writer1

Sevinc Elsevər

Məqalə sayı

107
clock10:20 calendar-gray 10 Sentyabr 2015 view-gray493 dəfə oxunub
view-gray493 dəfə oxunub

İsmayıl Şıxlının söyüşü

Tapşırıq 136. Mətni köçürün, vulqar sözlərin nə məqsədlə işləndiyini söyləyin.

Otağa gur və zəhmli bir səs yayıldı:

- İtil, burdan, küçük!

Şamxal atasının qolundan tutub dartındı:

- Burax deyirəm sənə!

- Kəs səsini, qancığın balası!

- Ağzını təmiz saxla, dədə!

- Kəs deyirəm qancıqdan süd əmən!

- Südümə söymə!

- Ə, qoduq, mənim üstümə şeşələnirsən?!

(İsmayıl Şıxlıdan)

Məlumunuz olsun ki, bu 10-cu sinif şagirdləri üçün nəzərdə tutulmuş Azərbaycan dili dərsliklərinin birindən bir tapşırıqdı. Tapşırıq dərslikdə 90-cı səhifədə yer alır.

Sosial şəbəkələrdə tez-tez həmin səhifənin şəkli paylaşılır və istifadəçilər tökülüşüb tənqid edirlər. Yer-yerdən dərslik müəlliflərinin ünvanına tənqid atəşləri yağdırılır.

Tapşırığın şərhindən də göründüyü kimi şagirdlərə dilimizdəki vulqar söz və söz birləşmələri haqqında məlumat vermək üçün bu nümunə verilmişdir.

Əslində İsmayıl Şıxlının məşhur “Dəli Kür” romanından götürülmüş bu hissəni də, romanın özünü bütövlüklə oxumaq üçün də onuncu sinif şagirdləri kifayət qədər böyüyüblər. 16 yaşlarına çatıblar və bu da “16+” mətndir.

Əslində tapşırığın şərhi məni daha çox qıcıqlandırdı. Necə yəni mətndəki vulqar sözlər nə məqsədlə işlədilib?! Söyüşü niyə söyərlər?!

Mətndəki nümunədən də göründüyü kimi Azərbaycanda kişilərin öz qadınlarını söyməsi, təhqir eləməsi, aşağılaması yayğındır. Hətta bunu uşaqlarının yanında da eləməkdən çəkinmirlər. Görürsünüz ki, kişi oğlunun anasına söyür! Atasına yox! Çox dəhşətli bir reallıqdı. Amma bu belədir. Yazıçı realistcəsinə yazıb.

Hələ də uşaqlarının analarını üzünə söyən atalar yüzlərlədir. Uşaqlar gözlərini açandan bu söyüşləri eşidə-eşidə böyüyürlər. Guya ki, onuncu sinif şagirdləri söyüş nədir bilmirlər ki?!

Məktəb dəhlizlərində, oyun meydançalarında oğlan uşaqları daha betər söyüşləri bir-birinə söyləyirlər.

Vulqar söz və söz birləşmələri də dilimizin tərkib hissəsinə daxildir. Özü də bizim xalq qədər istedadlı söyüş söyən xalq yoxdur. O qədər istedadla söyüş söyür, qarğış edirik ki!

Rasim Qaracanın məşhur arqodeyimlər kitabı var. O, illər öncə çıxardığı kitabı bu yaxınlarda daha da genişləndirib. Xalq yaradıcılığının bir forması olan arqodeyimləri hətta qoruyub saxlamaq lazımdı.

O ki qaldı uşaqların söyüş söyməyinin yaxşı, yaxud pis hərəkət olmağına, əlbəttə, nə uşağın, nə böyüyün söyüş söyməyi yaxşı əlamət deyil. Mədəni adam söyüş söyməkdən qaçmalıdır. Dilini təmiz saxlamağı bacarmalıdır. Dilinin gözəlliyini qoruyub saxlamalıdır.

Amma söyüşü biz həddindən artıq böyüdürük. Atalar uşaqlarını söyə-söyə böyüdürlər, amma həm də onları elə tərbiyə edirlər ki, söyüş söyməyə görə adam öldürsünlər. Ölkəmizdə hər il onlarla adam söyüş üstündə bıçaqlanır, öldürülür və s.

Halbuki, onlar dilimizin tərkib hissəsinə daxildirlər. Uşaqlar bu deyimlərdən tapşırıq yazır, qiymət alırlar.

Necə ki, doqquzuncu sinif biologiya dərsliyində qadın və kişi cinsiyyət orqanlarının quruluşundan bəhs edən paraqrafları uşaqlarımıza öyrətməyi ayıb hesab edirik, ana dili dərsliyində də vulqar ifadələrdən bəhs edən paraqrafı öyrətməyi elə ayıb bilirik. Çox qəribədir.

Son olaraq: ingilis dilində söyüş söymək də, and içmək də “To swear” kəlməsiylə ifadə olunur. Bəlkə də ingilislər söyüşü bir o qədər də ciddi qəbul eləmədiklərinə görə söyüş üstündə adam öldürmürlər.

Köhnə şeirlərimdən birində belə misra vardı: “Şərq kişisinə hər şeydən çox təsir edir sözlər!”

REKLAM

Yazarın digər yazıları

Xəbər lenti

"Sənin bu “qadın travmandan” xeyli həzz aldım" - Seymurla Aygün Aslanlının söhbəti
18:40 19 Yanvar 2021
"Simpsonlar"ın ssenaristi öldü
17:56 19 Yanvar 2021
Orxanı yenə polis apardı – Əsgərlikdəki şairlə söhbət
17:12 19 Yanvar 2021
Balacalar üçün onlayn tamaşa
16:31 19 Yanvar 2021
“Qarabağ hekayələri” qırğız dilinə tərcümə olundu
15:53 19 Yanvar 2021
“Mən xəbərləri oxuyanda qarşımda avtomatlı əsgər dayanmışdı” - Məşhur diktor 19 yanvar gecəsi AzTV-də baş verənlərdən danışır – Müsahibə
15:11 19 Yanvar 2021
“Arşın mal alan” Düşənbədə təqdim olundu
14:38 19 Yanvar 2021
Xalq artisti dünyasını dəyişdi
14:00 19 Yanvar 2021
Məşhur tarzən müğənnini qınadı: "Şəhid verdiyimiz dövrdə toy oxumusan"
13:17 19 Yanvar 2021
Leonardo da Vinçinin itmiş əsəri tapıldı
12:39 19 Yanvar 2021
Şair-əsgər anası: “Gizlində oğlumun çəkmələrini öpürdüm” – Müsahibə
12:01 19 Yanvar 2021
Məşhur prodüser həbsxanda vəfat etdi
11:25 19 Yanvar 2021
Nizami yenidən tədqiq edilməlidir - İradə Musayeva yazır...
10:52 19 Yanvar 2021
Tanınmış aktyor vəfat etdi
10:20 19 Yanvar 2021
Haaqada “20 Yanvar uşaqların gözü ilə” adlı virtual sərgi açıldı
09:55 19 Yanvar 2021
Müasir monqol hekayəsi: Portret - Orijinaldan tərcümə
09:00 19 Yanvar 2021
Nizaminin əsərləri ilə bağlı müsabiqə elan olundu
18:54 18 Yanvar 2021
“Şəhərin qış gecələri” tamaşası onlayn nümayiş ediləcək
18:22 18 Yanvar 2021
İsa Hüseynovun hekayəsi Gürcüstan kitabxanasında
17:58 18 Yanvar 2021
"Üç peyğəmbər" xalçasının müəllifi - Ziyadxan Əliyev yazır...
17:43 18 Yanvar 2021