writer1

Şərif Ağayar

Məqalə sayı

521
clock10:57 calendar-gray 30 Avqust 2016 view-gray197 dəfə oxunub
view-gray197 dəfə oxunub

Kamal Abdullaya cavabım

Kamal Abdullanın “Düma ilə Coys arasında” esselər kitabı bir neçə yandan ciddi marağıma səbəb oldu.

Bunun ən başlıcası kitabın bütövlüyüdür.

Oxuduğumuz-oxumadığımız esselər, ayrı-ayrı vaxtlarda yazılıb-yayılan məqalələr, epik-lirik ricətlər bir ipin üstünə düzülüb.

Hətta, müxtəlif müsahibə və polemikalar mətnin içində əridilərək gözəl çələng hazırlanıb.

Və bu müsahibə və polemikaların içində mən də varam.

Kitabda özümün üç obrazımı gördüm:

1. Yazıçı

2. Tənqidçi

3. Kənd kultunun qatı tərəfdarı.

Birinci iki təqdimata görə müəllifə təşəkkür edirəm.

Mənim üçün təqdirəlayiq hadisədir.

Ancaq sonuncu obrazımdan qəti və qəti şəkildə narazıyam və narahatam.

Çünki, bu, belə deyil.

Kənd nəsri – şəhər nəsri kimi süni bölgülər barədə fikirlərim “Kamal Abdulla ilə kənd söhbəti” məqaləmdən götürülüb.

Orda isə deyilir:

“Roman urbanistik hadisədir. Bu o deməkdir ki, roman şəhər mədəniyyətinin məhsuludur. Əgər yazıçı bu mədəniyyətə malik deyilsə, şəhəri tanımırsa, uzun zaman böyük sənaye mərkəzlərində hansı irihəcmli ədəbi nümunələrin yarandığını bilmirsə, onunçün roman yazmaq çətin olar.”

Ancaq bəhs etdiyim kitabda bu fikirlər yer almışdır:

“Azərbaycan aqrar ölkə olub. Bizdə şəhər mədəniyyəti neft sənayesi ilə başlayıb ki, orada gah ingilislər, gah ruslar at oynadıblar. Sonuncu “başbilənimiz” ruslar olduğu üçün Bakıda yalançı rusdilli elita yaradılıb. Hansı ki, ana dilində danışmağı özlərinə sığışdırmayıblar. Belə bir vaxtda bizim dilimizə yiyə duran, onu ədəbiyyatın bazasına çevirən indi bəyənmədiyimiz Süleyman Rəhimovlar, Əli Vəliyevlər, Mirzə İbrahimovlar, Səməd Vurğunlar, İsa Hüseynovlar, Sabir Əhmədlilər idi..."

Və ikinci abzas kənd idilliyasının təbliği istəyindən deyil, kənd dilinin dominant olma səbəblərinin axtarışından doğub.

İndi də bu fikirdəyəm.

Azərbaycan bu gün də aqrar və inkişaf eləməkdə olan ölkə olaraq qalır.

Bir xalq özü istehsal etdiyinə daha rahat ad qoya bilir və onun sənətdə fiksiyasına daha rahat nail olur.

Bu o deməkdir ki, biz atdan və yəhərdən daha rahat və daha yaxşı yaza bilirik, nəinki təyyarədən və VİP-dən.

Mən bunu tərif kimi, kəndin üstünlüyü kimi yox, real fakt kimi yazmışam.

Təəssüf ki, belədir söyləmək istəmişəm.

Örnək:

"Bildiyiniz kimi, dil iqtisadiyyatla çox bağlıdır. İstehsalatın gücü yeni sözlərin, hətta yeni cümlə quruluşlarının yaranıb istifadəyə verilməsini tələb edir. Bu mənada aqrar vətənimizin dili kənddə daha zəngindir. Məsələn, atla bağlı yüzlərlə söz olduğu halda velosipedi tam ifadə etməyə qarşılıq tapa bilmirik hələ də. Bu mənada nəsr dilimizin kənd yüklü olması kənddən gələnlərin qəhrəmanlığı deyil, tarixi qanunauyğunluqdur.” (“Kamal Abdulla ilə kənd söhbəti” 16.10.2013)

Ancaq adı gedən kitabda tamam əksi görünür.

Ümumiyyətlə, məni həmişə kəndə və folklora itələməkdə maraqlı olan çoxlu həmkarlarım var.

Səbəblər müxtəlifdir.

Ən böyüyü və ən faciəvisi budur ki, bizdə oxucular kimi yazıçılar da yarlıq asıb adamı yoldan kənara itələməyə meyllidirlər.

Filankəs kitabdangəlmədir.

Filankəs aqrardır.

Filankəsin yazdığı beyin suyudur.

Filankəs istedadsızdır.

Və s.

Bütün bu, Kamal Abdullanın da dediyi kimi, “boş-boş lafların” qarşısına bircə nəsnə çıxır: MƏTN

Mənim çoxlu yazılarım var və onların birində də kənd kultuna rast gələ bilməzsiniz.

Mən, hətta, kəndimiz işğal olunduğu üçün bu tələyə daha asam düşə bilərdim.

Düşmədim.

Kənd kultunun müasir proza üçün ciddi problem olduğunu bilmədiyim vaxtlarda da düşmədim.

Bu dəymədüşərlikdən, bu aqrar sevgidən, bu sadəlövh qənaətdən içimin səsi ilə uzaq qaçdım həmişə.

Taftalogiya olduğunu hiss etdim.

İnsandan, onun hisslərindən, mənəvi dünyasından yapışdım.

Məncə, bir yazıçı kimi nə qədər varamsa, bu doğru seçimə borcluyam.

Əksinə, geridə qalmış “kənd dili”ni, “kənddən gəlmək”liyi tənqid edən onlarla yazımın, müsahibəmin adını çəkə, linkini ata bilərəm.

Sadəcə, mətləbi uzatmaq istəmirəm.

Deməyim odur ki, “Düma ilə Coys arasında” kitabındakı ən başlıca və tale yüklü məsələlərlə bağlı müəlliflə, demək olar, eyni fikirdəyəm.

Kitabı bir-neçə saatın içində su kimi oxumağımın da səbəbi budur.

Və bu belə ola-ola kənd səngərində göstərilməyimdən narahatam.

Dünyada ən zəhləm gedən şey, səhv anlaşılmağımdır.

Gəlin, düşünək ki, müəllif, bayaq bütöv dediyim kitabın gizli süjet xəttində konflikt yaratmaq naminə məni bu mövqedə göstərməyi lazım bilib.

Olsun.

Amma harda olduğumu oxucularımın bilməsi vacibdir.

Mən urbanistik hadisə saydığım çağdaş dünya nəsrinin yanındayam.

Kənd mənim üçün sazdan və qoşma-gəraylıdan ibarətdir.

REKLAM

Yazarın digər yazıları

Xəbər lenti

Azərbaycanlı alimin kitabı Avropa dillərində nəşr olunacaq
18:37 09 İyul 2020
Uşaqlar üçün tamaşa
17:56 09 İyul 2020
Təranə Vahidin Türkiyədə çap olunan hekayəsi: "Durna adam"
17:15 09 İyul 2020
Qızını ərə verən atanın ölümü
16:26 09 İyul 2020
İspaniyada Haqverdiyevə həsr olunmuş poçt markaları buraxıldı
15:47 09 İyul 2020
Mikayıl Müşfiq qadına görə öldürülüb - İddia
15:08 09 İyul 2020
Məşhur sənətçi prezidentliyə namizəd olacaq
14:19 09 İyul 2020
Yaltaqlıq ən perspektivli valyutadır - Qorxmaz Quliyev yazır...
13:30 09 İyul 2020
Uşaq təbəssümü
12:53 09 İyul 2020
Qorxu və təşviş insanı necə formalaşdırır? – Nazlı Əmirova ekzistensializmdən yazır...
12:30 09 İyul 2020
Bəhram Bağırzadənin həyat yoldaşı: "Hələ danışa bilmir"
11:48 09 İyul 2020
Cinsi yanğısını Facebookda söyüşlə soyudanlar
11:19 09 İyul 2020
Son 200 ilin ən yaxşı qəzəli – Mətn
10:46 09 İyul 2020
Elton Conun şərəfinə sikkə hazırlandı
10:09 09 İyul 2020
Sovet ordusunda üsyan edib almanlar tərəfə keçən azərbaycanlı - Amerikadan yazırlar...
09:01 09 İyul 2020
Moskvada teatrlar avqustun 1-dən açılır
18:54 08 İyul 2020
Uşaq tabutunda basdırılan kişi - Günel Natiqdən yeni hekayə
18:22 08 İyul 2020
Son 10 ilin ən yaxşı qorxu filmləri - Siyahı
17:49 08 İyul 2020
Venesiya Film Festivalı əvvəlki qaydada keçiriləcək
17:10 08 İyul 2020
Qarabağda “iki” alıb, sinifdə qaldığım Vətən - Ramiz Qusarçaylıdan şeirlər...
16:23 08 İyul 2020