news-inner
clock14:00 calendar-gray 06 Dekabr 2017 view-gray189 dəfə oxunub
view-gray189 dəfə oxunub

Mən ziyalı deyiləm – Salam Sarvan yazır

Gəlibsə, deyəcəyəm: Azərbaycandakı bu ziyalılıq söhbətləri artıq canımı boğazıma yığmaqda. Günahkar isə toyuq. Onun yumurtası tərs gələn kimi başlayırlar ki, bəs bu xalqın ziyalıları hara baxır?

Neçə illərdir ki, bu yanlış münasibət davam etməkdə. Ki, alimsənsə, deməli ziyalısan, yazıçısansa, deməli ziyalısan, müəllimsənsə, deməli ziyalısan.

Adicə bir rəssam olan yazıq Təvəkkül and-aman eləyir, əlini Qurana basır, yaxasını cırır ki, ay camaat, əl çəkin məndən, mən ziyalı-zad deyiləm. Bizimkilər salırlar onu “qapazın” altına ki, nə danışırsan, sən axı şəkil çəkirsən. Şəkil çəkirsənsə, deməli ziyalısan. Ziyalısansa, deməli cəmiyyətin vicdanısan. Cəmiyyətin vicdanısansa, deməli toyuğun yumurtasının tərs gəlməsinə sən cavabdehsən.

Kinodu, kino… O şəkilçəkən Təvəkkülü hələ bir “qapazın” altından çıxarıb qoyurlar “qapanın” üstünə və çəkirlər də: buyur, bu da sənin cəmiyyətdəki ziyalı çəkin!

Vay-vaay, saytlar və qəzetlər əndrabadi başlıqlarla dolub-daşmaqda: “ziyalılar müraciət imzaladılar”, “ziyalılar forumu durumu dəyərləndirdi”, “ziyalılar etiraz etdilər”...

On doqquzuncu əsrin sonlarında rusların humanitariyə soxuşdurduğu “intiligent” sözünü tərcümə eləyib boğazımıza nə təhər keçiriblərsə, yüz ildir nə asqırmaqla çıxır, nə öskürməklə.

Dünyada isə “intellektual” anlayışı var. Yəni konkret sahədə zehni əməklə məşğul adam. Lap yəni öz sahəsinin peşəkarı və yalnız öz sahəsinin peşəkarı. Ekzistensialist Sartrı, postmodernist filosof Derridanı, fizika müəllimi Maykı “yumurtası tərs gəlmiş toyuğa görə” görə narahat eləmirlər.

İntellektualın üzərində cəmiyyətin social-ictimai, mənəvi öhdəlikləri yox. İntellektualın “ziyalı borcu” olmaz. Bizim “ziyalının” qarşısında isə bir sürü şərtlər və umacaqlar.

Vallahi-billahi, mən bizdəki “ziyalı” anlayışının “işıqlı” mənasının “aydın” yozumunda azıb qalmışam.

Aydınlaşmış adam o kəsə deyərlər ki, o, varlığın bütün çərçivələrindən azad. Aydınlaşmış adam o kəsə deyərlər ki, onun siyasi, milli, dini təəssübkeşliyi və hətta ictimai əxlaqı da yox. Aydınlaşmış adam o kəsə deyərlər ki, o hər cür ideoloji-mədəni-mental buxovlardan kənarda.

Aydınlaşmaq – intellektual tənhalıq demək.

Bizimkilər isə bir balaca qanacaq-qabiliyyəti olana, bir balaca əli və qəlbi təmiz olana “aydın” deyirlər... Lap pisi də bu ki, bir balaca istedadı-savadı-filanı olanın boynuna “aydın” adını qoyub başlayırlar ondan mələk əlamətləri tələb eləməyə.

Xeyir vatana qalsın, hər şey bir yana qalsın, yaradıcı adamdan nə ziyalı?! İçiynən də, çölüynən də daim dağınıq, darmadağın, cəmiyyətinin əxlaqına sığmayan şairdən, yazıçıdan nə ziyalı?!

Hə e hə, bizimkilər öz “güləşçisinin” tatami üstündəki qələbələriylə kifayətlənmir, qolunun gücü var deyə Azərbaycanın başqa yüklərini də ona daşıtdırmaq istəyir. Yaradıcılardan estetik uğurlar deyil, minimum istehlak zənbilinə, Qarabağ problemi boğçasına, xalqın xilası və gilası səbətinə, milli dəyərlər xurcununa, ədəb-ərkan torbasına töhfələr umurlar.

Ona görə də buralarda, məsələn, Dostoyevskinin, Freydin yetişməsi qeyri-mümkün. Çünki onlar öz “pozğunluqları”, “əxlaqsızlıqlarıyla” bizimkilərin “ziyalı” kriteriyalarına qeyri-uyğun.

Çünki bizimkilərin “alimsənsə, yazıçısansa, deməli, ziyalısan” düşüncəsinin dəhşətli bir astarı da var: ziyalı deyilsənsə, deməli yazıçı deyilsən, alim deyilsən.

news-inner-user

18042 məqalə

Oxşar xəbərlər

Xəbər lenti

Çağırdım bir qadını qızlıq familyasıyla - Akif Əhmədgildən şeirlər
21:00 26 Fevral 2021
Rübabə Muradovanın qızı vəfat etdi
18:12 26 Fevral 2021
Rəmişdən xəbər var
18:07 26 Fevral 2021
Xocalı soyqırımına həsr olunmuş sərgi keçirildi
17:46 26 Fevral 2021
Bu filmlərə ağlamadan baxmaq olmur - Siyahı
17:01 26 Fevral 2021
58 illik türmə muzeyə çevrildi - Foto
16:21 26 Fevral 2021
Qadın obrazı olmayan əsər
15:40 26 Fevral 2021
Sevgilisi damarlarını doğradı, xanımı ona görə intihar etdi – Azərbaycanlı yazıçının film kimi həyatı
15:00 26 Fevral 2021
Xocalıdan olan yazıçının faciə ilə bağlı hekayəsi - Mətn
14:10 26 Fevral 2021
Okan Bayülgen həbs olunur
13:25 26 Fevral 2021
"Xocalı fəryadı" kompozisiyası təqdim olunacaq
12:37 26 Fevral 2021
Baş qərargah rəisi Xocalıdan yazan jurnalisti niyə güllələmək istədi? – Faciənin gizlinləri
12:10 26 Fevral 2021
Məşhur rus filminin qəhrəmanı vəfat etdi
11:35 26 Fevral 2021
Seymur Baycandan Ağalar Quta cavab: “Onunku tərtəmiz riyakarlıqdır”
11:10 26 Fevral 2021
"Vinni-Pux"un yaradıcısı öldü
10:28 26 Fevral 2021
Bir oba – bir məzarlıq – Günün şeiri
10:01 26 Fevral 2021
Cibinə saxta pul atılaraq şərlənən, başına 1 milyon dollar qoyulan, meyiti 5 gün böyürtkən kolluğunda qalan Milli Qəhrəman
09:01 26 Fevral 2021
Tanınmış müğənni Qarabağ şəhidlərinə klip həsr etdi - Video
18:50 25 Fevral 2021
Devid Finçerdən yeni film
18:06 25 Fevral 2021
Üç oğlu müharibədən qayıtmayan kişi - Ramiz Rövşənin hekayəsi
17:19 25 Fevral 2021