"Rus sektorunun super savadlı, vətənpərvər uşaqları..." - Qismət Rüstəmov

Qismət Rüstəmov

Qismət Rüstəmov

21 fevral 2025
# 11:10

Kulis.az Qismət Rüstəmovun yeni yazısını təqdim edir.

Dil davası haqqında

Bu gün bizim dünyada çoxsaylı örnəkləri olan, çox əhəmiyyətli postkolonial (müstəmləkə sonrası) diskursa ehtiyacımız var. Bunu formalaşdırsaq, reperturarımıza daxil edə bilsək, elə bilirəm, müzakirələrin yeni müstəvisinə keçə biləcəyik.

Postkolonial araşdırmaların ədəbiyyat qanadından bir az məlumatım var.

Məsələn, Dominikan yazıçı Cin Risin "Geniş Sarqosa dənizi" adlı romanına bu araşdırmalarda çox istinad edilir. Sözügedən romanda Cin Ris dünyaca məşhur Şarlotte Brontenin "Ceyn Eyr" əsərini postkolonial perspektivlə yenidən yazıb. Müəllif deyir ki, Brontenin romanında Ceyn Eyrin öz məqsədinə çatmasının bir səbəbi də əsərdə onun rəqibi olan karibli Berta Meysonun sıradan çıxarılmasıdır. Ris öz əsərində Ceyn Eyrdəki əhvalatları Bertanın gözündən yenidən yazır, alternativ rakursu müzakirə müstəvisinə daxil edir.

İndi bu perspektivdən baxsaq, müzakirənin bir tərəfinə "rus sektorunun super savadlı, vətənpərvər uşaqları", o biri tərəfinə "qəsəbəyə kasaba deyən korlanmış gəncləri" qoymaq tərəziyə əvvəldən barmaq eləməkdir. Ümumiyyətlə, lap əvvəldən bu tendensiya var, məsələn, KVN-şiklər 90-cı illərdəki səhnəciklərində belə zarafatlar edirlər: bir yanda rus dilini bilməyən çuşka kateqoriyası, o biri yanda TRT-də "kızlar əl-ələ verin" mahnısına qulaq asanlar. Həmin diskursdur, başqa formada təkrarlanır. Bu, məncə, elə postkolonial araşdırmalar pəncərəsindən araşdırılmalı məsələdir. Ədəbi mətnlərimizdə, bu tendensiyanın izlərini, yəqin, daha çox tapmaq olar.

Bu məqamda istəyirəm bir anlayışı da düşüncə və müzakirə menyumuza təklif edim, bəlkə, nə vaxtsa kiminsə ağlına batar, işinə yarayar. Siyasi mənada müstəmləkədən qurtulmağa və arınmaya de-kolonializm deyilir, ancaq ona bənzəyən, bəzən onunla qarışdırılan başqa bir anlayış da var, onu dilimizə "kolonial düşüncə" (de-coloniality) kimi çevirmək olar.

"Dekolonial düşüncə" anlayışı müstəqil olduqdan sonra, düşüncə və məişət həyatında davam edən müstəmləkəçilik modellərini araşdırır və post-kolonial araşdırmaların buna diqqət etməsini irəli sürür. Xüsusilə, epistemoloji müstəvidə, yəni düşüncə həyatında kolonial iyerarxiyaların varlığını qabardır. Yəni, təxminən, anti-utopik "Blade runner" filmindəki kimi soruşur: Əminsən ki, bu xatirənin həqiqi yiyəsi sənsən?

# 3703 dəfə oxunub

Oxşar xəbərlər

APA TV-də yeni veriliş - “PARADOKS”

APA TV-də yeni veriliş - “PARADOKS”

22:49 17 noyabr 2026
Rusiyalı model vəfat etdi

Rusiyalı model vəfat etdi

18:43 17 noyabr 2026
Göbəklitəpənin tarixi mirasını miqrant uşaqların taleyi ilə birləşdirən film təqdim olundu

Göbəklitəpənin tarixi mirasını miqrant uşaqların taleyi ilə birləşdirən film təqdim olundu

18:02 17 noyabr 2026
Tural Turan beynəlxalq mükafata layiq görüldü

Tural Turan beynəlxalq mükafata layiq görüldü

17:32 17 noyabr 2026
Gənc aktrisa vəfat etdi

Gənc aktrisa vəfat etdi

17:14 17 noyabr 2026
Klimtin əsəri hərraca çıxarılır - 80 milyon dollara

Klimtin əsəri hərraca çıxarılır - 80 milyon dollara

16:39 17 noyabr 2026
#
#
Ana səhifə Reels Yazarlar Xəbərlər