news-inner
clock17:33 calendar-gray 12 İyul 2019 view-gray728 dəfə oxunub
view-gray728 dəfə oxunub

Anarın icra başçısına ünvanladığı məktub - Mehman Qaraxanoğlu yazır...

Kulis.az tənqidçi Mehman Qaraxanoğlunun “Ədəbi imperiya” yazısını təqdim edir.

Ədəbi sezintilər

***

Sosrealizm ideloji maşını kuzovunun hər iki yanına qıprmızı bir şüar vurulmuşdu: “İncəsənət xalqa məxsusdur!”. Postsovet məkanı dağılandan sonra qoparılıb yerə atılmış həmin plakatları quşu gözündən vuran söz dəllalları gətirib evlərinin əndərununda (ən məhrəm yerində) “gizlətdilər”. Onlar kütlədəki ekstaz təkərlərinin boşalıb dolduğunu daima nəzarətdə saxlayır və uyğun zamanın gəldiyini gözləyirdilər. Kürəyinə “şair xalq” damğası vurulmuş bir xalqın ən “parlaq” ziyalıları hesab olunan bu şəxsləri düşündürən yalnız bir şey idi: Pul! Pul! Pul! Xüsusən, ədəbiyyatı kütləviləşdirmək sahəsində “qeyri-adi” səriştəyə malik olan bu tiplərin bugünkü fəaliyyəti (bəlkə, idbar canfəşanlıqları!) də buna hesablanıb. Yerindən duranı xoruz banı eşitməyən birliklərə üzv elətdirmək, az sonra onları avtobuslara doldurub ora-bura daşıtdırmaq, kuza-kuza kitablar çap elətdirmək, qəribə-qəribə, əcaib-qəraib mükafatlar təsis etməklə “xəstə” yazarları şirnikləndirib onlara süni nəfəs vermək, bununla da ədəbiyyatın anasını... ağlar qoymaq onların bir nömrəli vəzifəsidir. Siz gedin onların arxasında duranlara bir tamaşa edin! İmtiyazların hamısı onlarındır! İndi bildinmi bizdə boz, sarı, yaşıl (hansı rəng istəyirsən yaz!) ədəbiyyatın intişarına kimlər necə rəvac verirlər?!

***

İmperiya dağıldı. Amma ədəbi imperiya davam edir... Yerlərdə ədəbi bölmələrin saxlanması da buna xidmət edir. Üstümə yeriməyə tələsməyin, bilirəm ki, bir neçə nəfər oradan öz evlərinə çörək aparır. Amma və lakin... olmaz ki, o çörəyi ayrı yerdən tapıb verək onlara. Sormaq istəyirəm, nədir onların vəzifəsi? Hələ gör icra strukturları onları adam yerinə qoyur? Məndə onlarla fakt vardır, hörmətli Anar müəllimin rayon İcra Hakimiyyətinə ünvanladığı ştamplı, möhürlü məktub qalıb yaşı yetmişi, səksəni ötən yazarın əlində. Nədi, nədi o yazara rayon səviyyəsində bir yubiley düzənlənəcək. Cəmi ikicə il keçib, ay düzənləndi ha! Və həm də sual olunur: Niyə də düzənlənməlidir? Sovetdənqalma bu cür stereotiplər dağılmalıdır. Amma... ən dəhşətlisi odur ki, bunları bilə-bilə bəzi tənqidçilərimiz bölgələrdə ədəbi həyatdan danışırlar. Danışmaq nədir, kitablar bağlayırlar. Özü də bomboz kitablar... Sonra da təntənəli şəkildə onların təqdimatı keçirilir, satışı təşkil olunur. Mən məntiqi vurğunu məhz “satışı” sözünün üstünə salıram! Hətta ömründə şeir adına bir-iki çızma-qara edən də düşür o kitaba. Sonra da “fəxarətlə” deyir ki, filankəs filan kitabında məndən də yazıbdır. Sanki ədəbiyyat tarixinə düşüb! Hə, ədəbiyyat tarixinə düşənləri ağ günə çıxarmışıq, qalıb bunlar! “Fələk darvazamızı vurubdu”. Cənablar, sizin yaddaşınıza nə olub? Bu cür toplular, antologiyalar sovet dönəmində də vardı. İdeoloji bir vasitə idi, guya ziyalıları bir dostluq və qardaşlıq çətiri altında birləşdirirdi. Birləşdirə bildimi?! İndisə bu maskaradlar pul tələsidir. Bir tərəfdən ədəbi inteqrasiyadan danışırıq, digər tərəfdən isə özümüzü dünyadan (Hətta paytaxtdan da! Və Allahın paytaxtını da bizə çox görürlər!) təcrid edirik. Niyə? Yenə də bitib tükənməyən şəxsi maraqlarımıza görə. Amma yenə şübhə mənə güc gəldi, bilmək istədim ki, görəsən, dünyada belə bir ədəbi praktika varmı? Əlimə birinci Fransa keçdi: Lyonda ədəbi həyat, Tuluzada ədəbi həyat, Marseldə ədəbi həyat, Bordoda ədəbi həyat, Cənubi Pireneydə ədəbi həyat, Şimali Pireneydə ədəbi həyat, Yuxarı Normandiyada ədəbi həyat... (Bizdə işi korlayan bu “yuxarı” olacaqdır!) Yoxdur belə şeylər!

P.S. Belə getsə, gələcəkdə hər məhəllənin də öz ədəbi həyatı olacaqdır. Doğma kəndim üç məhəlləyə bölünür; Çətan məhəlləsi, Meydan məhəlləsi və Cavad məhəlləsi. Günün günorta çağı qalmışam kəndin ortasında, bilmirəm özümü hansı məhəlləyə aid edim. Həqiqətənmi bu sadə və dünyəvi həqiqəti yadda saxlamaq bu qədər çətindir: “Şairlər əyalətdə doğulur, Parisdə ölürlər”. Hə, cənablar, burada fiziki ölümdən – Fəxri Xiyabanda dəfndən söhbət getmir, ruhun Parisə uçuşundan söhbət gedir...

***

Çernobıl boyda bir faciəni öz şəxsi ambisiyalarına görə damarlarda qan donduran soyuq telefon danışığı ilə “gizlədə bilən” rejimə avtoritar rejim deyilir.

***

Romanda cümlə ovuna çıxan “söz sərraflarımız” vardır. Onlar həmin cümlələrin altını sanki qırmızı xətlə cizgiləyirlər. Bərə könülsüz-könülsüz sahildən aralanır... Ala-bəzək bir gediş...

***

Ədəbiyyatda belə bir ifadə vardır: “Bizdən sonra gələnlər”. Absurddur! Bizdən sonra gələn yoxdur! Biz də kimdənsə sonra gəlməmişik!

***

Yazar hər dəfə özünü sıfırlamalıdır...

***

Əgər biz yazdıqlarımızdan daha yaxşısını yazmağa qadiriksə, onda Simnar kimi tikdiyimiz mətnin başından aşağılara yuvarlanmağa məhkumuq... Kim nə qədər çox yuvarlansa, o, ölməzlik qazanar...

***

Görəsən, klassikanı inkar edənlər, ən sadə halda Krılovun “Ağac” təmsilini oxuyublarmı?!

***

Mətn – hakimiyyəti əlindən çıxmasın deyə öz körpə balalarını (yazarları!) udan qəddar Kron kimidir!

***

Biz həqiqətdən nə qədər aralandığımızın fərqinə varırıqmı?! Get-gedə kiçilib kiçikcə bir nöqtəyə çevrilirik...

Oxşar xəbərlər

Xəbər lenti

Mirzə Ələkbər Sabirin ilk və son müsahibəsi: “Başda o böyükdür, yaşda mən”
09:26 30 May 2020
Çəkilişinə 5 il icazə verilmədi - "Yenilməz batalyon" haqqında bilmədiklərimiz
09:00 30 May 2020
Məşhur aktrisa vəfat etdi
17:32 29 May 2020
Dəb xəstələri üçün 10 film - Siyahı
16:41 29 May 2020
Mehriban Ələkbərzadə: "Mədəniyyət naziri olmaq istəmirəm"
15:03 29 May 2020
"Altun kitab" uşaqlar günü ilə bağlı qeyri-adi layihəyə start verdi
14:40 29 May 2020
Merilin Monronun çılpaq şəkli hərraca çıxarıldı- Foto
13:36 29 May 2020
70 yaşında ata olan qocanın evindən reportaj
12:22 29 May 2020
Nəbi Xəzrinin sözlərinə bəstələnən mahnıya klip çəkildi
10:40 29 May 2020
Dünyada ən çox satılan bestsellerin müəllifi vəfat etdi
09:49 29 May 2020
Elə bildim cin yığnağına düşmüşəm - Bircənin romanı
08:59 29 May 2020
Qəfəsdəki quşların uçduğu göylər göynər - Şəhriyarın yeni şeirləri
16:45 28 May 2020
Əmi, bəlkə köhnə ayaqqabın ola? - Alikin yeni şeiri
16:00 28 May 2020
Reha Erdemden yeni film
14:45 28 May 2020
Mənim Habil Əliyevim - Şərif Ağayar yazır...
13:33 28 May 2020
Səni unutmarıq biz vətən andımız kimi!
12:50 28 May 2020
Ziyarətçi sayı 71 gündə on milyonu ötdü
11:45 28 May 2020
Məşhur rejissor yeni film çəkdi
10:40 28 May 2020
“Azərbaycan Xalq Cümhuriyyəti” adlı virtual sərgi
09:35 28 May 2020
Sən ey sağa, sola qılınc vuran qol! - Əhməd Cavaddan istiqlal şeirləri
09:25 28 May 2020