsveç Akademiyası Ədəbiyyat üzrə Nobel mükafatını ona təqdim etdi. Mükafat “Onun poetik yaradıcılığının təravəti, gücü, klassik enerjisi və lirizminə görə” verilmişdi. Bu, İtaliya üçün böyük tarixi zəfər olsa da, şair yataq xəstəsi olduğu üçün Stokholma gedə bilmədi. İsveç Akademiyasının səfiri mükafatı şairin Bolonyadakı evində, onun yatağı başında təqdim etməli oldu.

Mükafatı aldıqdan bir neçə ay sonra – 16 fevral 1907-ci ildə 71 yaşlı şair vəfat etdi. Minlərlə insanın qatıldığı dəfn mərasimi ümumxalq matəminə çevrildi.

Şeirləri bu gün də İtaliyanın bütün məktəb proqramlarının ayrılmaz hissəsidir.

Bolonyadakı evi və 40 mindən çox nadir kitabdan ibarət şəxsi kitabxanası milli sərvət elan edilərək muzeyə çevrilib.

Onun poetik üslubu Qabriele D'Annunsio kimi nəhəng italyan yazıçılarının yaradıcılığına birbaşa təsir göstərib.

Cozue Karduççi bu gün də italyan xalqı üçün sadəcə keçmişin böyük şairi deyil, həm də azadlığın, elmin, dilin saflığının və vətən sevgisinin sarsılmaz simvoludur.

• Güzgüdə özündən başqa heç nə görməyənlər
• Elnarə Abdullayevaya ağır itki
• Hollivudda süni intellekt qalmaqalı - Saxta "aktrisa" baş rola çəkilir