writer1

Mehman Qaraxanoğlu

Məqalə sayı

37
clock12:01 calendar-gray 12 Mart 2020 view-gray696 dəfə oxunub
view-gray696 dəfə oxunub

Klassiklərdən nə istəyirik?

Kulis.az Mehman Qaraxanoğlunun "Ədəbi sezintilər" silsiləsindən "Ədəbiyyatda fərarilik" yazısını təqdim edir.

Toranlıq çox zərif, həm də aldadıcı bir səhnə dekorudur. Bir azdan sonra pərdə kimi çəkilərək, oynanılan bütün tamaşaların adları günün (sutkanın!) afişasında apaydın görünəcək: “Səhər”, “Günorta”, “Axşam” və “Gecə” tamaşaları...
Hər gün rəsmi olaraq dörd tamaşada rol alırıq. Bəs aralıq məsafələrdəki rollarımız?! Onlar daha təbii, sirli və mübhəmdirlər... Ədəbiyyat məhz artistliyimizin aralıq laylarını bizə göstərməyə borcludur. O layları ki, baxarkən özümüz də dəhşətə gəlirik. Və ya sarsılırıq...

***

Nəyinsə qarşılığında zəif bir əsəri göylərə qaldıran “tənqidçi” könüllü olaraq düşmən tərəfinə keçən bir fərari kimidir. O bunu böyük ədəbiyyat naminə etməməli idi. Ən azından, susmaq haqqı vardı. Amma nəfsi qoymadı... Bugün o tip “tənqidçi”lər zəif yazan çoxluğun əlində əsir-yesirdi, yumşaq desək, onların ipi başqalarının əlindədir.
Amma sevinməyə dəyər, tənqidin yaradıcılıq olduğunu qəbul edən gənc yazarların sayı artıqca ədəbiyyatımızın gələcəyinə ümidlərimiz də çoxalır...

***

Sözü İlahi bir varlıq kimi qəbul etməyimizin bədəlini ödəyirik... Söz bir oyunbaz, bir sehrbaz, bir hoqqabazdır. Çarli Çaplin kimi istənilən situasiyaya uyğunlaşa və ya ondan çıxa bilir. Mətn sözə yox, söz mətnə uyğunlaşır. Ona görə də eyni söz fərqli mətnlərdə fərqli anlamları ifadə edir. Əgər bu sadədən sadə, primitiv bir həqiqətə yetə bilməmişiksə, qələmi yerə qoymağımız məsləhətdir...

***

Vaxtilə demişik, yenə təkrarlayırıq: Ədəbiyyat (qələm!!!) heç bir zaman birləşdirə bilməz. O ayırır. Və məhz ayıranda müxtəlifliyin kəhkaşanı yaranır.
“Qələm dostları...” Bu, sürtülmüz, həyasız ifadəni ədəbiyyata sırıyanları tapıb güllələmək lazımdır...

***

Dağ çayı dənizə qovuşana qədər özgürlüyünə rəğmən radikal-aqressiv ovqatını soyutmur. Bəs dənizdə necə?! Kaş onun dəniz suları ilə son savaşını da görəydik. Məhz bu məqamda ədəbiyyat köməyimizə gəlir.

***

Nənəmin yaşına uyğun olmayan cəld bir hərəkətlə, böyük bir sevgi və ehtirasla çörək qırıntılarını süfrədən yığıb, ovuclayıb ağzına atdığı səhnəni heç cür unuda bilmirəm. Hər dəfə süfrədə uşaqlarımın məhəl qoymadığı o qırıntıları görəndə, sümüklərinin dərini arxada qoyub irəli şığıdığı o “qəddar” əli xatırlayıram...

***

Mən ədəbiyyatda öz yuxumu görmək istəyirəm... İstəyirəm ki, o yalnız mənə məxsus olsun! Lap onu yoza bilməsəm də, o mənim olsun...

***

Biz klassiklərdən nə istəyirik?! Bəs Mirzə Fətəli Füzulidən nə istəyirdi? Cəlil Məmmədquluzadə “Şeir nəşəsi”nə dalanlardan nə istəyirdi? Bəs Ə.Haqverdiyev Mirzə Səfərdən nə istəyirdi? (Xatırladırıq: Mirzə Səfərizm dalğaları tək bir bədii obrazın daxili sərhədlərində qalmadı, qarşısıalınmaz faktik bir qasırğa kimi bizə yaxın və uzaq olan bütün məmləkətləri yalayıb keçdi. (Bax: Kamal Abdulla. “Mənim Füzulim”)
Bəlkə, konteksti bir qədər də genişləndirək?! Tolstoy da Dostoyevskini obrazların əvəzində özü daha çox danışdığına və forma bərbadlığına, Q.Q.Markes də Borxesi güclü xarakterlər yaratmadığına görə suçlayırdı. Folkner məsələyə daha geniş prizmadan yanaşırdı, qeyd edirdi ki, Şekspir, Balzak, Homer daha min, iki min il yaşasaydılar, naşirlər yeni müəlliflər axtarmalı olmazdılar.

Gəlin, belə bir eksperiment aparaq. Suçlananları bir anlıq unudaq, yalnız suçlayanları saxlayaq. Qalanlar bunlardır: Mirzə Fətəli, Cəlil Məmmədquluzadə, Ə.Haqverdiyev, Tolstoy, Markes, Folkner və s. Zənnimizcə, pis mənzərə deyidir! Görünür, ədəbi dövriyyəyə “suçlama səlahiyyəti” deyilən bir ifadənin buraxılması zamanı gəlib çatıb...

***

Ən gözəl mətnlər yazağzı şumlanmış torpaqlar kimi olur. Müəllif öz işini görüb, necə deyərlər, kotanını çəkib gedib. Yerdə qalan mətndir! Və əkinçisini – oxucusunu gözləyir. Təəssüf ki, əkinçilər bir olmur... Nə yaxşı ki, əkinçilər bir olmur...

***

Heç cür anlaya bilmirəm ki, rəssam Sakit Məmmədovun valehedici, opal daşı kimi gözqamaşdıran misilsiz qadın qəhrəmanları, xüsusən, “Yatmış mələk” silsiləsindən olan qadın qəhrəmanları niyə nənni-yelləncəklərdə daha çox gözüyumulu təsvir olunub?! Həm yerdən müəyyən uzaqlıqda dayanan yelləncək, həm də yumulmuş gözlər bu rəsmlərə sirli və magik bir rəng qatır. Təsəvvürümüzdə belə bir mənzərə canlandıraq: Şəhərin hər yerində bir neçə saniyəlik olsa da, rastımıza çıxan bütün qadınlar gözlərini yumublar. İnanın, həmin saniyələrdə şəhərimiz ən mistik anlarını yaşamış olacaq. Biz özümüz də kor olacağıq...

REKLAM

Yazarın digər yazıları

Xəbər lenti

Sənmi dolandırırsan söylə çərxi-fələyi? – Məmməd Rahimin şeirləri
21:00 07 Aprel 2020
Kuklaçıların çağırışı
18:59 07 Aprel 2020
Evdə qal və muzeylərə səyahət et
18:25 07 Aprel 2020
Dünyamızı dəyişən koronavirus testi – Sərdar Amin yazır...
17:44 07 Aprel 2020
Qodar koronavirusdan danışacaq
17:20 07 Aprel 2020
Mətləb Ağadan karantin şeiri - Mətn
17:01 07 Aprel 2020
Koronavirusla mübarizəyə həsr edilmiş rəsm müsabiqəsi elan olunub
16:20 07 Aprel 2020
Xalq artisti evində onlayn konsert verəcək
15:42 07 Aprel 2020
Qohumu onu öldürmək istədi, güllə ayaqqabısına dəydi, çörək verdiyi küçə uşaqları evini soydu – Xalq artistinin film kimi həyatı
15:18 07 Aprel 2020
Çingiz Abdullayevlə ad günü söhbəti: "İlk təbrik edən həyat yoldaşım oldu" - Müsahibə
14:37 07 Aprel 2020
Məşhur aktyor karantin günlərini seriala çevirdi
14:01 07 Aprel 2020
Bir cümləlik pandemiya hekayəsi – Mətn
13:20 07 Aprel 2020
İlham Namiq Kamal: "Şamaxıda bağ evimdə..."
12:38 07 Aprel 2020
Tanınmış fizik: “Bizi daha böyük pandemiya təhlükəsi də gözləyə bilər” – Müsahibə
12:01 07 Aprel 2020
Xalq artisti: "Bu gün Allaha daha çox yalvarmaq zamanıdır"
11:33 07 Aprel 2020
Aktrisa koronavirusdan öldü
11:06 07 Aprel 2020
Uşaqların sinif yoldaşlarından gizlədiyimiz evimiz - Onlayn dərslər
10:36 07 Aprel 2020
Yazıçı koronavirusa necə qalib gəldi?
10:06 07 Aprel 2020
"Yuğ" Teatrı "Evdə qal" çağırışına qoşuldu
09:37 07 Aprel 2020
Direktorun bacısı qızına vurulan məktəbli - Şahmarın hekayəsi
08:59 07 Aprel 2020