writer1

Səhər Əhməd

Məqalə sayı

197
clock12:37 calendar-gray 01 Aprel 2013 view-gray2054 dəfə oxunub
view-gray2054 dəfə oxunub

Tənqidçilərin nakam sevgisi

Səhər Əhməd

Yazmağa tənbəllik elədiyim mövzuların beynimdə arı kimi vızıldadığı bir vaxtda bu yazının növbədənkənar irəli soxulması özümə də təəccüblü gəlir.

Müasir Azərbaycan ədəbi tənqidindən bəhs edəcəyəm, mövzu ürəyinizcə deyilsə, bəri başdan qayıdıb gedə bilərsiz.

Məndən ədəbi tənqidimizə layiq baxımlı, ütülü, kostyum-qalstuklu, ətli-canlı cümlələr gözləməyin. Ədəbi terminlərlə bəzənmiş, parıltılı, gurultulu, ali savadlı, filoloji- kultroloji üslub ummayın. Bu şərtlər altında bəndənizin pərakəndə fikirlərindən ibarət kasıb bir yazı oxumaq istəyirsizsə, getdik.

Deməli, birinci və ən əsas fikrim odu ki, bizim tənqidçilərlə yazarların bir- birini görməyə gözü yoxdu. Düşünməyin ki, bu həmişə və hər yerdə belədi. Söhbət sağlam rəqabətdən, peşəkar qarşıdurmadan getmir. Bizimkilər bir-birlərini, sadəcə olaraq, sevmirlər. Bu qarşılıqlı sevgisizliyin sirli bir səbəbi yoxdur, eləcə vəziyyət “azərbaycanca”dır.

Şairlərimiz hesab edir ki, bizim tənqidçilər nə vaxtsa üzə çıxarılası olmayan bədii mətnlər yazmış “uğursuz şairlər”di. Tənqidçilərimiz isə şairləri hələ də “xoşbəxtlik” sözünə qafiyə axtaran Moşu kimi görürlər. Hər iki fikrin formalaşmasında hər iki tərəfin, necə deyərlər, misilsiz xidmətləri var.

Əksər yazıçılarımız adlarını tənqidçi qələminin ucundan keçirmədən özlərinə inanmır. Əksər tənqidçilərimiz xoşlamadığı, bəlkə ikrahla oxuduğu bədii mətnlər haqqında boğazdan yuxarı xoş sözlər yazmaqla məşğuldur.

Hərdən ürəklərinin dərin guşəsində gizli məhəbbət bəslədikləri müəlliflər haqqında düşünürlər. Səmimi vaxtlarında bu imzaları öz-özlərinə, hətta bəzən bir - birinə etiraf edirlər. Amma bu etiraf içki məclislərindən, duyğusal anlardan kənara çıxa bilmir. Hər dəfə “ad çək”mək tələb olunanda ağızlarına dirənmiş mikrofonun qarşısında necə aciz qaldıqları hiss olunur.

Yadıma bir rus məsəli düşür: “Biz kişilər birini sevib, başqa biri ilə evlənirik”. Bizim tənqidçilər də bir növ belədi; birilərini sevib, başqa biriləri haqda yazırlar.

Sevimli müəlliflərindən seviləcək yazılar yazmağa, əsl ədəbiyyat haqqında əsl ədəbi tənqid yaratmağa vaxtmı, stimulmu tapa bilmirlər, aydın deyil. Bunun səbəbləri mənim mövzumun və marağımın əhatə dairəsi xaricindədir.

Bu gün Azərbaycan ədəbi tənqidi sovet dövründə olduğu kimi senzura rolunu oynamır, “baş kəsib qan tökmək” bir yana, heç qəlb qırıb göz yaşı tökmək iqtidarında da deyil. Heç kəsin qapısını bağlamır, yolunu kəsmir, amma əvəzində o çox zövqsüz görünür. Zövqsüz görünən bir tənqidçinin səmimiliyinə necə inanmaq olar ki…

Bu gün ədəbiyyatda bütün sahələrdə olduğu kimi istehsal həddən artıqdı, məhsulun “geydirməsi” əslindən populyardı. Ədəbiyyat saytları, nəşriyyatlar, yalançı ödüllər, gülünc müsabiqələr. Ara qarışıb, meyar itib, plagiat baş alıb gedir. Müəllif əsərini, oxucu ədəbiyyatını tanımır.

Və icazə verin, etiraz edək, cənab tənqidçilər. Sizin vəzifəniz küyə düşüb, ümumi axına qoşulub getmək deyil, bu burulğandan əsl ədəbiyyatı xilas etməkdi. Sizin vəzifəniz reklama uyub, üslubu xətalı, süjeti oğurluq bir əsərin gənc müəllifini göylərə qaldırmaq da deyil. Bir gün o cocuğun o yüksəklikdən necə guppultu ilə yıxılacağının qeydinə qalmaqdı.

Sıradan bir oxucu olaraq, tənqidçilərimizdən mükəmməl ədəbi əsərlər gözləmək mənim haqqımdı. Gözəl bir şeir, bir roman oxumaq istəyi kimi. Amma bir müəllif olaraq, onlar heç vaxt mənə maraqlı görünməyib. Çünki ədəbi tənqidin yaradıcılığa təsirinə heç vaxt inanmamışam.

Ədəbiyyat cəmiyyəti yönəldə bilmədiyi kimi, tənqid də heç vaxt ədəbiyyatı yönəldə bilməyəcək. Onun işi sadəcə müasir ədəbiyyatı incələməkdir. Tarixdə isə yalnız zamanın sınağından çıxmış əsərlər qalacaq. Bu nə qədər şablon fikir olsa da, həqiqətdir. Və məncə, ən şablon həqiqət ən hoqqabaz yalandan daha qiymətlidir.

REKLAM

Yazarın digər yazıları

Xəbər lenti

Sabir Əhmədli işğaldakı rayonuna necə qayıtdı?
16:32 17 Aprel 2021
Sirk ustaları bir araya gəldi
14:19 17 Aprel 2021
Şəhid polkovnikin təsirli piano ifası yayıldı - Video
13:28 17 Aprel 2021
Əsəbi gün - Humay Quliyevanın yazısı
12:30 17 Aprel 2021
Gözləri görməyən laçınlı şairin yurd gəzintisi
11:01 17 Aprel 2021
UNESCO Azərbaycan teatrının layihəsini qəbul etdi
10:29 17 Aprel 2021
Ağadadaşın kişi sözü – Elçindən yeni hekayə
09:00 17 Aprel 2021
“Nadir şah. Avşar dövləti” adlı kitab çap olunub
18:53 16 Aprel 2021
Prezident Eldar Quliyevin vəfatı ilə bağlı nekroloq imzalayıb
18:41 16 Aprel 2021
Qəmbər Hüseynlinin 105 illiyi qeyd olunub - Foto
18:17 16 Aprel 2021
Filmimiz Rotterdam Beynəlxalq Film Festivalında
17:29 16 Aprel 2021
Klinton ilk romanını nəşrə hazırlayır: "Terror dövləti" - Foto
16:37 16 Aprel 2021
Azərbaycanlı qadının fotosu Türkiyədə “İlin media fotosu” seçildi - Video
15:49 16 Aprel 2021
Təzəpirdə sinə vurdu, qızlarına görə Moskvada yaşamaqdan imtina etdi, atası onunla işləmək istəmədi – Tanımadığımız Eldar Quliyev
15:01 16 Aprel 2021
Yazıçıya vəzifə verildi
14:47 16 Aprel 2021
Qarabağda qırılan tut ağaclarına elegiya
14:31 16 Aprel 2021
Əməliyyatdan çıxan Zümrüd: “Xərçəng deyiləm” - Açıqlama
13:49 16 Aprel 2021
Həmid Herisçi Seymur Baycandan danışdı: “Təəssüf ki...”
13:02 16 Aprel 2021
Şimşəkdən sonra - İlham Əzizin yeni hekayəsi
12:16 16 Aprel 2021
Eldar Quliyev Fəxri Xiyabanda dəfn olunmayacaq
11:34 16 Aprel 2021