news-inner
clock08:45 calendar-gray 14 Aprel 2014 view-gray1194 dəfə oxunub
view-gray1194 dəfə oxunub

Nəhənglərin döyüşü-Sartr və Nabokov

Yazıçılar ürəyi yumşaq, sakit insan təsiri bağışlasalar da, zaman-zaman bir-birlərinə acı sözlər deməkdən, sərt tənqidlərdən çəkinməyiblər. Məsələn, elə Vladimir Nabokov və Jan Pol Sartr kimi.


Yazıçıların düşmənçiliyi 1939-cu ildə Sartrın Nabokovun “Ümidsizlik” romanı haqqında yazdığı qısa məqalə ilə başlayıb. Sartr yazmışdı:

“Cənab Nabokov həqiqətən istedadlıdır, amma çox köhnəlmiş üslubu var. O, bu qəribə, mənasız romanını ustadı Dostoyevskinin “Yeniyetmə”, “Əbədi ər”, “Yeraltından qeydlər” əsərlərinə oxşatmağa çalışıb. Fərq ondadır ki, Dostoyevski yaratdığı obrazlara inanırdı. Cənab Nabokov isə obrazlarına inanmadığı kimi romanın içindəki sənətə də inamını tamamilə itirmiş kimi görünür”.

Nabokov bu yazını oxuyandan sonra Sartrı “axmaq bir məqalə yazan kommunist tənqidçi” adlandırıb.

Ancaq Nabokovun intiqamı bir cümlə ilə bitməyib; Düz 10 il sonra Sartrın “Ürəkbulanma” romanının ingiliscəyə tərcümə olunmasından sonra Nabokov “Nyu-York Tayms”a kitab haqqında yazı yazıb.

İndi də onun yazdıqlarını oxuyaq və fikirləşək: onlar bir-birlərinə qarşı niyə belə aqressiv olub?

“Zarafat anlayışınız yoxdursa, diş həkiminin hər dəfə səhv diş çəkməyi sizə gülməli gəlməz. Nədənsə nəşriyyatlar və tərcüməçilər həmişə belə edirlər. Cənab Aleksandrın (kitabın ilk tərcüməçisi Lloyd Aleksandr – red.) səhvlərindən uzun-uzadı yazmayacağam. Ancaq bəzilərini qeyd etmək istərdim:

1. “Yığdığı var-dövləti ilə gənc əri satın alan qadın” cümləsini tərcüməçi “Özünü və var-dövlətini gənc ərinə bəxş edən qadın” kimi dəyişdirib.

2. “Pəjmürdə və bəd niyyətli görünürdü” cümləsindəki sifətlər cənab Aleksandrın başını elə qarışdırıb ki, cümlənin sonluğunu gətirə bilməyib və kiminsə bu boşluğu dolduracağını güman edib. Ancaq boşluğu heç kim doldurmayıb və ingiliscə tərcümədə cümlənin sonu “görünüşü” sözü ilə bitib.

3. Fransız yazıçı Guehennodan verilən bir istinadı tərcüməçi “Gehennalı qoca kişi” kimi çevirib.

Daşıdığı ədəbi dəyərə baxanda “Ürəkbulanma”nın çevrilməli əsər olub-olmadığı isə ayrıca müzakirə mövzusudur. Xeyli ağır görünən, əslində isə başıboş mətn Barbus (yazıçı Anri Barbus – red.), Selin (yazıçı Lui-Ferdinant Selin- red.) və bu kimi digər ikinci dərəcəli yazıçıların məşhurlaşdırdığı yazı üslubudur. Əsər Dostoyevskinin ən pis əsərinin qaralamasından da, melodramatik rusların çox şeydə borclu olduqları Ejen Syudan da arxada bir yer tutur. Kitab əslində, bir sıra inandırıcı olmayan səyahətlərdən sonra Normandiyaya gedərək tarixi araşdırmalarını yekunlaşdırmaq istəyən Antuan Rokentinin gündəlikləri kimidir (“Cümə”, “saat 11” kimi sönük qeydlər).

Rokentin kafe və kitabxana arasında veyllənəndə çoxdanışan bir homoseksuala rast gəlir, onunla razılaşıb gündəlik yazır və axırda arvadı ilə uzun, sıxıcı söhbət edir. Kafedəki qramofondan gələn amerikan mahnısına da böyük diqqət ayrılıb. Mahnının müəllifini göydələnin iyirminci qatında mahnı bəstələyən, xəfif təraşlı, barmaqlarına çoxlu üzük taxmış bir bruklinli kimi təsəvvür edir. Hava dəhşət istidir. Bu vaxt bəstəkarın bir dostu gəlir, cibindəki içki şüşəsini çıxarır və likorları böyük qurtumlarla içir və işlərinə davam edirlər. Reallıq isə başqadır; əziyyət çəkib araşdırdım və məlum oldu ki, bu, Sofi Takerin oxuduğu və kanadalı Şelton Bruksun yazdığı adi mahnıdır.

Kitabın kulminasiya nöqtəsi Rokentinin ürəkbulanmasıdır ki, bu da onun gülünc, bir tərəfdən də real dünyanın təsirindən qaynaqlandığını başa düşdüyü andır. Heyf ki roman baxımından hər şey ancaq müəyyən zehni səviyyəyə qədər gəlir. Əgər yazıçı yaratdığı köməyə möhtac obrazlar vasitəsilə öz düşüncələri və fəlsəfi xəyallarını qəbul elətdirməyə çalışırsa, bu istedad istəyən işdir. Həmin dünyanı yaradanda yazıçının Rokentin ilə heç bir münaqişəsi olmayıb. Onsuz bir dünya yaratmağı sənətin bir hissəsinə çevirmək isə Sartrın gücü daxilində deyildi”.

news-inner-user
Rəna Nevzat

298 məqalə

Oxşar xəbərlər

Xəbər lenti

Azərbaycanlı alimin kitabı Avropa dillərində nəşr olunacaq
18:37 09 İyul 2020
Uşaqlar üçün tamaşa
17:56 09 İyul 2020
Təranə Vahidin Türkiyədə çap olunan hekayəsi: "Durna adam"
17:15 09 İyul 2020
Qızını ərə verən atanın ölümü
16:26 09 İyul 2020
İspaniyada Haqverdiyevə həsr olunmuş poçt markaları buraxıldı
15:47 09 İyul 2020
Mikayıl Müşfiq qadına görə öldürülüb - İddia
15:08 09 İyul 2020
Məşhur sənətçi prezidentliyə namizəd olacaq
14:19 09 İyul 2020
Yaltaqlıq ən perspektivli valyutadır - Qorxmaz Quliyev yazır...
13:30 09 İyul 2020
Uşaq təbəssümü
12:53 09 İyul 2020
Qorxu və təşviş insanı necə formalaşdırır? – Nazlı Əmirova ekzistensializmdən yazır...
12:30 09 İyul 2020
Bəhram Bağırzadənin həyat yoldaşı: "Hələ danışa bilmir"
11:48 09 İyul 2020
Cinsi yanğısını Facebookda söyüşlə soyudanlar
11:19 09 İyul 2020
Son 200 ilin ən yaxşı qəzəli – Mətn
10:46 09 İyul 2020
Elton Conun şərəfinə sikkə hazırlandı
10:09 09 İyul 2020
Sovet ordusunda üsyan edib almanlar tərəfə keçən azərbaycanlı - Amerikadan yazırlar...
09:01 09 İyul 2020
Moskvada teatrlar avqustun 1-dən açılır
18:54 08 İyul 2020
Uşaq tabutunda basdırılan kişi - Günel Natiqdən yeni hekayə
18:22 08 İyul 2020
Son 10 ilin ən yaxşı qorxu filmləri - Siyahı
17:49 08 İyul 2020
Venesiya Film Festivalı əvvəlki qaydada keçiriləcək
17:10 08 İyul 2020
Qarabağda “iki” alıb, sinifdə qaldığım Vətən - Ramiz Qusarçaylıdan şeirlər...
16:23 08 İyul 2020