writer1

Sevil Gültən

Məqalə sayı

1
clock12:43 calendar-gray 13 Yanvar 2015 view-gray479 dəfə oxunub
view-gray479 dəfə oxunub

İngilis dilində qafiyə kitabı

Kulis.az yazar-tərcüməçi Sevil Gültənin “İngiliscəylə bağlı tərcümə məsələləri” məqaləsini təqdim dir.

Mən ingilis dilindən Azərbaycan dilinə, eləcə də Azərbaycan dilindən ingilis dilinə tərcümə etdiyim üçün bu sahədə olan problemlərdən söz açacam.

Tərcümə problemlərindən söz açarkən ilk növbədə lüğətləri qeyd etmək yerinə düşər.

İngiliscə-Azərbaycanca və Azərbaycanca-ingiliscə lüğətlər heç də tələbatı ödəmir. Azərbaycanca-ingiliscə terminlər lüğəti demək olar ki, yoxdur. Frazeloji birləşmələr lüğəti yoxa hesabdır. Tərcümə nəzəriyyəsiylə bağlı kitablar azdır. Hələ də bəzi tərcüməçilər müəlliflərin adlarını “tərcümə” edirlər. İmkanı olan istənilən müəllif öz əsərini İngilis dilinə tərcümə etdirir, lazım gələrsə xarici ölkələrdə yayır. Həmin əsərlərin səviyyəsi necədir? Həmin əsərlər nədən bəhs edir? Bunlarla maraqlanan yoxdur. Məncə tərcümə edilən əsərlərə nəzarət lazımdır.

Tərcümə problemlərindən biri də ölkədə çoxlu sayda tərcümə mərkəzlərinin olmasıdır. Bəzən tərcümədən xəbərsiz adamlar tərcümə mərkəzlərinə rəhbərlik edirlər. Yaxşı olardı ki, ölkədəki bütün tərcümə mərkəzləri Azərbaycan Respublikasının Nazirlər Kabineti yanında Tərcümə Mərkəzində birləşsin və ümumi işə nəzarət olunsun.

İngilis dilindən Azırbaycan dilinə edilən tərcümənin redaktoru ingilis dilini bilməlidir. Ola bilər ki, tərcüməçi nəyisə səhv tərcümə edib, yaxud da hansısa yerdə ciddi səhvə yol verib, tərcüməni redaktə edən ingilis dilini bilərsə, tərcüməçinin səhvlərini görə bilər. Azərbaycan dilindən ingilis dilinə tərcümə edilmiş mətnlər isə mütləq dil daşıyıcısı tərəfindən redaktə edilməlidir. Dil daşıyıcsı tərəfindən redaktə ediləməyən tərcümə mükəmməl tərcümə hesab edilə bilməz. Bədii ədəbiyyatı tərcümə edənlər özləri yaradıcı şəxslər olmalıdır.

Dilçi alimlər dilimizin leksik tərkibini necə zənginləşdirmək yollarını arayıb axtarmalıdır. Məsələn, ingliscə “headrest” (minik maşınında oturacağın yuxarısında baş qoymaq üçün yer) sözü var, mən bu sözün Azərbaycan dilində qarşlığını tapmadım. Bəlkə bu cür sözləri dilimizə qəbul edək? Yaxud “mouse droppings” ifadəsinin ana dilimzdə qarşılığını tapmaqda çətinlik çəkirəm. “Droppings” lüğətdə “Xırdabuynuzlu heyvanların nəcisi, qığ “ kimi verilib. Siçan xırdabuynuzlu heyvan deyil, “Siçan qığı” ifadəsi yerinə düşmür. Siçanın ifrazatını hansı sözlə ifadə etməlidir tərcüməçi?

Azərbaycan dilindən İngilis dilinə tərcümə edərkən çoxmənalı sözlər çox çətinlik törədir. Yaxşı olar ki, Azərbaycan dilindəki ən çox işlənən çoxmənalı sözlərin ingilicə qarşılığı işlənib hazırlansın.

Tərcüməçi hazırlığına diqqət artırılmalıdır. Tərcüməçilik fakultəsində təhsil alanlar da xüsusu qabiliyyət imtahanı verməlidir. Xarici filmlərin tərcüməsi peşəkarlara həvalə edilməlidir.

Məncə, AzTM-nin fəaliyyət dairəsində yoxdursa, müxtəlif universitetlərin tərcümə fakültələrində təhsil alan tələbələri birləşdirən bir qurum olmalıdır. Tərcüməylə bağlı televiziya verilişləri olmalı, mətbuatda davamlı maarifləndirici işlər aparılmalıdı. Şifahi tərcüməylə məşğul olanlar da bir mərkəzdə birləşməlidir.

İngilis dilindən Azərbaycan dilinə istənilən əsəri tərcümə edərkən orijinal dildə olan frazeoloji birləşmələr kitabın sonunda verilməlidir. Hər iki dili bilən oxucu üçün bu ifadələrlə tanış olmaq çox maraqlı olardı. Qəzəllərin, bayatıların ingilis dilinə tərcüməsinə son qoyulmalıdır. Onları inglis dilinə heç cür tərcümə etmək olmur. İngilis dilində qafiyələnən sözlərdən ibarət kitab hazırlanmalıdır.

Tərcümə Mərkəzinin orqanı olan “Aydın yol” qəzeti bir dildə yox, bir neçə dildə çap olunmalı, bu qəzetdə təkcə xarici dillərdən yox, Azərbaycan dilindən xarici dillərə edilmiş tərcümələr də işıq üzü görməlidir.

REKLAM

Yazarın digər yazıları

Xəbər lenti

Mübariz Örəndən yeni hekayə: İlıq
21:00 13 İyul 2020
Nərgiz İsmayılovanın yeni monoqrafiyası nəşr olundu
18:44 13 İyul 2020
Bollivud ulduzu koronavirusa yoluxdu
18:02 13 İyul 2020
Payızda vağzala getməyəsən... - Poetik etüdlər
17:36 13 İyul 2020
Mirmehdi Ağaoğlunun Türkiyədə hekayələr kitabı çap olundu
17:18 13 İyul 2020
On beş ilin salamı – Kənan Hacı yazır
16:39 13 İyul 2020
Bu gün “Vətən borcu” filminin premyerası olacaq
15:51 13 İyul 2020
Tənqidin sərhədləri - Qismətin Tomas Eliotdan tərcüməsi...
15:10 13 İyul 2020
Məşhur müğənni kitab yazdı
14:25 13 İyul 2020
Koronavirusa həsr olunan film çəkilir
13:37 13 İyul 2020
Elvis Preslinin nəvəsi intihar etdi
12:56 13 İyul 2020
Qanıyla torpağa “Qarabağ” yazan, son nəfəsdə şikəstə oxuyan, mina ilə tankın altına sürünən Azərbaycan əsgəri – Müharibə əhvalatları
12:15 13 İyul 2020
Ötən günün müharibə həyəcanı - Samirə Əşrəf yazır...
11:37 13 İyul 2020
Gevorkovun bacısı qızı ilə gəzən azərbaycanlı – Mahir yazır...
11:05 13 İyul 2020
Məşhur rəsm əsəri 22 milyon dollara satıldı
10:30 13 İyul 2020
Yazıçımızın hekayəsi Gürcüstan ədəbiyyat portalında
09:34 13 İyul 2020
“Mücrü” jurnalının baş redaktoru: “Ayağım nəşriyyata düşərli olmadı” – Müsahibə
09:00 13 İyul 2020
Xalq artisti koronavirusa yoluxdu
14:28 12 İyul 2020
Qızını ölən qızının həyat yoldaşına verdi, oğlu intihar etdi, nəvəsi güllələndi... – Axundov haqqında inanılmaz faktlar
12:15 12 İyul 2020
Anar özünün ən uğurlu hekayəsini seçdi – Mətn
11:44 12 İyul 2020