writer1

Mirmehdi Ağaoğlu

Məqalə sayı

543
clock14:06 calendar-gray 09 Fevral 2015 view-gray73 dəfə oxunub
view-gray73 dəfə oxunub

Böyük şirkətlərin nəhəng saxtakarlığı

2001-ci ildə Kaliforniya ştatının Livermur şəhərinin sakinləri qəribə bir yubiley keçiriliblər: Bir lampanın 100 yaşını.

Ötən əsrin yetmişinci illərində yanğınsöndürmə məntəqəsinin işçiləri müəyyən ediblər ki, idarənin tavanından asılmış qəribə quruluşlu elektrik lampası neçə illərdi dəyişdirilmir. Bu qəribə tapıntıya baxış keçirən mütəxəssislər müəyyən ediblər ki, lampa 1901-ci ildən patrona taxılıb və bu günə qədər də işləyir.

2001-ci ildə də isə şəhərin sakinləri yəqin bir az da bekarçılıqdan bu lampanın 100 yaşını keçirmək qərarına gəliblər. Onların bu addımı bizə qəribə görünə bilər. Amma özünüz fikirləşin: 100 yaşında lampa olar? Evdə-işdə elektrikə qoşduğumuz lampalar iki-üç ay işləyir, ya işləmir. Belə olan təqdirdə 100 yaşında lampanın ad günü keçirərsən də...

Gəlin tarixə kiçik bir ekskurs edək!

1924-cü ildə Cenevrədə Feb adında kartel yaranır. Karteli yaradan nəhəng elektrik şirkətləri idi. Onu yaratmaqda məqsəd dünyada lampa istehsalını nəzarətə götürməkdi. O vaxta qədər lampanın istifadə müddəti 2400 saat olduğu halda Feb bu müddəti 1000 saata salır.

Bundan sonra kartelin nəzarətində olan heç bir yerdə istehsal olunan lampaların istifadə müddəti 1000 saatı keçməyəcəkdi. Kartel bu qaydalara əməl etməyən şirkətləri müxtəlif yollarla cəzalandıracaqdı. Deyilənə görə, həmin gizli kartel indi də müxtəlif adlarla mövcuddur.

O vaxta qədər istehsalçılar məhsulun uzunmüddətli olmasına çalışdıqlarına görə ən keyfiyyətli xammaldan istifadə edirdilər. Febin isə məqsədi istehlakçılara keyfiyyətli məhsul yox, daha çox məhsul satmaq olur. Bu səbəbdən də müxtəlif yollarla məhsulların istifadə müddətini azaltmağa çalışırlar.

1940-cı illərdə kimya sahəsində nəhəng şirkət olan Dupond inqilabi kəşfə imza atır. Şirkətin kimyaçıları olduqca möhkəm material olan neylonu yaradırlar. Neylondan hazırlanan ilk qadın corabları möhkəm olduğuna görə ona tələbat da yüksək olur. Lakin marketoloqlar hesablayırlar ki, corabların istifadə müddəti uzandığına görə tezliklə alıcılıq azalacaq. Bundan sonra Dupon şirkəti öz kimyaçılarına təcili göstəriş verir ki, neylonun kimyəvi tərkibini dəyişərək istifadə müddətini azaltsınlar.

Əlinizdəki ipadlara, planşetlərə diqqət edin. Batareyalarını dəyişmək olmur. Nədən? Çünki onları istehsal edən şirkətlərə bu sərf etmir. Belə çıxır batareyanın istifadə müddəti bitdikdən sonra planşet yararsız hala düşəcək, yenisini almalı olacağıq.

Bir dəfə planşetimin proqram təminatı xarab olmuşdu. Nə yenilənir, nə bir yerə daxil olmaq olur, nə də söndürmək olurdu. Ekran donmuşdu. Planşetin arxasını açmaq qərarına gəldim ki, batareyanı çıxarıb təzədən salım, bəlkə onda düzələ. Nə illah elədimsə qapaq açılmadı. Axırda bıçaq-atverka ilə güc-bəla planşetin arxasını açdım. Nə görsəm yaxşdıı? Batareya korpusa pərçimlənib. Dəyişmək mümkün deyil. Belə çıxır ki, batareya köhnələndə planşeti də atmalıyam. Çünki batareyanı dəyişmək planşetdən baha başa gələcək, həm də həmin vaxta artıq yeni model çıxacaq, bu modeli işlətmək səmərəsiz olacaq.

Bir də Sovet dövrünü xatırlayın. Axtarsan hamının evində Sovet dövründə istehsal olunmuş məhsullar var. Hələ də işləyir. Ümumiyyətlə Sovet dövründə məhsullar daha dözümlü idi. Dəfələrlə təmir edib işlətmək olurdu. Bunu hamı etiraf edir.

Bu fikirdə həqiqət var. Çünki Sovet dövründə iqtisadiyyatın dövlət tənzimlənməsi vardı. Dövlət istehlakçıların pullarını mənimsəməkdə maraqlı deyildi. Ona keyfiyyətli məhsullar istehsal etmək sərfəli idi.

Kapitalistlərin bu mənfəətpərəst müqavilələri elə bilirsiz təkcə lampa sahəsindəmi bağlanıb? Xeyr! XX əsrin ortalarından başlayırıq iqtisadiyyatın bütün sahələrində bu cür sazişlər bağlanıb, istehsal olunan məhsulların istifadə müddətləri azaldılıb. Hazırda bu yazını oxuduğunuz kompüterləriniz də, telefonlarınız da, planşetləriniz də bu müqavilələrin qurbanıdır. İnanmırsız?

Onda rejissor Kosima Dannoriserin 2010-cu ildə çəkdiyi “Lampa sazişi və ya almaq, atmaq, almaq” (The light bulb conspiracy) filminə baxın.

Paylaş

REKLAM

Yazarın digər yazıları

Xəbər lenti

Məşhur diktorla vətəndaş nikahında yaşayan müğənni - Maraqlı faktlar
15:30 19 Noyabr 2019
Xalq artisti səhnədən getdiyini elan edib
14:50 19 Noyabr 2019
Cavanşir Yusiflinin kitabı təqdim olunacaq
14:12 19 Noyabr 2019
"Qiyamət gün gəlir" - Rafiq Tağıya həsr olunan şeir
13:30 19 Noyabr 2019
Salam Sarvan məşhur meyxanaçı ilə görüşəcək
12:49 19 Noyabr 2019
Cəfər Cabbarlı həftəsi keçiriləcək
12:40 19 Noyabr 2019
“dOM” teatrının direktoru: “Elə oynamalısan ki, tamaşaçı oyuna qatılmaq istəsin” –Müsahibə
11:59 19 Noyabr 2019
Qadınların məğlub olduğu yer - Kişilər
11:41 19 Noyabr 2019
Bu əlyazma 780 min avroya satıldı
11:20 19 Noyabr 2019
Çox narahatam - Qorxmaz Quliyev Nəsimidən yazır...
10:50 19 Noyabr 2019
Xalq artisti xəstəxanaya yerləşdirildi
10:12 19 Noyabr 2019
Vyanada Vaqif Mustafazadənin xatirəsinə konsert
09:50 19 Noyabr 2019
Yaxşılığın peşman elədiyi adam - İsi Məlikzadədən hekayə
09:00 19 Noyabr 2019
Yazıçımızın kitabı erməniləri qəzəbləndirib - Foto
20:08 18 Noyabr 2019
Alim Qasımovun qızından Nəsimi sürprizi - Video
18:42 18 Noyabr 2019
O viranə yuxu - Xəyyam Rəfilinin şeirləri
18:20 18 Noyabr 2019
Aydın Talıbzadə yazır: Onun adı Gülşad...
17:41 18 Noyabr 2019
Mirzə Cəlilin nəticəsi danışdı: "Onunla fəxr edirəm"
17:00 18 Noyabr 2019
Mirzə Cəlilin 150 illik yubileyinə həsr olunmuş konfrans keçirilib
16:15 18 Noyabr 2019
50 yaşda eşqə düşən, işə içkili gələn, jurnalistləri aldadan Xalq artisti
15:33 18 Noyabr 2019