news-inner
clock17:46 calendar-gray 17 İyul 2019 view-gray5787 dəfə oxunub
view-gray5787 dəfə oxunub

Arvadı əsir düşdü, ömrü boyu gülmədi – Şah İsmayıl necə Xətai oldu?

17 iyul bir çox mənbələrdə Şah İsmayıl Xətainin doğum günü kimi qəbul olunur. Kulis.az bu münasibətlə həm də böyük şair kimi tanınan Xətai haqqında maraqlı faktları təqdim edir.

- Bir çox tarixi şəxsiyyətlər kimi Şah Xətai haqqında da tarixi mənbələrlə yanaşı şifahi əhvalatlar dolanmaqdadır. Yüz illərlə yaddaşlarda yaşayan bu əhvalatların bir çoxu gerçək faktlara dayanır, bir çoxunun isə həqiqət olub-olmadığı dəqiq bilinmir. Nəzərə alsaq ki, Xətai həm də şair idi, ədəbiyyata, o cümlədən şifahi xalq yaradıcılığına bir köynək yaxın idi.

Image result for şah ismayıl

- Çoxu məşhur “Şah İsmayıl” dastanının ona aid olduğunu düşünür. Halbuki dastanın Şah İsmayıl Xətai ilə yaxından-uzaqdan əlaqəsi yoxdur.

Image result for Aşıq Qurbani

- Aşıq Qurbani ilə dost olduğu deyilir. Qurbani zamanında özündən xeyli cavan olan Şah Xətainin sarayında keçirilən şeir məclislərinə gedir, onu özünün mürşidi sayırmış. Bəzi mənbələrə görə, Qurbani məşhur “Ola” rədifli divanisini Şah İsmayıla yazıb. O, saraya şahın görüşə gəlir, lakin qəfil öldüyünün şahidi olur. Divanidə o anları əks edən belə misralar var:

Gəlmiş idim mürşidimə, dərdimə dəva qıla

Nə biləydim mən gəlinsə xak ilə yeksan ola...

- Çaldıran döyüşündə Şah İsmayılın xanımı Taclı Bəyimin Sultan Səlimin adamlarına əsir düşdüyü deyilir. Taclı Bəyim üstündəki zinət əşyalarını əsgərlərə verərək, qaçır, lakin onun aqibəti bilinmir. Şah İsmayıl bundan sonra xəta edən anlamına gələn Xətai təxəllüsünü götürür və ömrünün axırınacan gülmür. Bundan sonra yazdığı şeirlərin də məzmunu dəyişir, daha kədərli və bədbin olur.

Image result for şah ismayıl dastanı viki

- Yəqin bu məşhur misralar da o dövlərdə qələmə alınıb:

Xətai işin düşər

Gəlib-gedişin düşər

Dişləmə çiy loğmanı

Yerinə dişin düşər

Related image

- 15 yaşında Bakını, Təbrizi alıb özünü şah elan edən, sonralar da çoxlu qanlı döyüşlər aparan, geniş ərazilər tutan Xətai yazırdı:

Yol daşını yol quşuna

Atma, qardaş, kərəm eylə...

Əməl və söz arasındakı ziddiyyət belə bir fikrin yaranmasına əsas verir ki, şahın təsəvvüf məzmunlu şeirlərini onun müridlərindən hansısa yazıb. Ancaq bu fikir təsdiqini tapmayıb və ehtimal olaraq qalıb.

Image result for çaldıran savaşı

- Sultan Səlimin qoşununa gizlin hücum təklifinə “Mən karvan basan quldur deyiləm!” deyə cavab verən Şah Xətai Osmanlı ordusunun Avropadan aldığı toplardan istifadə edərək ona atəş açmasını namərdlik kimi qəbul etdi. O, feodal dövrün qaydalarına uyğun olaraq “kişi kimi döyüşmək” istəyirdi. Deyilənə görə, Osmanlı pəhləvanının təkbətək döyüş təklifini qəbul edir və onu qılıncla iki yerə bölür. Sonra topla atəş açırlar, atı ölür, özü yaralanır, yaralı-yaralı topun üstünə hücum çəkir, qılıncını tunc lüləyə necə çalırsa, yarıyacan topa yeriyir...

Image result for şah ismayıl dastanı viki

- Şah Xətainin qılıncı ilə bağlı başqa bir rəvayət də dolaşır. Sultan Səlim məktub yazıb o qılıncı istəyir, Şah İsmayıl göndərir. İkinci məktubda bildirilir ki, bu, həmin qılınc deyil, eyni topa vurduq, kəsmədi. Xətainin cavabı çox poetik alınır: “Qılınc həmin qılıncdı, qol həmin qol deyil”

Related image

- Başqa bir rəvayətə görə, Çaldıranda döyüşən Xətainin özü yox, oxşarı olub. Şərqdə də, qərbdə də bütün dövrlərdə hökmdarların oxşarı varmış. Ona görə Şah Xətainin də belə bir adam saxladığı ehtimal olunur.

Image result for şah ismayıl

- Lakin Şah İsmayılın igidliyini onu sevənlər də, sevməyənlər də etiraf edib. O, igidliyi ilə bağlı əhvalatların, demək olar hamısında, həm də hazırcavab, istedadlı insan kimi görünür.

Image result for Səfəvilər dövləti

- Şah İsmayıl Dərbənd şəhərindən İran körfəzinə qədər böyük bir imperiya qurmuşdu və o imperiyanın dili Azərbaycan dili idi.

news-inner-user

15768 məqalə

Oxşar xəbərlər

Xəbər lenti

“Çəkməli pişik” onlayn göstəriləcək
18:44 07 İyul 2020
Əfsanəvi musiqiçi vəfat etdi
18:09 07 İyul 2020
Bizim üçün qızılgül – Cavanşir Yusifli yazır...
17:30 07 İyul 2020
Bred Pitt yeni filmə çəkilir
16:48 07 İyul 2020
Filmdəki "Kəndimiz" mahnısının ifaçısı dünyasını dəyişdi
16:06 07 İyul 2020
Seymur Baycanın yazısı məşhur türk saytında yayımlandı
15:24 07 İyul 2020
"İmkanlı adamların milli qeyrəti olmalıdır" - Yazıçılar ermənilərin festivala gedən filmindən danışdı
14:45 07 İyul 2020
Tbilisidə Azərbaycan muzeyləri açıldı
14:02 07 İyul 2020
“Qəhrəmanım sənsən” - Natiq Məmmədlinin yeni kitabı çap olundu
13:19 07 İyul 2020
Bakıya yayılan üfunət nəyin mesajıdır?
12:28 07 İyul 2020
Atasını vuranı bağışladı, ölümünə dostu bais oldu, öləcəyini internetdən öyrəndi - Ələkbər əminin kədərli həyatı
11:42 07 İyul 2020
Kür çayını kim xilas edəcək?
11:06 07 İyul 2020
Dindarlar bu şeirə görə gənc şairi hədələyirlər
10:30 07 İyul 2020
Amerikalı aktyor koronavirusdan öldü
10:04 07 İyul 2020
Müslüm Maqomayev adına müsabiqə gələn ilə qaldı
09:51 07 İyul 2020
Pararlel dünyaya səyahət edən xərçəng ata – Etqar Keretdən yeni hekayə
08:58 07 İyul 2020
Tanrının İtaliyaya bəxş etdiyi böyük sərvət: Ennio Morrikone
21:01 06 İyul 2020
Xalq artisti oğlundan yazanları hədələdi
20:40 06 İyul 2020
Kukla Teatrında uşaqlar üçün onlayn tamaşa
18:39 06 İyul 2020
Cənubi Koreya musiqi qrupu dünya rekordu qırdı
18:00 06 İyul 2020