Uzaqdan baxanda gümüşü çalarlı Hami Pterozavr Muzeyi sanki Marsdakı kosmik bazanı, yuxarıdan baxanda isə qumun içindəki dinozavr yumurtaları toplusunu xatırladır. Çinin şimal-qərbindəki Qobi səhrasında yerləşən bu yeni turizm məkanı dinozavrlarla qohum olan qədim uçan sürünənlərin - pterozavrların yüzlərlə təsirli daşlaşmış qalığını (fosilini) nümayiş etdirir.

Kulis.az The Guardian nəşrinə istinadən xəbər verir ki, öz tarixəqədərki eksponatlarını əks etdirməkdən savayı, binanın özü də müasir dövrün əsl memarlıq nümunəsidir. Yeraltı sərgi zalları, nəhəng işıq qıfları və geniş günəş enerjisi parkları ilə layihələndirilmiş muzey son dərəcə sərt iqlim şəraitinə tab gətirməklə yanaşı, ekoloji cəhətdən dayanıqlı şəkildə fəaliyyət göstərə bilir.

Muzeyin direktoru və Çin Elmlər Akademiyasının paleontoloqu Van Syaolin bildirir ki, Hami bölgəsi yandırıcı yay ayları ilə məşhurdur. Burada havanın temperaturu 55°C-ni (131°F) keçə, yer səthinin temperaturu isə 80°C-yə çata bilir. Hamidə 20 il ərzində qazıntı işləri aparmış Syaolinin sözlərinə görə, şiddətli küləklər və qum fırtınaları ərazini tez-tez cənginə alır.

Syaolin qeyd edir ki, qorxuducu təbiət şəraitinə baxmayaraq, muzeyin məhz bu ərazidə tikilməsi elmi baxımdan olduqca vacibdir, çünki fosillər məhz burada aşkar edilib. Onun sözlərinə görə, fosillərin tapıldığı yerdə saxlanılması kövrək qalıqları qoruyur və ziyarətçilərə onları öz geoloji kontekstində görmək imkanı verir.

Beş sərgi zalını gəzən ziyarətçilər Syaolinin komandası tərəfindən aşkar edilmiş qiymətli fosilləri, o cümlədən təxminən 130 milyon il əvvəl bu ərazidə yaşamış pterozavrın həm alt və üst çənələrini, həm də baş pipiyinin yumşaq toxuma strukturlarını qoruyub saxlamış unikal qalığı görə biləcəklər.

Layihənin müəllifi olan Pekin mərkəzli "Turenscape" şirkətinin memarı Xuay Kayfen deyir ki, 8000 kvadratmetrlik muzeyin böyük hissəsi temperaturun xeyli aşağı olduğu yerin 8 metr dərinliyində inşa edilib və bu da yayda binanın sərin qalmasına kömək edir. Qışda temperatur -20°C-dən aşağı düşəndə isə bu konstruksiya muzeyin isti qalmasını təmin edir.

Layihədə iştirak etməyən, ABŞ-nin Nebraska-Linkoln Universitetinin landşaft memarı və dosenti Van Yuciya bildirir ki, binanın əsasən yerin altında yerləşməsi və yerin üstündə yeddi girişinin olması muzeyə enerjidən maksimum səmərəli istifadə etməyə şərait yaradır. Tikilinin böyük hissəsi küləyin, qumun, günəş istisinin birbaşa təsirindən, eləcə də səhrada gecə ilə gündüz arasındakı kəskin temperatur fərqlərindən qorunur. "Bütün bunlar o deməkdir ki, sizə qat-qat az kondisioner sistemi lazım olur", – deyə Yuciya vurğulayır.

Ehtiyat məqsədilə kondisionerlər quraşdırılsa da, muzeydə sərin havanın aşağı enməsinə, isti havanın isə yuxarı qalxaraq çölə çıxmasına imkan verən təbii havalandırma şaxtaları mövcuddur. "Turenscape" şirkətinin hesablamalarına görə, muzey yerüstü analoji bina ilə müqayisədə kondisioner üçün sərf olunan elektrik enerjisi istehlakını 94% azalda bilir. Bu, ildə 223 421 kilovat-saat elektrik enerjisinə qənaət deməkdir ki, bu da Böyük Britaniyadakı orta statistik bir evi 89 il ərzində enerji ilə təmin etməyə kifayətdir.

Lakin səhradakı yeraltı məkan memarlar qarşısında başqa bir çətinlik də yaratmışdı: işıqlandırma. Komanda içəriyə mümkün qədər çox təbii işıq buraxmaq üçün tavandan döşəməyə qədər uzanan nəhəng, yarımşəffaf qıflardan istifadə edib. "Turenscape"in məlumatına görə, bu konstruksiyalar muzeyin süni işıqlandırmaya olan ehtiyacını təxminən 50% azaldaraq ildə 84 672 kilovat-saat elektrik enerjisinə qənaət edir.

Muzey "Turenscape" şirkətinin təsisçisi, mərhum çinli landşaft memarı Koncyan Yunun tamamladığı son layihələrdən biri olub. Yu şəhər ərazilərində daşqınların qarşısını almaq üçün təbiətdən istifadə edən "süngər şəhərlər" konsepsiyasının müəllifi kimi tanınırdı.

Muzeyin günəş enerjisi parkı və enerji saxlamaq üçün batareyalardan ibarət öz mikro-elektrik şəbəkəsi var. Günəş parkı muzeydən təxminən 1 kilometr aralıda yerləşir və yuxarıdan baxıldıqda onun konturları pterozavr siluetini xatırladır. Xuayın sözlərinə görə, bu parkın ildə 22,4 giqavat-saatdan çox elektrik enerjisi istehsal edəcəyi gözlənilir ki, bu da muzeyin öz tələbatını ödəməyə tamamilə kifayətdir. Bununla belə, enerji təhlükəsizliyini təmin etmək üçün muzey yaxınlıqdakı Hami şəhərinin elektrik şəbəkəsinə də qoşulub.

Muzey həmçinin Haminin su təchizatı şəbəkəsinə birləşdirilib, lakin burada məişət-çirkab sularını ("boz suyu") toplamaq, emal etmək və yenidən istifadəyə qaytarmaq üçün daxili təkrar emal sistemi fəaliyyət göstərir. "Burada — Qobi səhrasında su qızıl qiymətinədir", – deyə Syaolin qeyd edir.

Yuciya hesab edir ki, bu muzey binanın təbii mühitlə mübarizə aparmaq əvəzinə, ona uyğunlaşmaq üçün necə layihələndirilə biləcəyinin parlaq nümunəsidir. Onun sözlərinə görə, texnologiya insanlara səhrada lüks kurortlar tikməyə və onları sərin saxlamağa imkan versə də, belə layihələr nəhəng miqdarda enerji və resurs tələb edir: "Binanı ətraf mühitdən təcrid etmək üçün tamamilə texnologiyaya arxalanmaq əvəzinə, artıq mövcud olan təbii şəraitlə mümkün qədər həmahəng işləmək daha məntiqlidir".

Bu cür yanaşmanın digər nümunələri arasında dəniz səviyyəsinin qalxması probleminə cavab olaraq Rotterdamda tikilmiş üzən sərgi pavilyonunu, şəhər daşqınlarının qarşısını almaq məqsədilə Banqkokda salınmış maili səthli nəhəng parkı və sakinlərinin sərin qalmasına kömək etmək üçün İranda ilbiz qabığı formasında inşa edilmiş evi göstərmək olar.

Bu konsepsiya quraq ərazilər üçün xüsusilə əhəmiyyətlidir. "Bu yerlər şəhər deyil; siz pul ödəsəniz belə, arzuladığınız təməl infrastruktura və ya resurslara hər zaman sahib ola bilməzsiniz, çünki pul sehrli çubuq deyil", – deyə Yuciya əlavə edir.

Təbii fəlakətlərlə mübarizə aparan binaların və parkların layihələndirilməsi Koncyan Yunun bütün karyerası boyu davam edən əsas mövzu olub və "Turenscape"in baş memarı Cinyi Xvanqın fikrincə, bu muzey də istisna deyil.

"Dünyamız quruyur. Səhralar və quraq zonalar genişlənir. Şəhərlər istiləşir. Tikili mühitin getdikcə daha böyük hissəsi bir vaxtlar tikinti üçün yararsız hesab edilən iqlim qurşaqlarına doğru sıxışdırılır", – deyə Xvanq bildirir. – "Əgər biz eyni köhnə fərziyyələrlə - kip qapalı qutularla, şüşə fasadlarla və mexaniki iqlim nəzarəti ilə layihələndirməyə davam etsək, bu landşaftların heç cür fəda edə bilməyəcəyi son resursları da sərf edəcəyik".

• "Təcrübə -insanların öz səhvlərinə verdiyi addır..." - Oskar Vayldın sitatları
• Cəbrayıl Şəhəri Günü təntənəli şəkildə qeyd olundu
• Mövlud Süleymanlı: "Tarix bütün dövrlərdə Heydər Əliyevi xatırlayacaq..." - Tarixi Şəxsiyyət