news-inner
clock17:46 calendar-gray 17 İyul 2019 view-gray929 dəfə oxunub
view-gray929 dəfə oxunub

Arvadı əsir düşdü, ömrü boyu gülmədi – Şah İsmayıl necə Xətai oldu?

17 iyul bir çox mənbələrdə Şah İsmayıl Xətainin doğum günü kimi qəbul olunur. Kulis.az bu münasibətlə həm də böyük şair kimi tanınan Xətai haqqında maraqlı faktları təqdim edir.

- Bir çox tarixi şəxsiyyətlər kimi Şah Xətai haqqında da tarixi mənbələrlə yanaşı şifahi əhvalatlar dolanmaqdadır. Yüz illərlə yaddaşlarda yaşayan bu əhvalatların bir çoxu gerçək faktlara dayanır, bir çoxunun isə həqiqət olub-olmadığı dəqiq bilinmir. Nəzərə alsaq ki, Xətai həm də şair idi, ədəbiyyata, o cümlədən şifahi xalq yaradıcılığına bir köynək yaxın idi.

Image result for şah ismayıl

- Çoxu məşhur “Şah İsmayıl” dastanının ona aid olduğunu düşünür. Halbuki dastanın Şah İsmayıl Xətai ilə yaxından-uzaqdan əlaqəsi yoxdur.

Image result for Aşıq Qurbani

- Aşıq Qurbani ilə dost olduğu deyilir. Qurbani zamanında özündən xeyli cavan olan Şah Xətainin sarayında keçirilən şeir məclislərinə gedir, onu özünün mürşidi sayırmış. Bəzi mənbələrə görə, Qurbani məşhur “Ola” rədifli divanisini Şah İsmayıla yazıb. O, saraya şahın görüşə gəlir, lakin qəfil öldüyünün şahidi olur. Divanidə o anları əks edən belə misralar var:

Gəlmiş idim mürşidimə, dərdimə dəva qıla

Nə biləydim mən gəlinsə xak ilə yeksan ola...

- Çaldıran döyüşündə Şah İsmayılın xanımı Taclı Bəyimin Sultan Səlimin adamlarına əsir düşdüyü deyilir. Taclı Bəyim üstündəki zinət əşyalarını əsgərlərə verərək, qaçır, lakin onun aqibəti bilinmir. Şah İsmayıl bundan sonra xəta edən anlamına gələn Xətai təxəllüsünü götürür və ömrünün axırınacan gülmür. Bundan sonra yazdığı şeirlərin də məzmunu dəyişir, daha kədərli və bədbin olur.

Image result for şah ismayıl dastanı viki

- Yəqin bu məşhur misralar da o dövlərdə qələmə alınıb:

Xətai işin düşər

Gəlib-gedişin düşər

Dişləmə çiy loğmanı

Yerinə dişin düşər

Related image

- 15 yaşında Bakını, Təbrizi alıb özünü şah elan edən, sonralar da çoxlu qanlı döyüşlər aparan, geniş ərazilər tutan Xətai yazırdı:

Yol daşını yol quşuna

Atma, qardaş, kərəm eylə...

Əməl və söz arasındakı ziddiyyət belə bir fikrin yaranmasına əsas verir ki, şahın təsəvvüf məzmunlu şeirlərini onun müridlərindən hansısa yazıb. Ancaq bu fikir təsdiqini tapmayıb və ehtimal olaraq qalıb.

Image result for çaldıran savaşı

- Sultan Səlimin qoşununa gizlin hücum təklifinə “Mən karvan basan quldur deyiləm!” deyə cavab verən Şah Xətai Osmanlı ordusunun Avropadan aldığı toplardan istifadə edərək ona atəş açmasını namərdlik kimi qəbul etdi. O, feodal dövrün qaydalarına uyğun olaraq “kişi kimi döyüşmək” istəyirdi. Deyilənə görə, Osmanlı pəhləvanının təkbətək döyüş təklifini qəbul edir və onu qılıncla iki yerə bölür. Sonra topla atəş açırlar, atı ölür, özü yaralanır, yaralı-yaralı topun üstünə hücum çəkir, qılıncını tunc lüləyə necə çalırsa, yarıyacan topa yeriyir...

Image result for şah ismayıl dastanı viki

- Şah Xətainin qılıncı ilə bağlı başqa bir rəvayət də dolaşır. Sultan Səlim məktub yazıb o qılıncı istəyir, Şah İsmayıl göndərir. İkinci məktubda bildirilir ki, bu, həmin qılınc deyil, eyni topa vurduq, kəsmədi. Xətainin cavabı çox poetik alınır: “Qılınc həmin qılıncdı, qol həmin qol deyil”

Related image

- Başqa bir rəvayətə görə, Çaldıranda döyüşən Xətainin özü yox, oxşarı olub. Şərqdə də, qərbdə də bütün dövrlərdə hökmdarların oxşarı varmış. Ona görə Şah Xətainin də belə bir adam saxladığı ehtimal olunur.

Image result for şah ismayıl

- Lakin Şah İsmayılın igidliyini onu sevənlər də, sevməyənlər də etiraf edib. O, igidliyi ilə bağlı əhvalatların, demək olar hamısında, həm də hazırcavab, istedadlı insan kimi görünür.

Image result for Səfəvilər dövləti

- Şah İsmayıl Dərbənd şəhərindən İran körfəzinə qədər böyük bir imperiya qurmuşdu və o imperiyanın dili Azərbaycan dili idi.

news-inner-user

12335 məqalə

Paylaş

Oxşar xəbərlər

Xəbər lenti

Azərbaycanlı aktyor hind filmində oynayacaq
11:00 21 Avqust 2019
Qadınlar susaraq getməz
10:30 21 Avqust 2019
Son “Rembo” filminin nümayiş vaxtı bəlli olub
09:45 21 Avqust 2019
İsa Muğannanın qızı od püskürdü: “Bu, atama və bizim ailəyə qarşı təhqirdir!” – Müsahibə
08:48 21 Avqust 2019
Xristianlığa meyl edən gənclərimiz - Əsəd Cahangir yazır...
21:00 20 Avqust 2019
Aktyorumuz beynəlxalq mükafat aldı
18:47 20 Avqust 2019
Maestro Niyazinin xatirəsi anılıb
18:06 20 Avqust 2019
Oxuduğuma görə məni döyürdülər
17:34 20 Avqust 2019
AYB sədrliyinə namizəd olan gənc: “Bizə təhdid mesajı gəlib”
16:33 20 Avqust 2019
Xan Şuşinski birinci arvadının istəyi ilə özündən 30 yaş cavan qız almışdı – Maraqlı Faktlar
15:34 20 Avqust 2019
Məşhur sovet rejissoru xəstəxanaya yerləşdirildi
14:16 20 Avqust 2019
Filmimiz daha bir beynəlxalq uğura imza atıb
13:38 20 Avqust 2019
Erkən nikahı çıxış yolu görənlər
12:33 20 Avqust 2019
Anardan Firudin Qurbansoya etiraz gəldi
12:01 20 Avqust 2019
Ədəbiyyat insanı əqli inkişafdan saxlayır
11:22 20 Avqust 2019
"İmtahan" serialının Eldarı insult keçirdi
10:25 20 Avqust 2019
Atalığının döyə-döyə öldürdüyü Murad
10:21 20 Avqust 2019
Yeni beynəlxalq teatr festivalı təsis olunub
09:32 20 Avqust 2019
“Hamilə qadın görəndə ikrah hissi keçirirəm”
09:00 20 Avqust 2019
Brodski: sürgündə xanımı ilə, mühacirətdə xanımsız
21:00 19 Avqust 2019