writer1

İbrahim Nəbioğlu

Məqalə sayı

28
clock11:55 calendar-gray 03 Dekabr 2013 view-gray2222 dəfə oxunub
view-gray2222 dəfə oxunub

Tanrının hissəcikləri

Bütün dünyada birinci xəbər oldu, “Tanrının hissəcikləri tapıldı” deyə yer-yerindən oynadı. 1964-də nəzəri olaraq ortaya atılan və 50 ildir eksperimental təsdiqini gözləyən, populyar ədəbiyyatda “Tanrı hissəciyi”, fiziklərin isə “Higgs Bozonu” adlandığı hissəciklər üzərindəki “qaranlıq pərdə” nəhayət qalxmağa başladı. Özəl marağımdan dolayı mövzu ilə bağlı əlimə nə keçsə oxuyuram. Mütəmadi olaraq Azərbaycan mediasını da izlədiyim üçün gördüm ki, bizdə adındakı bütün sehr və gizəmə baxmayaraq nə “Tanrının hissəcikləri”ndən bəhs edən var, nə də “Higgs Bozonu”nun ismini zikr edən........

Elmin populyarlaşması bir ölkənin inkişafı, gələcəyi üçün son dərəcə önəmlidir. Elmi nailiyyətlərin sadə və anlaşılır dildə geniş kütlələrə çatdırmaq, gənclərin diqqətini çəkmək sadəcə elmin populyarlaşmasına deyil, həm də ümümən onun inkişafına aparan amillərdəndir. Jul Vern, Ayzek Azimov, Benua Mandelbrot, Yakov Perelman kimi düşünən beyinlər günümüz elminin uğurlarında müstəsna rol oynamışlar. Müəllimim və elmi rəhbərim akademik Azad Mirzəcanzadə ölkəmizdə elmə olan marağın artırılmasında, elmin populyarlaşdırılmasında olduqca böyük işlər görmüş, əmsalsız elmi-pedaqoji mirası ilə bərabər gənclərə elmi sevdirən “İxtisasa giriş” kimi qiymətsiz bir əsər də qoyub getmişdir. Ömrünün son illərində Bakıya gəldiyimdə zaman-zaman Azad müəllimi ziyarət edir, onunla söhbətləşirdik. Görkəmli alimimiz Türkiyə ilə maraqlanır, bəzi xüsuslarda onun Qərblə ayaqlaşa bilmədiyini deyirdi.

O zaman Azad müəllimlə razılaşmamaq mümkün deyildi. Lakin Türkiyə son illər ərzində çağ atlayaraq zəmanə ilə ayaqlaşa bilmək üçün ciddi uğurlar əldə edib – elmi sevdirmək və təbliğ etmək, onun ən son yeniliklərini, kəşflərini sadə dillə anladan yüzlərlə kitab dərc edilir, aylıq elmi-populyar jurnallar çap olunur, tv kanallarında elmi-kütləvi proqramların sayı durmadan çoxalır. Ölkənin rifah səviyyəsi artdıqca cəmiyyətdə təhsilli insanın, alimin, mühəndisin yeri və hörməti şou-biznes təmsilçisindən daha çox olmağa başlayır. İnsanlar “Biz kimik?”, “Bu kainatda nə işimiz var, nə üçün gəlmişik bu dünyaya?”, “Tanrı nədir, hardadır?” kimi suallar ətrafında baş sındırmağa başlayır. Sadəcə Türkiyədəmi belədir? Başqa ölkələrdə yaşayan tanış-bilişlər də təhsilə, elmə, texnolojiyə olan marağın durmadan artdığını deyirlər......

İndi bəzi oxucularımız deyəcək ki, bozon, kvant fizikası, Big Bang nədir, nəyimizə lazımdır bunları bilmək. Amma iş kainatın necə yaranmasına gəldikdə bir çoxlarımız Tanrının kainatı 6 gündə yaratdığını, 7-ci gündə dinlədiyini, bu yaratma prosesini də “Ol” əmri ilə (“Let there be light”) başlatdığını bilirik. Məhz elə bu “Ol” əmrinin verilməsi nəticəsində maddə kütlə qazanmış və bununla da kainat yaranmışdır.

Adını Şotlandiyalı nəzəriyyəçi-fizik olan Peter Higgs-dən alan Higgs bozonu (hissəciyi) da maddəyə kütləsini verən “Ol” əmridir, bir “heçə” kütlə verir. Higgs və bir qrup gənc alimin 1964-cü ildə yazdıqları məqalə bu gün artıq bir kult halına gəlib. Amma 70-ci illərin əvvəlində bu məqaləni ciddi elmi jurnallar çap etməkdən imtina etmişdilər. Elmi dərəcələri satmayan Qərb dövlətləri Higgsin nəzəri, riyazi formullarla ortaya çıxartdığı inqilabi fikirləri isbatlamaq üçün 10 milyard dollar (!!!) xərcləyərək İsveçrədə Avropa Nüvə Araşdırmaları Mərkəzi (CERN) qurdular. Uzun illərdir bu mərkəzdə aparılan eksperimentlər bəşəriyyət üçün yeni gələcəyin, yeni üfüqlərin ilk müjdəsini verdi.

Kainatın 14 milyard il əvvəl Böyük Partlayış (Big Bang) nəticəsində yarandığı ehtimal edilir. Bu partlayışı yenidən canlandırmaq üçün CERN 10 milyard dollara inşa etdiyi 27 km-lik “tuneldə” proton işıqlarını işıq sürətilə çarpışdırdı. Elm adamları bəşəriyyətin çöhrəsini dəyişdirəcək bu inqilabi kəşfin həyatımızı, kainatı necə dəyişdirəcəyini sözlə ifadə etməyə çətinlik çəkirlər. 1993-cü il fizika üzrə dan Nobel laureatı Leon Lederman həyəcandandır nədir, qalxıb Higgs Bozonuna “Tanrının parçacığı” dedi. Və odur-budur elmi-populyar yazılarda işin içinə “intriqa”, həyəcan qatmaq istəyənlər teistlərlə ateistləri qarşı-qarşıya gətirdilər.

Ateistləri çətin günlər gözləyir. Yaradanı, Tanrını inkar edənlərin bir çoxu hər nə qədər Big Bang, SUSY (Supersimmetriya), Kvantum Kütlə çəkimi, Standart Model kimi qavranması olduqca çətin nəzəriyyələri bilmədikləri üçün elmi tərəqqi qarşısında geri çəkilməyə məcbur qalacaqlar. Həyatın nə qəribə cilvəsidir ki, Peter Higgs özü həm solçu, həm də ateistdir və indi, ömrünün ahıl çağında ciddi mənəvi iztirablar keçirir. Necə də keçirməsin? Yıxılan sadəcə doqmalardımı ki.....

Maddənin kütlə qazanması, yəni “maddənin içinə kütlənin necə girməsi” sualının cavabı kainatın ən önəmli məsələlərindən biri idi dünənə qədər. Artıq içində olduğumuz bu Möhtəşəm Nizamı yaradan “İlahi gücün” varlığı doğrulanmaq üzrədir...

Bu məqaləni yazarkən Pink Floyd-un “Let there be more light” parçasını dinləyir və düşünürdüm - bəlkə indən belə “Tanrı öncə işığı yaratdı” deyil “Tanrı öncə Higgsi yaratdı” deyəcəyik.......

Bu məqalə “Ayna” qəzetinin 6 aprel 2013 tarixli sayında dərc olunub. 6 ay sonra - 2013–ün oktyabr ayında isə Bozonun varlığını nəzəri olaraq ilk isbatlayan ingilis alim Peter Higgs və belçikalı fizik Fransua Enqler Fizika üzrə Nobel mükafatına layiq görüldülər. Müəllif bu məqalə ilə Nobel komissiyasının qərarı arasında heç bir əlaqənin olmadığını təxmin edir...

REKLAM

Yazarın digər yazıları

Xəbər lenti

Bəy ailəsində doğulsa da kimsəsiz böyüdü, Cəfər Cabbarlı ilə sinif yoldaşı oldu, gözləri görməyə-görməyə tamaşa oynadı – Kinomuzun Rüstəm bəyi
16:30 05 Dekabr 2020
Ceyms Bondun tapançası satıldı
15:45 05 Dekabr 2020
“Humay” mükafatının qalibləri məlum olub
14:35 05 Dekabr 2020
Birinci arvadını öldürməklə fəxr edən adam – Eyvaz Əlləzoğlunun hekayəsi
13:30 05 Dekabr 2020
Hüseyn Caviddən gözəl bir qoşma - Günün şeiri
12:30 05 Dekabr 2020
Oskar mükafatının təqdimetmə mərasimi virtual keçirilməyəcək
11:15 05 Dekabr 2020
Həvəskar və peşəkar rəssamlar arasında rəsm müsabiqəsi keçirirlir
10:12 05 Dekabr 2020
Fuad Poladov: "Bir qız zəng vurub evimizə deyib ki, Fuadı Rostovda öldürüblər" - Müsahibə
09:01 05 Dekabr 2020
Beynəlxalq müsabiqədə şəhidlərimiz yad edildi - Ukraynada
20:05 04 Dekabr 2020
"Italyansayağı xoşbəxtlik" tamaşası onlayn nümayiş ediləcək
19:30 04 Dekabr 2020
Aydın sabahların dostu
18:56 04 Dekabr 2020
Sirlərin bədii və elmi sərgüzəştləri – Elçin yazır...
18:10 04 Dekabr 2020
Azərbaycanlı rejissor qəhrəmanlarımızdan film çəkmək üçün müraciət etdi
17:35 04 Dekabr 2020
Şəhid dənizçilərə kitab həsr olunacaq
17:10 04 Dekabr 2020
Xudayar Yusifzadə və bütün Şəhidlərimizin ruhuna: Vətən yaxşıdır
16:28 04 Dekabr 2020
"Ulduz" jurnalının yeni nömrəsi Qarabağa həsr olundu
15:46 04 Dekabr 2020
Bizim üçün ölümə gülə-gülə gedən 2783 adam
15:03 04 Dekabr 2020
Günel Eminlinin yeni kitabı işıq üzü gördü
14:19 04 Dekabr 2020
Kamal Abdulla: “Mənim üçün ad günü kədərli gündür” - Müsahibə
13:37 04 Dekabr 2020
Koronavirusa qarşı qələbə vaksini
13:01 04 Dekabr 2020