writer1

Şərif Ağayar

Məqalə sayı

519
clock11:00 calendar-gray 31 Mart 2018 view-gray355 dəfə oxunub
view-gray355 dəfə oxunub

Tarixi faciələrimizdən niyə roman yaza bilmirik?

Kulis.az Şərif Ağayarın "Ədəbiyyatın tarixdən ayrıldığı məqam” essesini təqdim edir.

Bu gün - 31 mart Azərbaycanlıların Soyqırımı Günüdür.

Təqvimimiz onsuz da qara rənglərlə doludur, 31 Mart isə bu rəqəmlərin ümumiləşmiş obrazıdır.

Tarix unudulmamalıdır. Gələcəyi dürüst yaşamaq üçün keçmişi doğru bilməliyik. Bu aydın. Bəs başımıza gətirilən və gətirilməkdə olan tarixi faciələr ədəbiyyata necə yansımalıdır?

İlk baxışdan sualın cavabı asan görünə bilər; necə yəni necə yansımalıdır? Əlinə qələmi alırsan və yazırsan! Əslində, bir yana baxanda elə məsələ bu qədər sadədir. Amma həm də mürəkkəbdir.

Çağdaş dünyada tarixi romanlara münasibət fərqlidir. İndi realist tarixi romanlar yazılmır. Daha dəqiqini desək, dünyanın böyük yazıçıları tarixi romanları realistcəsinə, bir xalqın faciəsini anladaraq və burda başqa bir xalqı, toplumu günahkar çıxararaq yazmırlar.

Bu gün dünyada tarixə dəhşətli dərəcədə ironik münasibət var. Lakin məlumdur ki, biz öz tariximizə bu cür ironik yanaşa bilmərik və bu, heç lazım da deyil. Çünki dünyanın azı yüz il əvvəl aralandığı problemlərlə biz hələ də qol-boyunuq.

Bu gün yenə öldürülürük, qətlə yetirilirik, əsir alınırıq. Bir xalq, bir toplum olaraq qanımıza susayanlar, bizi yer üzündən silmək istəyənlər var.

Xocalı soyqırımına şahid olan körpələrin 30 yaşı tamam olmayıb.

Belə bir məqamda bu mövzular yazıçıdan xüsusi həssaslıq tələb edir.

Biz bu tip hadisələr haqda realistcə, vətənpərvərcə yazanda çağdaş ədəbi kriteriyalara, ironik, mücərrəd yazanda gördüyümüz reallığın ağırlığına uduzuruq. Bu mənada günün yazıçısı faciələri qələmə almaqda acizdir. Hətta çıxılmaz vəziyyətdədir. Məhz bu səbəbdən yüzlərlə, minlərlə əsər yazılsa da, dünya səviyyəli ciddi uğur əldə olunmayıb.

Mənə elə gəlir ki, belə vəziyyətlərdə predmet və hadisələr yazıçıdan fərdi yanaşma tələb edir. Yazıçı xalqa, vətənə yaltaqlanmadan öz içinin səsinə qulaq asmalı, ədəbi həqiqəti hər şeydən uca tutmalıdır.

Biz təkcə faciələri konu alan nəsr əsərlərinə deyil, ümumən tarixə dekonstruktiv yanaşa bilmirik. Çünki dağıtmağa, baş-ayaq etməyə konstruksiyanın özü yoxdur. Qısa desək, proses gecikib. Həm də on yox, yüz illərlə. Necə ki, tarixin özünü yaşamaqda gecikmişik. Bir fransız yüz ilə yaxındır ki, öz ərazisində müharibə və işğal görmür. Ona görə bu mövzularda soyuqqanlıdır. Ancaq bir suriyalı bu gün odun içindədir və onlar tarixin eyni dönəmlərində yaşamırlar.

Biz postmodern zamanda feodalizmə xas gerçəkliklərin əlində girinc qalmışıq. Fikir verin, dünyanın bu cür ölkələrindən çıxan yazıçıların bircə uğur qazanmaq şansı var: hansısa inkişaf etmiş ölkəyə gedirlər və oranın ədəbi prosesinə qoşulurlar.

Günün başqa bir reallığı da diqqət çəkməkdədir - əgər bir zamanlar ədəbiyyat daha çox xalqların, millətlərin, insanların dərd-ağrısının ifadəsi idisə, bu gün xüsusi və spesifik sənət sahəsidir, qurmaca və fentezi işidir.

Hər şey söz sənətini yaratmaq üçün vasitə, hətta nə qədər ağır səslənsə də bəhanədir.

Milli tarixi faciələrin günümüzdə öyrənilməsi və ondan nəticə çıxarılması üçün isə daha çox jurnalistika və müvafiq qeyri-hökumət təşkilatları məşğuldur.

Yadınızdadırsa, zaman-zaman bir çox elmlərin fəlsəfədən ayrıldığı məqam olub. Psixologiya, etika, estetika, pedaqogika və s. Bu günsə ədəbiyyat tarixdən ayrılır, onu bəlli realist boyalarla əks etdirməyi istisna edir.

Günün ədəbiyyatı tarixi şübhə altına salır, ona inanmır. Biz tarixin yanında olanda biz də ədəbi baxımdan şübhəli görünürük. Gördüyümüz, yaşadığımız faciələr isə bizi tarixdən uzaqlaşmağa qoymur.

Yuxarı bığ, aşağı saqqal misalı...

REKLAM

Yazarın digər yazıları

Xəbər lenti

Mahatma Qandinin aforizmləri
21:02 03 İyul 2020
Haqverdiyevlə bağlı film hazırlanır
18:30 03 İyul 2020
Ondan qorxurduq – Bacısı qızı Kafkadan yazır...
17:47 03 İyul 2020
Mehriban Vəzirdən yeni kitab
16:58 03 İyul 2020
Koronavirusa həsr olunan film çəkilir
16:13 03 İyul 2020
"Sehrbaz qadın" onlayn nümayiş olunacaq
15:21 03 İyul 2020
Xarici İşlər Nazirliyi nota göndərməlidir - Kino adamları od püskürdü
14:30 03 İyul 2020
Uşaqlar üçün tamaşa
13:57 03 İyul 2020
Anar yeni ssenarisini çəkməyə vəsait tapmır
13:15 03 İyul 2020
Hoşcakal, İrfan bey! – Ayxan Ayvaz yazır...
12:33 03 İyul 2020
Dünya ilə oynayan iki qadın - Mehman Qaraxanoğlu yazır...
12:07 03 İyul 2020
Qəmli-qəmli sevişmək – Oğuz Ayvaz yazır...
11:41 03 İyul 2020
Türkiyənin Azərbaycandakı keçmiş müşaviri vəfat edib
11:16 03 İyul 2020
Günün şeiri Küçük İsgəndərdən - Mətn
10:58 03 İyul 2020
Orxan Pamuk qızına çap qadağası qoydu
10:26 03 İyul 2020
İstəyirdim kimsə məni itələyib küçənin ortasına yıxsın - Bircənin romanı
09:00 03 İyul 2020
Azərbaycanlı fotoqraflar beynəlxalq fotomüsabiqədə 4 qızıl medal qazandılar
18:41 02 İyul 2020
Eşşək obrazına görə ərini tərk edən qadın – Əyyub Qiyasdan yeni hekayə
18:04 02 İyul 2020
Kosmosun qoxusu necədir? - NASA-dan 2 il əvvəl bunu düşünən azərbaycanlı
17:23 02 İyul 2020
Səməd Vurğunun şeirlər kitabı Türkiyədə nəşr olundu
16:41 02 İyul 2020