writer1

Salam Sarvan

Məqalə sayı

23
clock10:30 calendar-gray 28 İyul 2020 view-gray715 dəfə oxunub
view-gray715 dəfə oxunub

Səxavət, Xəcalət, Əmanət

Bir ay qabaq dostlardan biri karantin müddətində neylədiymlə maraqlandı. Mən illər qabaq alıb evə atdığım, indiyədək üzünü də açmadığım kitabları oxumağa fürsət tapdığımı bildirdim: bir-neçə əcnəbi müəllifin adını çəkdim. Dostum dünya ədəbiyyatını bilən adamdı, əlinin arxası ilə həmin müəllifləri zarafatyana kənara itələyərək, mənə bu yaxınlarda bir kitab verəcəyini və hərdən el dilində yazılmış əsərləri də oxumağı məsləhət gördü...

Bu, Əli Vəlioğlunun iyirmi il bundan qabaq çıxmış “Halal çörək” povesti idi... Bu kitabı birnəfəsə oxudum və xeyli düşündüm...

Əvvəla həmin dostumun “El dilində yazılmış əsər” ifadəsini xatırladım: bununla nəyi qəsd eləyirdi? Səməd Vurğun dilinin şirinliyini? Yüyrək nağıl dilini? Qatları bir-birinin üzərində yox, bir-birinin yanında olan, yəni dərinlik ilğımı ilə deyil, genişliyi ilə cəlb edən dili?

Bəlkə də dünya ədəbiyyatının üslub, dil texnikası baxımından rəngarəngliyini sadə bir düsturla ifadə eləmək olar: dalğa dilində yazılanlar və ləpə dilində yazılanlar. Məsələn, Asturiasın dili dalğa dilidir, Taqorun dili ləpə dili. Məsələn, nobelçi Brodskinin dili dalğa dilidir, nobelçi Şeymas Hininin dili ləpə dili. İndi sual çıxır: bunlar dənizin, yəni insanın, insan təfəkkürünün, bəşər həyatının biri-biri ilə yanaşı duran iki fərqli vəziyyətinin fərqli dilləridirmi?

Öz ağrılarını həkimə tibbi dillə deyil, öz balaca budkasının işlək leksikonu ilə ifadə edən pinəçi effektinin ədəbiyyatda yeri nə boydadır?

Axı həyat kerçəkliyi belədir: gündüzlər Kortasarın “qəliz” dilli, mürəkkəb konstruksiyalı romanlarından danışan valideynlər axşamlar öz uşaqlarına şirin dilli, sadə quruluşlu Məlikməmməd nağılları danışırlar.

“İntellektual dilli əsərlər” əslində bizi kirləndirməklə məşğul olmadımı? Canımıza bir intellektual hiyləgərlik hopdurmadımı? Asturias dilinin oxucusu ilə Taqor dilinin oxucusunun həyat fəlsəfəsi arasında hansı fərqlər var? Hər iksi bir kafedə ofisiantı eyni intonasiyada çağırmırmı, hər ikisi taksini eyni havacatda fitləyib saxlatdırmaq istəmirmi, hər ikisinin hər qəbildən tərəziyə elədiyi barmaqların izləri eyni deyilmi?

Bunlar ritorik suallar deyil, tərəddüdlərdir.

“Halal çörək” povestini oxuyandan sonra adamın ağlına gələn ikinci sual isə belədir: bəs intellektual həyat tərzi – texnologiya məişəti dünyaya nə verdi? Bu povestdəki insanın həyat fəlsəfəsindəki dədə-baba qaydasının sadəliyindən uzaqlaşa-uzaqlaşa haralara gedib çıxdıq? Cəmisi üçcə anlayışın – səxavət, xəcalət və əmanət fəlsəfəsinin üzərində bütöv bir əxlaq sistemi qurmaq mümkünkən yüzlərlə etik nəzəriyyəyə, ünsiyyət modellərinə nə ehtiyac vardı?

Bu kitab bir müddət qabaq Bakı küçələrində gəzən, bədəninin müxtəlif yerlərinə dəmir-dümür keçirmiş məlum turistin müasirliyi fonunda yabasını sinəsinə saz kimi basıb qəlbinin dərinliklərindən muğam oxuyan əkinçinin görüntüsünü qəribə halda üzə çıxarır. Və adamı, istər-istəməz, dünyanın indiki gedişatının yoxa çıxardığı halal çörək romantikasının nisgili bürüyür. Bu romantika indi təkcə vağzallarda yaşayır: bu, hansı qatarın hansı platformadan nə vaxt çıxacağını radioda elan eləyən o xanımın adama qəribə duyğular yaşadan səsidi.

Keçmişin nisgili çox cazibədar. Bu povestin bir yerində yazıldığı kimi: bəzi yaranışlara adı sonradan qoyurlar, bəzi yaranışlar isə adlarını özləri ilə gətirir – atlardan: Kürən, Qaşqa, Səmənd… qoyunlardan: Saqqar, Çalkürə…

REKLAM

Yazarın digər yazıları

Xəbər lenti

Azərbaycan rəssamlarından Kazanda "Məxməri etiraflar"
17:03 03 Avqust 2020
Kim unudub məni yol ayrıcında? - Zərdüşt Şəfinin anım günü
15:58 03 Avqust 2020
Heyvanlar nə vaxtdan qurbana çevrildi? - Qurbanetmə aktının yaranması
14:53 03 Avqust 2020
Şəhid generalımız haqqında kitab nəşr edildi - Pulsuz paylanacaq
13:48 03 Avqust 2020
Şon Penn özündən 31 yaş kiçik qızla gizlin evləndi
13:08 03 Avqust 2020
Ramiz Rövşənin "Yenə bu şəhərdə üz-üzə gəldik" şeirinə rok yazıldı - Video
12:05 03 Avqust 2020
Məşhur aktyor dünyasını dəyişdi
11:14 03 Avqust 2020
Azərbaycan bəstəkarının musiqisi ABŞ festivalında səsləndirildi
10:33 03 Avqust 2020
Həbs olunan məşhur bəstəkarın Üzeyir bəyə məktubu: "Etdiyim başsız hərəkət məni sənət aləmindən ayırdı” - İlk dəfə
09:05 03 Avqust 2020
Şərif Ağayarın essesi Fransa mətbuatında
16:35 02 Avqust 2020
Səsin görüntüyə çevrilməsi və kinonun yaranışı - Cavid Təvəkkül yazır...
15:08 02 Avqust 2020
Kinematoqrafçılar İttifaqı Kulisin əməkdaşına mükafat verdi
13:45 02 Avqust 2020
Azərbaycan kinosunu düşünməyən məmurlar və tək qalmış gənc rejissorlar - Milli Kino Günü
12:02 02 Avqust 2020
Fəxrəddin Manafov: "İmkanım olsaydı, qadınları taxtda əyləşdirərdim" - Müsahibə
09:01 02 Avqust 2020
Salam Sarvanın kitabı Ukraynda nəşr olundu
19:07 01 Avqust 2020
İstanbul Film Festivalının qalibi açıqlandı
17:44 01 Avqust 2020
Məşhur rejissor vəfat etdi
17:00 01 Avqust 2020
Tbilisidə Nəriman Nərimanovun yubileyi qeyd olundu
16:33 01 Avqust 2020
“Azərbaycan kino sənəti tarixi” nəşr olunacaq
15:50 01 Avqust 2020
“Qarabağ şikəstəsi”nin şikəst Qarabağıyıq - Qardaşxan Əzizxanlının şeiri
15:09 01 Avqust 2020